Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Władza analiza pojęcia PDF Drukuj Email

Władza - analiza pojęcia

W pracy tej postaram się dokonać analizy pojęcia władzy, ze szczególnym uwzględnieniem władzy politycznej.

W pierwszym podrozdziale postaram się przedstawić różnorodne szkoły i podejścia definicyjne, oraz przedstawić krótką historie ewolucji rozumienia pojęcia władzy. W podrozdziale drugim przyjże się bliżej pojęciu władzy politycznej, przedstawię różnorodne podejścia w jej definiowaniu, a także kryteria jej wyodrębniania spośród innych rodzajów władz (min. władzy publicznej i państwowej). Podrozdział trzeci dotyczyć będzie form i rodzajów władzy politycznej, natomiast w rozdziale trzecim przedstawię funkcje, jakie w społeczeństwie i państwie spełnia władza.

Władza definicja

Jest to pojecie, które dostarcza wielu problemów definicyjnych, ze względu na swoja niejednoznaczność, gdyż ze zjawiskiem władzy mamy do czynienia praktycznie od początku społecznego rozwoju ludzkości. Władza jest ona obecna we wszystkich niemal kontaktach międzyludzkich, niektórzy badacze uważają nawet, iż nie jest ona jedynie atrybutem ludzkim, twierdząc iż zjawisko władzy jest faktem przyrodniczym i ma podstawy oraz źródła w biologicznej strukturze wspólnej ludziom i zwierzętom1.
W pierwszym wydaniu Encykolopedii Britanniki z 1771 r przy haśle „władza” natrafiamy na informację iż jest to „zdolność czynienia czegokolwiek . Można ją więc rozumieć dwojako:
·jako zdolność do dokonywania zmiany
·jako podatność na wszelką zmianę.

Ta pierwsza może być nazwana władzą aktywną a druga-bierną. Po dalsze informacje odsyła nas Britanika do terminu „metafizyka”, w którym władza definiowana jest w kategoriach wyraźnie epistemologicznych - mięć władze to przede wszystkim móc poznawać. Co ciekawe nie znajdziemy tu odnośników do haseł „państwo czy „polityka”. Filozofowie rozprawiają wówczas głównie o władzach umysłu, władzy przedstawiania, władzach poznawczych, władzy wegetatywnej lub percepcji, która jest dla nich tożsama z rozumieniem2.
W ciągu niespełna stu kolejnych lat definiowanie terminu władzy niemal zupełnie straciło swoje epistemologiczne znaczenie, a tym samym przestało wyrażać atrybut podmiotu poznającego. Pod koniec XIX i pod koniec XX wieku „władza” nadal oznaczała zdolność, rozumianą jednak przede wszystkim jako zdolność do rządzenia innymi, jako możność efektywnego wpływania na ich zachowanie. Władza w tym rozumieniu odnosi się także do samego procesu wpływania, jej desygnatem staje się nie tylko właściwość, ale też relacja. Władza nie oznacza już jedynie pewnej możności pozostającej w gestii podmiotu, lecz raczej sama jej realizację - „sprawowanie władzy” czy „sposób rządzenia”.
Zdaniem Leszczyńskiego i Rasińskiego dominującym dzisiaj nurtem refleksji nad władzą jest poszukiwanie władzy ukrytej. Władza rozumiana niegdyś jako cecha przynależna pewnym jednostkom czy grupom i rozumiana jako ich zdolność lub moc, bądź tez jako relacja pomiędzy tymi jednostkami i grupami, nabiera dziś ich zdaniem charakteru ontycznego, coś w rodzaju niezależnego bytu, pewną siłę stanowiącą podstawę funkcjonowania społeczeństwa. Jako przyczynę takiego stanu rzeczy Leszczyński i Rosiński uważają rozkwit doktryn, które dążą do rewolucji, zmiany istniejącego stanu rzeczy. Za inną ważną przyczynę tej ostatniej transformacji badacze uznają fakt odkrycia przez ludzkość obszaru nieświadomości. Władza dzięki temu odkryciu uzyskuje zupełnie inny wymiar, zostaje bowiem uwewnętrzniona jako relacja w obrębie samego pomiotu, stając się tym samym przedmiotem zainteresowanie psychologii3.
Nowożytną refleksje filozoficzną i polityczną nad władzą ukształtowały zdaniem S. Wróbla dwa odmienne od siebie modele teoretyczne:
- władzy rozumianej jako zdolność do działania i podejmowania suwerennych decyzji
- władzy rozumianej jako uprawniona zdolność (czyli taka, która ma legitymizację oraz działa pod presją prawa)
Pierwszy z przedstawionych powyżej modeli teoretycznych wywodzi się z Lewiatana Thomasa Hobbesa. Zgodnie z nim władza jest możliwością realizowania dowolnych celów, niezależnie od posiadanej przez władcę zgody poddanych. Rozwinięciem tak rozumianego pojęcia władzy jest definicja Maxa Webera mówiąca, iż „władza jest możliwością człowieka lub pewnej liczby ludzi do realizowania własnej woli, nawet wbrew oporowi pozostałych uczestniczących w działaniu osób4.

