Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Rola i odpowiedzialność posła PDF Drukuj Email

Reprezentacja polityczna posła

Zanim przejdę do omawiania zagadnienia roli posła jako reprezentanta narodu oraz odpowiedzialności, praw i obowiązków wynikających z tego tytułu chciałabym na chwilę zatrzymać się przy pojęciu reprezentacji politycznej. Zdefiniowanie tej kategorii wydaje mi się niezwykle istotne w świetle omawianych w tej pracy zagadnień.

Reprezentacja polityczna definiowana jest jako prawnie legitymowane wykonywanie funkcji władzy państwowej w imieniu zbiorowego podmiotu suwerenności przez konstytucyjnie określone organy państwowe1. W tym sensie reprezentacja możliwa jest tylko wówczas, gdy zwierzchnia władza należy do narodu jako suwerena, a więc jedynie w systemach demokratycznych, w których jednak mamy do czynienia z dwoma rodzajami demokracji, a mianowicie demokracją bezpośrednią oraz przedstawicielską (pośrednią). W demokracji bezpośredniej ważne decyzje o charakterze władczym podejmowane są przez suwerena (naród), który działa na przykład poprzez instytucję referendum czy ludową inicjatywę ustawodawczą. W demokracji przedstawicielskiej idea suwerenności narodu jest realizowana za pośrednictwem jego reprezentantów, wybranych w wolnych wyborach. Ponieważ w większości przypadków, naród nie może działać w sposób bezpośredni (poza raczej wyjątkowymi sytuacjami), dlatego podczas wyborów wyłania on swoich przedstawicieli, którzy reprezentują jego wolę i interesy. Współczesna demokracja ma więc zdecydowanie charakter reprezentacji, to znaczy, że najważniejsze decyzje polityczne zostają podjęte przez „małą” grupę przedstawicieli, wyłanianych w głosowaniu powszechnym2.

Mandat poselski

W wyniku wyborów powstaje szczególnego rodzaju stosunek pomiędzy reprezentantem a jego wyborcami, u podstaw którego leży mandat przedstawicielski. M. Chmaj definiuje go jako pełnomocnictwo udzielone przez wyborców przedstawicielowi do reprezentowania ich w sprawowaniu władzy państwowej3. Mandat taki udzielany jest na czas ograniczony (czas trwania takiego pełnomocnictwa zwany jest kadencją). W literaturze wyróżnia się dwa typy mandatu przedstawicielskiego:
mandat wolny – deputowany jest reprezentantem całego narodu, zachowuje prawo do działania zgodnie z własnymi poglądami i orientacjami politycznymi. Nie może on być też odwołany przez wyborców przed upływem kadencji. Nie oznacza to jednak jego braku odpowiedzialności wobec elektoratu, gdyż podczas kolejnych wyborów osoby które zawiodły zaufanie wyborców mogą nie zostać ponownie wybrane.
mandat imperatywny – w tym przypadku deputowany jest wyłącznie przedstawicielem wyborców swego okręgu. Jest on zobowiązany do uwzględnienia ich opinii i oczekiwań, może on też zostać odwołany ze swego stanowiska przed upływem kadencji4. Ten rodzaj mandatu jest instytucją chronologicznie wcześniejszą, gdyż jego początki sięgają średniowiecznej, feudalnej monarchii stanowej. Delegaci otrzymywali wówczas od swoich wyborców instrukcje, których musieli się ściśle trzymać, gdyż z ich realizacji byli później rozliczani. W Polskiej tradycji mandat imperatywny odgrywał bardzo duże znaczenie w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej, w której posłów ograniczały instrukcje sejmikowe5.

Nabycie mandatu posła a objęcie mandatu poselskiego

W nauce prawa konstytucyjnego dokonuje się rozróżnienia pomiędzy nabyciem mandatu a jego objęciem. Nabycie mandatu, następuje z chwilą stwierdzenia zgodnego z prawem wyboru danego kandydata, natomiast objęcie mandatu ma miejsce w momencie złożenia odpowiedniego ślubowania, które daje początek pełnieniu funkcji publicznej. W Polsce odmowa złożenia ślubowania przez posła lub senatora powoduje automatyczne wygaśnięcie jego mandatu, natomiast uchylanie się od jej złożenia w terminie 3 miesięcy od pierwszego posiedzenia Sejmu lub Senatu jest równoznaczne ze zrzeczeniem się mandatu, co w konsekwencji także oznacza jego utratę6.

