Regionalizm i współpraca regionalna | wos.org.pl
start.png
onas.png
polecamy.png
kursy.png
matura.png
kontakt.png
Wiadomości
Sprawdzony sposób na zdanie matury z WOS-u

 
Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Regionalizm i współpraca regionalna PDF Drukuj Email

Regionalizm

- W stosunkach międzynarodowych rozumiany jest jako forma współpracy państw w regionie. Organizacje regionalne mają za zadanie zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa, a także rozwój współpracy gospodarczej i kulturalnej w regionie.

- Po II wojnie światowej zjawisko regionalizmu stało się przedmiotem regulacji w Karcie NZ i licznych rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. O nasileniu się tendencji regionalistycznych w Europie Zachodniej można mówić zwłaszcza od końca lat siedemdziesiątych. Regionalizm europejski zdynamizował się po 1989 roku, co widoczne jest np. w porozumieniach międzyrządowych państw tworzących tzw. euroregiony.

- Regionalizm jest zjawiskiem charakterystycznym dla XX w. Wynika z międzynarodowych współzależności związanych z położeniem geograficznym, z systemem politycznym, rozwojem gospodarczym oraz historią i kulturą. Rozwój regionalizmu wynika między innymi z sąsiedztwa i podobieństwa ustrojów politycznych.

- Regionalizm ma duże znaczenie i jest bardzo intensywnie promowany w Unii Europejskiej. Zasada subsydiarności, która mówi iż w zakresie, który nie podlega jej wyłącznej kompetencji, Wspólnota podejmuje działania zgodnie z zasadą subsydiarności tylko wówczas i tylko w takim zakresie w jakim cele proponowanych działań, nie mogą być zrealizowane w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast z uwagi na skalę lub skutki proponowanych działań mogą być lepiej zrealizowane przez Wspólnotę.

Funkcje regionalizmu

- Integrująca ? zaspokajanie interesów uczestników.

- Porządkująca ? utrzymywanie równowagi oraz ciągłości działania.

- Ekonomiczna ? poprawa efektywności gospodarowania, wolny przepływ dóbr, usług i ludzi.

- Polityczna ? koordynacja polityki zagranicznej.

- Przymuszająca ? zmusza uczestników do określonych zachowań indywidualnych i zbiorowych.

Organizacje i ugrupowania regionalne

Rada Europy ? (ang. Council of Europe) ? powołana w 1949 roku, przez tzw. Traktat Londyński, obecnie jej członkami są wszystkie państwa Europejskie, z wyjątkiem Białorusi. Swoją działalność skupia na zagadnieniach dotyczących praw człowieka, swobód demokratycznych oraz współpracy w dziedzinie kultury, edukacji itp. Jej dokumentem jest Europejska Konwencja Praw Człowieka z 1950 r., na podstawie której działa Europejski Trybunał Praw Człowieka. Siedzibą Rady Europy jest Strasburg. Do jej organów należą Komitet Ministrów, Zgromadzenie Parlamentarne, Sekretarz Generalny oraz Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Europy.

Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) ? Początki tej organizacji są związane z podpisaniem Aktu Końcowego KBWE w 1975 r., w 1994 roku zdecydowano nadać formę instytucjonalną, podjętej wtedy współpracy i powołano OBWE. Celem OBWE jest troska o zbiorowe bezpieczeństwo w Europie oraz współpraca międzypaństwowa w dziedzinie ekonomicznej, polityczno-wojskowej oraz w zakresie przestrzegania praw człowieka. Tworzą ją wszystkie państwa europejskie, Stany Zjednoczone, Kanada, Turcja oraz Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan. Siedzibą OBWE jest Wiedeń.

NATO ? Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego ? powstała w 1949 roku, z inicjatywy Stanów Zjednoczonych, stając się militarnym blokiem państwa zachodnich. Podstawą działania NATO jest Traktat Waszyngtoński, który określa jej organizację jako pakt obronny, w obliczu ataku na jednego z członków paktu, wszyscy pozostali członkowie zobowiązują się pomóc stronie napadniętej. Członkowie: Belgia, Bułgaria, Czechy, Dania, Estonia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Islandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Niemy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Węgry, Wielka Brytania, Włochy, Kanada, Stany Zjednoczone, Turcja, Siedzibą NATO jest Bruksela. Główne organy to Rada Północnoatlantycka, Komitet Planowania Obronnego, Grupa Planowania Nuklearnego, Komitet Wojskowy NATO, Wysoki Komitet Planowania Centralnego na Sytuacje Nadzwyczajnych zagrożeń. Funkcję Sekretarza Generalnego NATO pełni obecnie Holender Jaap de Hop Scheffer.

Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (ang. European Free Trade Association, EFTA) - Międzynarodowa organizacja gospodarcza powstała w 1960 roku, na mocy konwencji sztokholmskiej. Pierwotnymi członkami EFTA były: Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja i Wielka Brytania. Celem tej organizacji jest likwidacja ograniczeń we wzajemnych obrotach handlowych i utworzenie strefy
wolnego handlu. Początkowo rozwijała się bardzo dynamicznie, jednak w miarę rozszerzania się UE jej znaczenie zanika. Obecnie jej członkami są tylko Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria. Kraje EFTA ( z wyjątkiem Szwajcarii) wraz z krajami Unii Europejskiej, tworzą strefę wolnego handlu i wspólny rynek - Europejski Obszar Gospodarczy.

Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu ? CEFTA
Organizacja powstała w 1992 roku, na podstawie układu o współpracy gospodarczej. Jej celem miało być utworzenie do 2001 r. na obszarze sygnatariuszy strefy wolnego handlu, przez zniesienie stawek celnych i innych ograniczeń we wzajemnym obrocie artykułami przemysłowymi). W 2004 roku, po przystąpieniu do Unii Europejskiej z tej organizacji wystąpiły Polska, Węgry, Słowacja, Czechy i Słowenia. Obecnie członkami CEFTY są Albania, Bośnia i Hercegowina,
Chorwacja, Czarnogóra, Macedonia, Mołdawia, Kosowo, Serbia.

Współpraca Niepodległych Państw (WNP) ? Powołana do życia w 1991 roku przez republiki tworzące Związek Radziecki jako forum współpracy między nimi po rozpadzie ZSRR. Celem WNP jest stworzenie wspólnej przestrzeni gospodarczej a także integracja polityczna i wojskowa. Część państw tworzy unię celną w ramach Euroazjatyckiej Wspólnoty gospodarczej. Członkowie: Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Mołdawia, Rosja, Tadżykistan, Turkmenistan, Ukraina, Uzbekistan.

Organizacja na Rzecz Demokracji i Rozwoju - GUAM - Międzynarodowa organizacja utworzona przez Ukrainę, Gruzję, Mołdawię i Azerbejdżan w 2006 roku w Kijowie. Jej celem jest demokratyzacja, ochrona praw człowieka i rozwój ekonomiczny państw członkowskich oraz zapobieganie konfliktom w rejonie Azji Centralnej i Kaukazu.

Rada Państw Morza Bałtyckiego - Utworzona w 1992 r. przez Danię, Estonię, Finlandię, Litwę, Łotwę, Niemcy, Norwegię, Polskę, Rosję, Szwecję i Komisję Europejską m.in. w celu współpracy w dziedzinie ochrony środowiska, kultury, turystyki, edukacji, transportu i łączności.

Rada Bałtycka - to zawarte w 1990 r. przymierze polityczne Estonii, Litwy i Łotwy, mające na celu koordynacji polityki zagranicznej jego członków, zwłaszcza wobec Wspólnoty Niepodległych Państw. Rada Bałtycka jest kontynuatorką Bałtyckiej Ententy, przymierza zawartego w 1934 roku, które funkcjonowało do 1940 r., kiedy to państwa te zostały włączone do ZSRR. Nie należy mylić jej z zupełnie inną organizacją - Radą Państw Morza Bałtyckiego.

Trójkąt Weimarski - Funkcjonuje od 1991 r. na zasadzie trójstronnego dialogu
dyplomatycznego Francji, Niemiec i Polski. Jest głównie forum wymiany poglądów na temat rozwoju stosunków międzynarodowych.

Grupa Wyszehradzka - Organizacja o charakterze konsultacyjnym, powstała w 1991 r.
podczas spotkania prezydentów Polski, Węgier i Czechosłowacji, służąca przyspieszeniu integracji tych państw z NATO oraz Wspólnotami Europejskimi.

Inicjatywa Środkowoeuropejska - Zinstytucjonalizowana forma współpracy regionalnej państw Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej. ISE wywodzi się z Inicjatywy Czterostronnej (Quadragonale), powołanej w 1989 przez Austrię, Jugosławię, Węgry i Włochy. Po przystąpieniu Czechosłowacji w 1990 inicjatywa była znana jako Pentagonale, po przystąpieniu Polski w 1991 ? Hexagonale. Pod obecną nazwą działa od 1992.. Celem ISE jest umacnianie spójności Europy, jej politycznej, gospodarczej i społecznej stabilności oraz bezpieczeństwa. Działalność ISE obejmuje m.in.: konsultacje polityczne, wspieranie instytucji demokratycznych i przestrzegania praw człowieka, współpracę transgraniczną, realizację różnych zadań gospodarczych i Obecnie członkami ISE są Albania, Austria, Białoruś, Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Czarnogóra, Chorwacja, Czechy, Macedonia, Mołdawia, Polska, Rumunia, Serbia, Słowacja, Słowenia, Ukraina, Węgry i Włochy.

Rada Nordycka - Forum konsultacyjne parlamentów i rządów państw nordyckich i ich terytoriów autonomicznych, utworzona w 1952 roku. Państwa założycielskie to Dania, Islandia, Norwegia i Szwecja. W późniejszych latach dołączyły Finlandia (w 1955 roku), Grenlandia (w 1984), Wyspy Alandzkie i Wyspy Owcze (w 1970). Siedzibą jest Kopenhaga. Współpraca w ramach Rady dotyczy wszystkich dziedzin, poza polityką zagraniczną i obronnością. Szczególnie owocna jest współpraca naukowa i kulturalna.

Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW) - Regionalna organizacja międzynarodowa, powołana w 2001 przez Rosję, Chińską Republikę Ludowa, Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan, później dołączył do niej Uzbekistan. Jej celem jest umacnianie bezpieczeństwa regionalnego w Azji Centralnej, poprzez zachowanie hegemonicznej pozycji Rosji i Chin w tej części świata. Jakkolwiek istnieją projekty przekształcenia SOW w sojusz wojskowy, to organizacja ta pozostaje na razie paktem politycznym państw, zagrożonych wzrastającymi wpływami USA w tym regionie.

NAFTA - umowa zawarta pomiędzy USA, Kanadą i Meksykiem, tworząca pomiędzy tymi państwami strefę wolnego handlu.

Wspólnota Narodów (Commonwealth) ? Istnieje od 1931 roku. Skupia państwa, które w przeszłośći tworzyły Imperium Brytyjskie. Członkowie: Wielka Brytania, Malta, 13 państw amerykańskich (m. in. Kanada, Jamajka), 18 państw afrykańskich (m. in. RPA, Kenia, Uganda), 9 państw azjatyckich (m. in. Indie, Pakistan) 11 państwa regionu Australii i Oceanii (m. in. Australia, Nowa Zelandia)

Organizacja Państwa Amerykańskich ? OPA ? powstała w 1948 roku w celu pogłębiania współpracy politycznej, gospodarczej i społecznej oraz umacniania bezpieczeństwa w rejonie obu Ameryk. Członkowie: Kanada, Stany Zjednoczone oraz wszystkie kraje Ameryki Łacińskiej.

Liga Państw Arabskich ? Założona w 1945 roku w Kairze. Celem organizacji jest zacieśnianie współpracy między państwami arabskimi. Członkowie: Algieria, Arabia Saudyjska, Bahrajn, Dżibuti, Egipt, Irakiem, Jemen, Jordania, Katar, Komory, Kuwejt, Liban, Libia, Maroko, Mauretania, Oman, Palestyna, Somalia, Sudan, Syria, Tunezja, Zjednoczone Emiraty Arabskie. Siedziba w Kairze.

Unia Afrykańska ? powstała w 2002 r. w miejsce rozwiązanej Organizacji Jedności Afrykańskiej. Stanowi platformę wszechstronnej integracji i współpracy państw afrykańskich. Członkami są wszystkie państwa afrykańskie z wyjątkiem Maroka.

Euroregiony

Euroregiony to stałe struktury współpracy transgranicznej, między bezpośrednio sąsiadującymi ze sobą władzami jednostek lokalnych i regionalnych usytuowanych wzdłuż wspólnych granic państwowych.

Podstawą prawną do tworzenia regionów transgranicznych są:

- Europejska Konwencja Ramowa o Współpracy Transgranicznej Między Wspólnotami i Władzami Terytorialnymi (tzw. Konwencja Madrycka z 21 maja 1980 r.)

- Europejska Karta Samorządu Terytorialnego

- Europejska Karta Samorządu Lokalnego

- Europejska Karta Samorządu Regionalnego

- Europejska Karta Regionów Granicznych i Transgranicznych.

Ciałem koordynującym działalność euroregionów w Unii jest Komitet Regionów UE.
Cele euroregionów
- Krzewienie wzajemnego zrozumienia

- Budowanie stosunków kulturalnych oraz wzmocnienie współpracy gospodarczej

- Propagowanie wspólnych interesów na wszystkich szczeblach

- Realizowanie programów transgranicznych i konkretnych projektów oraz kierowaniu nimi

- Działania transgraniczne obejmują nie tylko rozwój społeczno-gospodarczy i współpracę kulturalną, lecz również inne dziedziny przedstawiające interes ogólny dla społeczności przygranicznych, w szczególności zaś: kwestie społeczne, zdrowie, edukację i szkolenie, badania naukowe i rozwój, gospodarkę odpadami, ochronę środowiska i architekturę krajobrazu, turystykę i czas wolny, katastrofy naturalne, transport oraz infrastrukturę komunikacyjną.

Pierwszym euroregionem w Europie był euroregion o nazwie Euregio na niemiecko-holenderskiej granicy, utworzony w roku 1958.
Euroregiony na granicach Polski
Pierwszym euroregionem utworzonym na granicy polskiej był euroregion Sprewa-Nysa-Bóbr, powołany do życia 21 września 1993 r.

Na granicy zachodniej:
Pomerania, ProEuropa Viadrina, Sprewa-Nysa-Bóbr, Nysa,

Na granicy południowej:
Glacensis, Pradziad, Silesia, Śląsk Cieszyński, Dobrawa, Beskidy, Tatry, Karpaty

Na granicy wschodniej:
Bug, Niemen, Bałtyk

Autor: Karol Macios
 
? poprzedni artykuł   następny artykuł ?
? ? biuro(at)www.wos.org.pl - Polityka prywatności

Angielski Geografia Ciąża Rosyjski Projektowanie stron Joomla Warszawa