Władza w tym ujęciu wyraża się więc w niesymetrycznej relacji pomiędzy tymi, którzy władzą się posługują, oraz tymi, którzy jej podlegają.
Drugi natomiast model teoretyczny ma swe korzenie w Dwóch traktatach o rządzie Johna Locke`a. Zgodnie z nim władza to nadane przez powszechną zgodę uprawnienie do rządzenia, wynik racjonalnej umowy społecznej. Władzę polityczną definiuje Lock, jako uprawnienie do tworzenia i egzekwowania praw5. Kontynuatorem myśli Locke`a jest Talcott Parsons, który definiuje władzę jako uogólnioną zdolność, zapewniającą wykonanie przez jednostki nałożonych na nie w systemie zbiorowego działania zobowiązań, którą legitymizuje odnoszenie się do wspólnych celów i zabezpiecza możliwość użycia negatywnych sankcji sytuacyjnych w wypadku oporu6.
Różnorodne ujęcia zjawiska władzy można także za A. Czajowskim7 podzielić na 3 grupy:
-ujmowanie władzy jako funkcji w systemie,
- jako właściwości jej nosiciela
- jako stosunku społecznego
W przypadku ujmowania władzy jako funkcji podkreśla się rolę, jaką władza spełnia wobec danej całości z punktu widzenia zachowania jej równowagi. Spełnia więc władza zadania regulacyjne. W tym ujęciu władza jest cechą systemu a nie atrybutem jej nosiciela.
W przeciwieństwie do ujęcia funkcjonalnego ujmowanie władzy jako atrybutu jej nosiciela podkreśla rolę nie systemu, a właściwości człowieka, grupy społecznej czy instytucji. Uwypukla się tu więc rolę nosiciela władzy, jego osobowości, co koresponduje ze zjawiskiem przywództwa .
Ujmowanie władzy, jako stosunku społecznego podkreśla znaczenie relacji. Wieloznaczność pojęcia stosunku społecznego rodzi jednak kolejne problemy definicyjne. Za władze może być tu uznane jednorazowe, zupełnie przypadkowe podporządkowanie się jednej osoby drugiej, co budzi wątpliwości wielu autorów.
Poszczególne definicje władzy związane są z poszczególnymi opcjami teoretycznymi, jakie reprezentują badacze tego zagadnienia .Na tej podstawie definicje władzy można podzielić na kilka grup:
·behawioralne - traktujące władzę, jako pewien szczególny sposób zachowania modyfikującego zachowania innych;
·teleologiczne, które wskazują na władzę, jako na środek osiągania pewnych celów, wytwarzanie zamierzonych skutków;
·instrumentalne - podkreślają charakterystyczne dla tego zjawiska sposoby oddziaływania na otoczenie zewnętrzne. Władza jest tu rozumiana przede wszystkim, jako możliwość stosowania szczególnych środków, zwłaszcza zaś przemocy;
·definicje władzy jako wpływu;
·definicje konfliktowe, które władzę definiują jako możliwość podejmowania decyzji regulujących rozdział dóbr w sytuacjach konfliktowych;
·strukturalne – określające władzę w kategoriach stosunku społecznego między różnymi aktorami społecznymi.
Zwolennikiem strukturalnego sposobu definiowania władzy J. Szczepański dla którego władza to stosunek społeczny, w którym jedna strona podejmuje decyzje o pewnym stanie rzeczy, a druga je realizuje w sposób zgodny z decyzją i pod kontrolą decydującego. Twierdzi on iż istotą władzy jest stosunek mocy. Władzę ma sprawować ten, który potrafi zmusić innych do wykonywania swojej woli8.
Przedstawiona powyżej definicja władzy zawiera kilka elementów, które można uznać za elementy ją konstytuujące, takie jak:
· więź społeczna;
·cel tej więzi ( pewien stan rzeczy);
·instrumenty osiągania celu (pewne decyzje);
·wole i możliwość dokonania tej decyzji ( przymus).
Szymon Wróbel za Stevenem Lukesem wprowadza rozróżnienie między trzema rodzajami teorii władzy.:
·jednowymiarowymi;
·dwuwymiarowymi;
·trójwymiarowymi.
Pierwsze z nich to teorie jednowymiarowe pojmujące władzę, jako zdolność określonego podmiotu, lub grupy podmiotów do powodowania działań innych podmiotów. Przedmiotem władzy jest tu obserwowalne zachowanie podmiotów, a walka o władzę jest jednoznaczna z walką o sprawowanie funkcji decyzyjnych, w szczególności w państwie.