Status posła

Pierwszą powojenną ustawą regulującą status posła, była ustawa z dnia 31 lipca 1985 roku „O obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”. Zgodnie z nią posłowie byli przedstawicielami ludu pracującego miast i wsi oraz wykonywali swój mandat poselski zgodnie z wolą swych wyborców, kierując się dobrem narodu i socjalistycznego państwa. Posłowie zobowiązani też byli dążyć do harmonijnego zespalania interesów lokalnych z interesami ogólnonarodowymi. Ustawa ta dokonywała podziału obowiązków posłów na te sprawowane wobec wyborców, na prawa i obowiązki w Sejmie oraz na inne prawa i obowiązki. Jeżeli chodzi o obowiązki posłów wobec swych wyborców, to podstawowym z nich z nich było utrzymywanie więzi ze swoimi wyborcami, którzy zgodnie z zasadami prawa wyborczego mogli swych reprezentantów odwołać. Koncepcje mandatu przedstawicielskiego, na której opierały się założenia tejże ustawy, M. Grzybowski nazwał mandatem „nowego typu”, stanowiącego jego zdaniem „konglomerat cech mandatu imperatywnego i wolnego”. Cechy mandatu wolnego przejawiały się między innymi w tym w tym, iż ustawa określała posłów jako reprezentantów wszystkich obywateli, którzy swój mandat mieli wykonywać kierując się dobrem narodu. Cechy mandatu imperatywnego zawierały się głównie, we wspomnianej już, możliwości odwołania posła przez wyborców, a także w obowiązku przedstawiania i wyjaśniania wyborcom celów polityki państwa, uchwalonego prawa, a także składania sprawozdań ze swojej pracy, działalności Sejmu czy komisji sejmowych7. Innego zdania niż M. Grzybowski jest M. Chmaj, który przychyla się raczej do opinii, iż w okresie obowiązywania tej ustawy, mieliśmy do czynienia z mandatem wolnym, gdyż mimo formalnego zapisu nie istniały wówczas przepisy, które umożliwiałyby odwołanie posła przed upływem jego kadencji8.

Ustawa ta dawała także posłowi możliwość podjęcia interwencji w organie administracji, zakładzie lub przedsiębiorstwie państwowym, organizacji społecznej, a także w innej jednostce organizacyjnej w celu załatwienia sprawy wnoszonej we własnym imieniu, bądź też w imieniu wyborcy. Organy, wobec których poseł podjął interwencje, zobowiązane były najpóźniej w ciągu 14 dni powiadomić posła o stanie rozpatrywania sprawy i w uzgodnionym terminie ostatecznie ją załatwić. Poseł miał także prawo uczestniczyć w sesjach wojewódzkich rad narodowych, rad narodowych stopnia podstawowego, oraz w posiedzeniach ich komisji, na których mógł on zgłaszać swoje uwagi oraz wnioski. Ustawa dosyć szczegółowo określała też obowiązki posłów wobec wyborców w kontekście komunikowania się z nimi. Przejawiać się to miało w powinności utrzymywania kontaktów z właściwymi dla poselskiego okręgu radami narodowymi czy organizacjami zawodowymi, społecznymi i politycznymi, konieczności zaznajamiania się z warunkami życia swych wyborców, przyjmowania od nich opinii i postulatów, składania sprawozdań ze swojej pracy poselskiej, a także wyjaśniania im zasadniczych celów polityki państwa oraz treści uchwalonych aktów prawnych. Celom tym w świetle postanowień ustawy służyć miały w szczególności: organizowanie otwartych i środowiskowych spotkań poselskich, wizytacja zakładów pracy, organizowanie dyżurów poselskich, ogłaszanie wypowiedzi posłów w środkach masowego przekazu, udział w sesjach rad narodowych, zjazdach, konferencjach czy uroczystościach lokalnych.

Aby zawarte w ustawie działania mogły być skutecznymi, posłom pomagać miały między innymi wojewódzkie zespoły poselskie (zrzeszające posłów wybranych na terenie danego województwa), które zobowiązane były zapewnić odpowiednie warunki organizacyjne, umożliwiające skuteczne działanie, czym szerzej zajmę się w podrozdziale dotyczącym funkcjonowania biur poselskich. Pomocą w tym względzie służyć miały także prezydia rad narodowych, terenowe organy administracji państwowej, ogniwa Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego9, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe oraz organy prasy, radia i telewizji10.