Teorie dwuwymiarowe rozszerzają swoje analizy o pojęcie postawy. Władza wedle tych teorii identyfikowana jest zarówno z systemem wartości, przekonań, rytuałów, jak i procedur instytucjonalnych (reguł gry politycznej), które w sposób stały i systematycznych chronią interes jednej grupy społecznej na niekorzyść innej. Teorie te koncentrują się nie tylko na zewnętrznych, zauważalnych zachowaniach ludzi i konkretnych decyzjach jednostek sprawujących władzę, ale również na tych jawnych, jak i ukrytych interesach społecznych oraz systemach postaw czy uprzedzeń, charakterystycznych dla określonych grup społecznych.
Wreszcie teorie trójwymiarowe charakteryzują władzę, jako pewną potencjalną zdolność do kształtowania i determinowania postaw ludzkich. W tym rozumieniu mówienie o władzy jest możliwe w sytuacjach, gdy nie mamy do czynienia z aktualnym i obserwowalnym konfliktem. W zamian mamy tu do czynienia z konfliktem ukrytym tzn. sprzecznością interesów tych, którzy władzę sprawują, i tych, którzy władzy podlegają. W tym rozumieniu A ma władzę nad B, nie tylko wtedy, gdy powoduje B w taki sposób, że ten wykonuje czynności, które sam by nie wykonał i których nie chciał by w innych okolicznościach wykonać, ale także wtedy, gdy wpływa, kształtuje czy determinuje przekonania, potrzeby i pragnienia podmiotu B. Innymi słowy osoba może sprawować władzę nad inną osobą wpływając na to, co ona wolałaby robić, poprzez uniemożliwienie jej dostrzeżenia swych rzeczywistych interesów9.
Za najbardziej elementarną definicję władzy uznaje się dziś definicje sformułowaną przez Roberta A Dahla zgodnie z którą A (tj. osoba lub grupa osób) ma władzę nad B (tj. inną osobą lub grupą osób) w tym znaczeniu i tym zakresie, w jakim A jest w stanie sprawić, aby B zrobił coś, czego w innych okolicznościach nie uczyniłby. W najprostszej więc interpretacji A sprawuje władzę nad B, gdy A powoduje działanie B, które nie pozostaje w zgodzie z interesem B10.
Zdaniem Jerzego Muszyńskiego mimo, iż cała historia ludzkości jest historią walczących o władzę to „sam fenomen władzy broni na ogół skutecznie dostępu do jej wnętrza. Tymczasem zewnętrzne „oględziny” władzy rzadko dają pełny i prawdziwy jej obraz. Wprawdzie daje się nieraz ukazać na moment jej prawdziwe oblicze, wszelako jest ono szybko zmieniane przez nią samą”. Władza jest dla niego zarówno „konkretem”, czyli jądrem polityki, jak i „enigmatem”, czyli czymś materialnie nieuchwytnym, ewenementem dostrzegalnym dopiero w działaniu określonych podmiotów politycznych11.
Mimo to Muszyński podejmuje próbę określenia istoty władzy, którą jest dla niego możliwość skutecznego narzucania woli innym ludziom. Jej przejawami jego zdaniem są:
- narzucanie przez jednych ludzi swojej woli innym;
- skuteczność owej presji wobec tych ludzi;
- możliwość określonego działania władczego - przekonywanie, obiecanie, przekupywanie, oszukiwanie, najczęściej jednak stosowanie przymusu, przemocy, terroru.
Zdaniem powyższego autora sens władzy, jak i ona sama, to kategoria polityki w zasadzie nie ulegająca zmianom. Dzieje się tak dlatego, iż polityka będąca jego zdaniem siedliskiem władzy, jest po prostu przeznaczeniem ludzi, którzy są z natury swojej polityczni. Władza w prawdzie przybierała i przybiera różne formy, jej istota jednak pozostaje bez zmian, co znajduje odzwierciedlenie w dwóch jej właściwościach:
- możliwości narzucania woli innym;
- skuteczności narzucania tejże woli.
Bez tych dwóch właściwości władza zdaniem Muszyńskiego straciłaby sens w obszarze stosunków politycznych12.
Nie sposób przedstawić tu wszystkich stanowisk odnoszących się do problematyki definiowania władzy. Chciałabym teraz przejść do scharakteryzowania czym jest władza polityczna, jednak kryteria odróżniające władzę polityczna od innych rodzajów władzy nie są oczywiste.

Władza polityczna

Wiele uwagi kwestii wyróżnienia władzy politycznej poświęcał J.Locke. Stwierdził on, iż należy wykazać różnice pomiędzy władzą społeczności politycznej, a władzą ojca rodziny czy kapitana statku.
Władza polityczna była dla niego uprawnieniem do tworzenia prawa, włącznie z karą śmierci i w konsekwencji ze wszystkimi pomniejszymi karami, w celu określenia i zachowania własności, a także użycia siły społeczności do wykonania tych praw oraz w obronie wspólnoty przed zagrożeniem zewnętrznym, a wszystko to dla dobra publicznego
13.
J. Locke dokonuje też podziału podstawowych dziedzin sprawowania władzy politycznej wyróżniając :
· ustawodawstwo;
·wykonanie praw;
·stosunki międzynarodowe.
Czemu odpowiadają kierunki w postaci:
·legislatywy;
·egzekutywy;
·władzy federalnej14.

Dla Maxa Webera cechą odróżniającą władzę polityczną od innych jej rodzajów był monopol stosowania legalnej przemocy.
Bardzo długo jednak władza polityczna utożsamiana była z władzą państwową, przez którą rozumiem zdolność organów państwa do narzucania woli osobom i organizacjom podległym w drodze aktów normatywnych, decyzji i postanowień administracyjnych, orzeczeń sądowych, wezwań-pod groźbą zastosowania zalegalizowanego przymusu fizycznego w razie niewykonania lub naruszenia zawartych w nich treści15.
Podejście takie związane było z synonimicznym traktowaniem państwa, narodu oraz społeczeństwa obywatelskiego, którego renesans nastąpił w latach 70-80 wieku XX, co pociągało za sobą konieczność rewizji dotychczasowych poglądów na władzę polityczną.
Władzę państwową zaczęto wówczas postrzegać jako najbardziej rozwiniętą, ale nie jedyną już postać władzy politycznej, którą cechować miało min.:
·działalność partii politycznych;
·związków zawodowych;
·dużych organizacji gospodarczych.
Władzą polityczną w wypadku relacji między partią polityczną a państwem jest zdolność tu narzucenia woli danej partii parlamentowi, tylko dlatego, że ma ona dostatecznie wiele mandatów poselskich. Gdyby jednak swoją wolę narzuciła parlamentowi partia nie mająca w nim większości dokonując tego np. poprzez przywołaną argumentację, takiego oddziaływania nie nazwiemy już władzą, ale wpływem czy autorytetem politycznym, a zatem nie władczym już stosunkiem nadrzędności i podporządkowania.
Za przejaw władzy politycznej ze strony organizacji niepaństwowych możemy uznać jedynie taki akt narzucenia woli organowi państwa, który poparty jest sankcją przymusu. Możemy wyróżnić zasadniczo trzy sytuacje przymusowe, które powodują oczekiwane przez społeczeństwo, lub jego grupy zachowania organów państwowych:
·wynikające z nałożonych przez prawo zobowiązań państwa wobec społeczeństwa, których niewykonanie zagrożone jest odpowiedzialnością polityczną, karną i cywilną sankcjonowana przez samo państwo;
·wynikające z możliwości wycofania legitymacji politycznej organom państwa;
·zmuszenie organów państwowych do uległości pod presją niepokojów społecznych, buntów, głodówek, oraz innych form oporu społecznego16.
To nowe podejście do władzy politycznej zaowocowało, także nowymi sposobami jej definiowania. Za przykład może tu posłużyć definicja M. Burłackiego, który władzę polityczną określił jako: jeden z najważniejszych przejawów władzy, charakteryzującej się realną możliwością przeprowadzenia przez daną klasę, grupę, człowieka swojej woli wyrażonej w polityce i normach prawnych17.
Problematycznym okazało się także odróżnienie władzy politycznej od władzy publicznej. Pod jej pojęciem rozumie się zdolność podmiotów uprawnionych do narzucania woli podmiotom podporządkowanym w tych dziedzinach życia społecznego, które dotyczą wszystkich osób i organizacji podległych i są dostępne dla ogółu, a zatem powszechne oraz jawne.
Tak zdefiniowana władza publiczna jest więc zakresowo szersza od władzy politycznej czy władzy państwowej, gdyż obejmuje sporo uprawnień organów administracji państwowej, samorządowej, sądów oraz organizacji społecznych i gospodarczych, które wobec konkretnego adresata trudno zaklasyfikować jako polityczne. Za przykład mogą tu posłużyć wszelkie decyzje administracyjne czy wyroki sądowe.
Z drugiej jednak strony władza polityczna w niektórych wypadkach wykracza poza władzę publiczną. Dzieje się tak choćby wtedy, gdy zakulisowo narzucona zostaje komuś czyjaś wola, a więc w sytuacjach gdy władcze oddziaływanie jest niejawne, niedostępne dla wszystkich, chociaż dotyczy spraw powszechnych i dużych zbiorowości ludzkich.