Kolejne modyfikacje prawne odnoszące się do statusu posła nastąpiły w roku 1989 oraz 1991, a ich celem było dostosowanie prawa do postępującej demokratyzacji systemu politycznego11.
Zmiany te miały jednak charakter raczej „kosmetyczny” i koncentrowały się głównie na zmianach językowych, jak choćby zmianie nazwy Sejmu Rzeczypospolitej Ludowej na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej etc.
Duże zmiany nastąpiły dopiero w 1996 roku, kiedy 9 maja Sejm uchwalił „Ustawę o Wykonywaniu Mandatu Posła i Senatora”, która wraz z IV - tym rozdziałem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, zatytułowanym „Posłowie i senatorowie”, reguluje dzisiejszy status posła i senatora.


Wyżej wspomniana ustawa dokonuje podziału obowiązków posłów na te wykonywane w Sejmie i w Senacie (które co nie bez znaczenia określa jako podstawowe) oraz na „inne prawa i obowiązki posłów i senatorów”. Mnie, ze względu na poruszane zagadnienie, interesować będą obowiązki, jakie ustawodawca nakłada na posłów w kontekście ich kontaktów z obywatelami oraz odpowiedzialność jaką ponoszą posłowie względem swych wyborców.

Artykuł 1 wyżej wymienionej ustawy głosi, iż „Posłowie i senatorowie wykonują swój mandat kierując się dobrem Narodu” oraz, że powinni oni informować wyborców o swojej pracy i działalności organu, do którego zostali wybrani. Oprócz wyżej wspomnianej powinności informowania obywateli, posłowie zobowiązani są także do przyjmowania opinii, postulatów oraz wniosków swoich wyborców i ich organizacji oraz do brania ich pod uwagę w swojej działalności parlamentarnej12. Przepisy te wskazują na to, iż preferowana jest sytuacja, w której powstaje pewnego rodzaju więź pomiędzy wyborcą a jego przedstawicielem. Prawo nie przewiduje jednak żadnych sankcji, gdyby owe powinności nie zostały przez posła dopełnione. Zależy to więc wyłącznie od jego dobrej woli i w razie jej braku, nie wiąże się dla niego, z żadnymi przykrymi konsekwencjami.


Aby zyskać lepsze rozeznanie w sprawach dotyczących wyborców z okręgu, z którego poseł został wybrany lub w którym mieści się siedziba jego biura, przysługuje mu prawo uczestniczenia w sesjach sejmików województw, rad powiatów oraz gmin. Podczas ich obrad poseł ma prawo do zgłaszania swoich uwag oraz wniosków. Obecnie obowiązująca ustawa, podobnie jak ta z 1985 roku, daje mu prawo do podjęcia interwencji w organie administracji państwowej i samorządu terytorialnego, zakładzie lub przedsiębiorstwie państwowym oraz organizacji społecznej, a także w organizacji niepaństwowej w celu załatwienia sprawy, z którą zgłosili się do niego wyborcy lub której realizacji poseł podjął się we własnym imieniu. Organy i jednostki, w których ma miejsce poselska interwencja, zobowiązane są posła przyjąć oraz udzielić mu niezbędnych informacji i wyjaśnień dotyczących sprawy, która jest przedmiotem jego zainteresowania. Zobowiązane są one także informować go o przebiegu działań oraz po uprzednim uzgodnieniu odpowiedniego terminu, ostatecznie sprawę załatwić. Powyższy przepis daje więc posłowi dosyć szerokie pole do działania, gdyż wyposaża go w pewne uprawnienia, umożliwiające mu skuteczną interwencję oraz faktyczną możliwość wpływania na sprawy lokalnych społeczności. Podobnie jednak jak w innych przypadkach, ustawa nie nakłada na posła żadnych obowiązków w tym względzie. Funkcje jakie podejmuje poseł wobec wyborców, zależą wyłącznie od jego subiektywnej oceny sytuacji i zasadności podjęcia konkretnego działania na ich rzecz.

Kolejnym zagadnieniem jakim chciałabym się zająć, jest kwestia odpowiedzialności jaką ponoszą posłowie względem swoich wyborców. Zanim przejdę do omawiania praktycznego wymiaru tejże odpowiedzialności, chciałabym pokrótce scharakteryzować prawne regulacje odnoszące się do tej kwestii.