Formy i rodzaje władzy politycznej

Istnieją różne sposoby klasyfikacji form władzy. Berntrand Russell uważający pojecie władzy za podstawowe dla nauk społecznych w tym samym sensie, w jakim pojecie energii jest fundamentalnym dla fizyki rozróżnia władzę nad ludźmi, oraz władzę nad materią nieożywioną lub innymi formami życia18. Dokonuje on też rozróżnienia pomiędzy władzą: ·tradycyjną;
·nowo zdobytą ( tzw. władza „naga”);
· władzą rewolucyjną.
Poprzez władzę tradycyjną rozumie on władze, która ma po swojej stronie siłę przyzwyczajenia, dzięki czemu nie musi się ona w każdej chwili legitymizować, ani wykazywać bezsilności swoich konkurentów. Władza ta jest także niemal niezmiennie związana z religijnymi, bądź quasi-religijnym przekonaniami mającymi wykazać, iż każdy opór przeciwko władzy będzie grzechem. Russell wyróżnia dwa rodzaje władzy tradycyjnej:
· władzę duchowną;
· władzę królewską.
Władza naga pojawia się w momencie gdy znikają przekonania i zwyczaje podtrzymujące władzę tradycyjną .Władza ta nie potrzebuje do swojego panowania żadnej zgody poddanych, nie jest oparta ani na tradycji, ani na akceptacji. Naga władza jest zwykle władzą wojskową i zazwyczaj zdaniem Russella przybiera dwie formy, a mianowicie wewnętrznej tyranii lub obcego podboju.
Gdy tradycyjne formy władzy zaczynają chylić się ku upadkowi na ich miejsce oprócz władzy nagiej może pojawić się władza rewolucyjna. Przez władzę rewolucyjną rozumie Russell władzę zależną od dużych grup zjednoczonych nową ideą, programem bądź zapatrywaniem, jak protestantyzm, albo komunizm, lub też pragnieniem narodowej niepodległości19.
Innego podziału dokonuje D.H Wrong wyróżniając następujące formy władzy:
·przemoc (jako legalne stosowanie środków fizycznych wymuszających realizację decyzji wyborczych);
·manipulację;
·perswazje;
·autorytet (przez który rozumie pewną zdolność podmiotu władzy politycznej oparta na jego kompetencjach formalnych i/lub walorach osobistych do egzekwowania decyzji bez stosowania przemocy.)20.
John Kenneth Galbraith natomiast rozróżnia trzy zasadnicze rodzaje władzy przyporządkowując im trzy źródła, a jednocześnie instrumenty jej sprawowania:
·władzę karania;
·władzę kompensacyjną;
·władzę uwarunkowaną.
Pierwszy z wyróżnionych przez siebie rodzajów władzy przejawia się w wymuszaniu na drugiej stronie posłuszeństwa, dzięki zdolności narzucania własnych systemów preferencji. Czyni się to poprzez zablokowanie możliwości realizacji preferencji autonomicznych dla jednostek i grup w taki sposób, że działanie zgodne z własnymi preferencjami wiąże się dla poddanych władzy osób z bolesnymi sankcjami. Podporządkowanie w tym ujęciu jednoznacznie wynika więc z groźby kary, stąd najbardziej jaskrawą egzemplifikacją tej postaci władzy jest sytuacja galernika lub więźnia. Źródłem tej władzy zdaniem Galbraitha miałaby być osobowość, z którą wiąże się przywództwo w tradycyjnym rozumieniu tego słowa.
Źródłem władzy kompensacyjnej natomiast jest własność. Władza ta, w odróżnieniu do władzy karania wymusza podporządkowanie poprzez obietnicę pozytywnej nagrody. Za przykład osób poddanych temu rodzajowi władzy mogą posłużyć choćby pracownicy najemni, albowiem fakt, iż muszą pracować na swoje utrzymanie i otrzymują co miesiąc pensje czyni ich zadaniem Galbraitha niejako „niewolnikami” instytucji, w których zarabiają na życie.
Najbardziej charakterystyczna cechą dwóch pierwszych rodzajów władzy jest zdaniem autora ich obiektywność oraz widzialność.
Ostatnim rodzajem władzy jest władza uwarunkowana, która jest sprawowana i egzekwowana poprzez modyfikacje postaw i przekonań. Instrumentem tej władzy jest organizacja, która jest w stanie wyegzekwować od swych członków podporządkowanie wobec swych zewnętrznych celów. Jej najbardziej oczywistym przykładem są organizacje edukacyjne, religijne i polityczne, które nakłaniają ludzi do przyjęcia określonego systemu wartości, który zinternalizowany w ludzkiej świadomości jawi się z czasem jako „naturalny”, „prawomocny” i „ostateczny”. Tego rodzaju władza posługuje się głównie indoktrynacją.
Cechą władzy uwarunkowanej w przeciwieństwie do władzy karania i władzy kompensacyjnej jest jej subiektywność i raczej niewidoczność21.
Jedną z najbardziej popularnych klasyfikacji rodzajów władzy jest rozróżnienie wprowadzone przez Maxa Webera, który wyróżnił władzę :
·tradycyjną;
·charyzmatyczną;
·legalną.
Władza tradycyjna była zdaniem Webera charakterystyczna dla okresu średniowiecza, oraz niektórych społeczeństw plemiennych. Jej zasadą miał być uświęcony wielowiekowym przestrzeganiem zwyczaj, dzięki któremu władca otrzymywał wyróżniającą pozycje, a jednocześnie był on strażnikiem jej przestrzegania. Władza ta opierała się więc na wierze w trwałość pewnego porządku i jego prawomocność.
Władza charyzmatyczna opierać się miała na pewnych osobistych zdolnościach jednostki w podporządkowywaniu sobie ludzi, pozyskiwaniu ich oddania i zaufania, oraz przekonania ich o szczególnych, nadzwyczajnych cechach przywódczych. Władza ta miała więc charakter zindywidualizowany, opierając się na pewnych cechach osobowych charakterystycznych dla konkretnej jednostki.
Trzeci rodzaj władzy nazwany przez Webera władzą legalną charakteryzuje władzę pochodzącą z mianowania, lub wyboru dokonanego na podstawie usankcjonowanych prawem procedur. Władza ta opiera się na przekonaniu o legalności norm prawnych i uprawnieniu osób sprawujących władzę do wydawania poleceń na mocy tych norm22.
Zdaniem Kazimierza Krzysztofka w nowoczesnych społeczeństwach dwa pierwsze przedstawione przez Webera typy władzy odeszły już dawno w przeszłość, a trzeci typ będący przez bardzo długi okres fundamentem demokratyzmu przeżywa widoczny kryzys. Przyczynę takiego stanu rzeczy upatruje Krzysztofek w dynamicznym rozwoju mediów elektronicznych, które na zawsze zmieniły oblicze współczesnego świata, a co za tym idzie i demokracji. Techniki współczesnego marketingu politycznego i reklamy kreują dziś w zupełnie odmienny sposób osobowości polityków. Oczywiście wybory nadal pozostają źródłem legitymizacji, ale zdaniem to Krzysztofka jest to już tylko” notarialna pieczęć”, bowiem faktycznie władze uzyskuje się dzięki dobrze wykreowanemu medialnemu wizerunkowi23.
Innego rozróżnienia dokonuje Marek Chlebuś wyróżniając władzę:
·bezpośrednią;
·finansową;
·duchową.
Władza bezpośrednia jego zdaniem to władza, która może zagrozić użyciem przymusu, lub faktycznie go zastosować. Źródłem takiej władzy jest strach, narzędziem zaś przemoc.
Inny wyróżniony przez Chlebusia rodzaj władzy to władza finansowa. Taką władzę w najprostszym ujęciu ma po porostu bogatszy nad biedniejszym, który poprzez swoje zasoby może sterować lub też wpływać na zachowanie innych osób. Jej zasięg wyznacza rynek finansowy, miała więc ona zasięg w pewien sposób ograniczony (trudno przekupić dolarem kogoś dla którego pieniądz zastępuje np. muszelka)24.
Władza duchowa z kolei działa poprzez wpływanie na czyjeś postawy, sprawiając, że osoba na która się oddziałuje dąży do tego, czego od niego chcemy. Władza ta opiera się na obyczaju, kulturze, przewadze wiedzy czy autorytetu i przypisana jest po prostu mądrzejszemu nad głupszym. Zasięg władzy duchowej wyznacza kultura i tak elementarne jej składniki jak np. język25.
K. Pałecki wyróżnia natomiast trzy rodzaje władzy, a mianowicie:
·Władzę sprawowaną, przez którą rozumie przedmiotowy i podmiotowy zakres podjętych przez określony podmiot władczy decyzji w określonym czasie, licząc od momentu inicjacji władzy;
·Władzę kontrolowaną, będącą zakresem w jakim decyzje podjęte przez podmiot władczy w określonym czasie, poddane zostały szeroko rozumianym środkom kontroli (zarówno przed ich realizacją- np. naciski indoktrynacyjne; w trakcie ich realizacji np. nadzór; jak i po ich wykonaniu lub niewykonaniu - np. stosowanie pozytywnych i negatywnych sankcji;
·Władzę realną rozumiana jako zakres (stopień) wykonania (respektowania) decyzji politycznych26.
Biorąc pod uwagę kryterium demokratyczności sytemu możemy wyróżnić władzę demokratyczną i autokratyczną . Władza może przyjąć także formę władzy scentralizowanej lub też rozproszonej (zdecentralizowanej).

Funkcje władzy

Władza polityczna spełnia określone funkcje społeczne. Polega to głównie na tym, że podejmuje ona decyzje polityczne i dąży do wprowadzenia ich w życie. Funkcje władzy politycznej można rozpatrywać przy użyciu wielu kryteriów. Według kryterium szczegółowości, możemy wskazać następujące funkcje:
·sensu largo, określające całe płaszczyzny działania władzy politycznej, które dzielą się na funkcje szczegółowe wchodzą funkcje:
·integracyjną;
·dystrybucyjną;
·ochronną;
·strukturotwórczą.
Funkcja integracyjna władzy jest to jej zdolność scalania i koordynowania konfliktowych działań podmiotów polityki wokół nadrzędnych wartości i interesów, warunkujących trwałość systemu politycznego i systemu ogólnospołecznego.
Funkcja dystrybucyjna wyraża się w narzucaniu kryteriów i regulacji rozmiarów podziału dóbr materialnych i niematerialnych pomiędzy podmioty.
Funkcja ochronna zapewnia natomiast zewnętrzne bezpieczeństwo systemu społecznego (w otoczeniu międzynarodowym), oraz bezpieczeństwo wewnętrzne.
Dzięki funkcji strukturotwórczej wytwarzane są w społeczeństwie podziały socjopolityczne, oraz inne formy organizacyjne umożliwiające innym podmiotom udział w życiu politycznym, poprzez bezpośrednie lub pośrednie wpływanie na procesy decyzyjne w systemie politycznym27.
·sensu stricte, określające szczegółowo poszczególne rodzaje władzy politycznej do których zaliczamy:
- stanowienie prawa, wydawanie norm których obywatele powinni przestrzegać
- uruchamianie środków i form instytucjonalnych zapewniających poszanowanie tych norm
- tworzenie lub modyfikowanie organów państwowych i ustalanie w jaki sposób, zależnie od przypadku, obywatele biorą udział w ich składzie i decyzjach np. wybory, referendum
-kierowanie państwowymi środkami represji i kontroli
- powoływanie do życia instytucji użyteczności publicznej, określenie ich kompetencji, struktury wewnętrznej i modelu funkcjonowania
- mianowanie personelu w aparacie państwowym i w instytucjach użyteczności publicznej
- podejmowanie decyzji w zakresie finansów państwa, ściąganie podatków, ustalanie ich redystrybucji
- podejmowanie decyzji w imieniu państwa i prowadzenie negocjacji z innymi państwami i organizacjami ponadnarodowymi
- wpływanie na działalność naukową, kulturalna, oświatową i propagando
Co ważne władza polityczna, aby być skuteczną powinna spełniać wszystkie wymienione wyżej funkcje sensu largo i większość funkcji sensu stricto28.
Władza jest zjawiskiem wszechobecnym i znanym nam wszystkim. Mimo to próba jej zdefiniowania, określenia jej istoty wydaje się zawsze niewystarczająca, gdyż przyjęcie określonego stanowiska, zawsze prowadzi do nieuwzględnienia pewnych jej aspektów. Tym bardziej, że rozumienie pojęcia władzy ewoluuje wraz ze zmieniającym się dynamicznie światem, co stawia przed naukowcami zajmującymi się problematyką władzy coraz to nowe wyzwania.

Autor: Monika Baranowska
Przypisy
1 Do zwolenników tej teorii należy min. M.Duverger.
2 Nie oznacza to jednak, iż w omawianym okresie teorie władzy były tylko teoriami poznawczymi. Na gruncie teorii oświeceniowych władza oznacza najogólniej rzecz ujmując pewna „zdolność do czynienia czegoś”, która może być rozumiana zarówno jako zdolność do poznawania, jak i zdolność do rządzenia w sensie politycznym.
3 Leszczyński D., Rasiński L., Nowy Lewiatan, [w:] Hindess B.,, Filozofowie władzy. Od Hobbesa do Foucaulta, Wrocław 1999, s. 7-14.
4 Wróbel S., Władza i rozum, Poznań 2002, s. 27.
5 tamże s. 27.
6 tamże, s. 28.
7 Czajowski A., Władza polityczna analiza pojęcia,[w: ] Studia z Teorii polityki, tom I, (red.) Jabłońskiego A.W, Sobkowiaka L., Wrocław 1999, s. 33 - 36.
8 Niedzwiedzki D., Władza- Tożsamość –Zmiana społeczna , Kraków 2003, s. 86.
9 Wróbel S., Władza i rozum, Poznań 2002, s. 57- 58.
10 tamże, s. 94.
11 Muszyński J., Megatrendy a polityka, Wrocław 2001, s. 179.
12 Muszyński J., Społeczeństwo informacyjne. Szkice politologiczne, Toruń 2006, s. 82.
13 Czajowski A., op.cit, s. 46.
14 Sylwestrzak A., Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 2001, s. 201.
15 Czajowski A., op. cit., s. 48.
16 tamże, s. 49.
17 tamże, s. 47.
18 Russell jest zdania iż to zasadniczym powodem zmian we współczesnym świecie jest zwiększenie zakresu władzy nad materią, który dokonał się dzięki nauce.
19 Russell B., Władza –nowa analiza społeczna, Warszawa 2001, s. 35 - 100.
20 Leksykon politologii,(red.) A. Antoszewski, R. Herbut, Wrocław 2002, s. 489.
21 Wróbel S., op. cit., s. 91-92.
22 Czajowski A., op.cit.,s.45 oraz :Zarządzanie. Teoria i praktyka, (red) K. Kozmiński, W.Piotrowski, Warszawa 2005, s.337
23 Krzysztofek K., Społeczeństwo inteligentne czy inteligentni rządzone?[w:] Władza i obywatel w społeczeństwie informacyjnym, Warszawa 1999, s. 30.
24 W dobie globalizującego się świata ograniczenia te przeszły już raczej do przeszłości.
25 Chlebuś M., O naturze władz, Warszawa 2003, s. 16-17.
26 Leksykon politologii, op. cit., s. 489.
27 Ibidem.
28 Władza polityczna , [w:] http://72.14.221.104/search?q=cache:ASU3GMgws2kJ:www.

dks2005.ok.biz.pl/php-files/downloads.php%3Fcat_id%3D2%26download_id%3D23+%22

funkcje+w%C5%82adzy%22&hl=pl&gl=pl&ct=clnk&cd=26 , (23.01 2007).
Bibliografia
Opracowania książkowe:
1. Chlebuś M., O naturze władz, Akces, Warszawa 2003.
2. Czajowski A., Władza polityczna analiza pojęcia,[w: ]Studia z Teorii polityki, tom I, red A.W Jabłońskiego, L.Sobkowiaka, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1999.
3. Leksykon politologii, (red.) A. Antoszewski, R. Herbut, Wydawnictwo Atla, Wrocław 2002.
4. Leszczyński D., Rasiński L., Nowy Lewiatan, [w:] Hindess B., Filozofowie władzy. Od Hobbesa do Foucaulta, Wydawnictwo Naukowe PWN, Wrocław 1999.
5. Krzysztofek K., Społeczeństwo inteligentne czy inteligentni rządzone? [w:] Władza i obywatel w społeczeństwie informacyjnym, IPWC, Warszawa 1999.
6. Muszyński J., Megatrendy a polityka, Wydawnictwo Atla, Wrocław 2001.
7. Muszyński J., Społeczeństwo informacyjne. Szkice politologiczne, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006.
8. Niedzwiedzki D., Władza- Torzsamość –Zmiana społeczna , Universitas, Kraków 2003.
9.Russell B., Władza –nowa analiza społeczna, Książka i wiedza, Warszawa 2001.
10. Sylwestrzak A., Historia doktryn politycznych i prawnych, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2001.
11. Wróbel S., Władza i rozum, wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2002.
12. Zarządzanie. Teoria i praktyka, (red.) Kozmiński K., Piotrowski W., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.
strony internetowe:
Władza polityczna, [w:]
http://72.14.221.104/search?q=cache:ASU3GMgws2kJ:www.dks2005.ok.biz.pl/php-files/

downloads.php%3Fcat_id%3D2%26download_id%3D23+%22funkcje+w%C5%82adzy%22&hl=pl&gl=pl&ct=clnk&cd=26, (23.01 2007).

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
© EDUCENTRUM biuro(at)wos.org.pl

Angielski Geografia Ciąża Rosyjski Projektowanie stron Warszawa