Zgodnie z Konstytucją RP każdego posła i senatora chroni immunitet, rozumiany jako ograniczenie jego prawnej odpowiedzialności. Immunitet, wraz z zasadą niepołączalności13, w swoim założeniu ma chronić posłów przed próbami wywierania na nich zewnętrznych nacisków. Oznacza to, że posłowie nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za działania wynikające z wykonywania mandatu, ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu, za wyjątkiem sytuacji, w której ich działanie naruszyło dobra osobiste innych osób. Poseł nie może być także bez uprzedniej zgody Sejmu (podejmowanej bezwzględną większością głosów ustawowej liczby posłów) zatrzymany czy aresztowany, za wyjątkiem sytuacji, w której został on ujęty na gorącym uczynku lub jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu posła niezwłocznie informowany jest Marszałek Sejmu, na którego żądanie poseł musi zostać natychmiast zwolniony14.
Sprawy poselskiej odpowiedzialności regulują także „Zasady Etyki Poselskiej”, które określa Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 lipca 1998 roku. Do zasad tych należą: zasada bezinteresowności, która oznacza, iż poseł w swoim postępowaniu powinien zawsze kierować się interesem publicznym, szczególnie istotna za względu na interesujące mnie zagadnienia zasada jawności, która zobowiązuje posła do postępowania w możliwie najbardziej dostępny dla opinii publicznej sposób, zasada rzetelności oznaczająca kierowanie się w swoim postępowaniu wyłącznie względami merytorycznymi, zasada dbałości o dobre imię Sejmu oraz zasada odpowiedzialności15. Za naruszenie Zasad Etyki Poselskiej, a także zasad określonych w ustawie, poseł ponosi odpowiedzialność, którą określają przepisy Regulaminu Sejmu. Zgodnie z nimi Prezydium Sejmu - w przypadku naruszenia lub niedopełnienia obowiązków określonych w art. 33 – 35 ustawy lub w pozostałych przypadkach - Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich, może w drodze uchwały zwrócić posłowi uwagę, udzielić mu upomnienia lub nagany, od czego przysługuje odwołanie w ciągu 14 dni od jego doręczenia. W przypadku uniemożliwiania przez posła pracy Sejmu lub jego organów, Prezydium Sejmu dysponuje sankcją w postaci obniżenia uposażenia lub diety parlamentarnej w wysokości, nie przekraczającego jej połowy na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.

Mnie jednak bardziej niż odpowiedzialność prawna i dyscyplinarna posłów interesować będzie odpowiedzialność w kontekście relacji posłów z obywatelami. Zgodnie ze wspomnianymi już przeze mnie aktami prawnymi, posłowie sprawują mandat wolny, o czym mówi art. 104, ust. 1 Konstytucji RP stwierdzający, iż: „Posłowie są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instrukcje wyborców”. Oznacza to sytuację, w której po wyborze swego reprezentanta, wyborcy nie dysponują żadnymi prawnie uregulowanymi możliwościami wpływania na podejmowane przez niego decyzje. Nie mogą go oni ani odwołać, ani też skłonić do realizacji wcześniej podjętych wobec nich zobowiązań. Jedyny rodzaj sankcji, jakim dysponują obywatele, to moment kolejnych wyborów, podczas którego mogą oni ”ukarać” posła poprzez nie oddanie na niego swojego głosu.

Nie bez znaczenia na zaistnienie owej relacji odpowiedzialności, pomiędzy wyborcą a jego reprezentantem, jest moim zdaniem rodzaj sytemu wyborczego oraz partyjnego występującego w danym państwie.
Zastosowanie systemu większościowego z jednomandatowymi okręgami wyborczymi, niewątpliwie wzmacnia więź pomiędzy deputowanym a jego wyborcami. W tym przypadku zwycięzca może być tylko jeden, a wszystko zależy de facto od woli wyborców. Posłowie, jeżeli chcą pozostać na scenie politycznej, muszą w tej sytuacji nieprzerwanie zabiegać o poparcie elektoratu swojego okręgu. Jeżeli więc nawet formalnie nie są oni związani instrukcjami wyborców, to w praktyce poseł, który chce odnieść polityczny sukces musi liczyć się z ich zdaniem, a co za tym idzie, musi podjąć działania, aby poznać potrzeby i sprawy, którymi żyje jego elektorat.

Najdobitniej ukazuje tę zależność i płynące z niej konsekwencje przykład brytyjski, gdzie związek posła z jego wyborcami wydaje się być szczególnie silny. Mimo że podobnie jak w Polsce, brytyjscy posłowie nie są związani jakimikolwiek instrukcjami dawanymi przez wyborców, co gwarantuje im zasada mandatu wolnego, to jednak praktyka parlamentarna oraz jednomandatowe okręgi wyborcze kreują sytuację znacznie różniącą się od polskich realiów. Dla posłów brytyjskich kontakty z wyborcami są niezwykle istotne, gdyż jak już wspominałam, mają one decydujący wpływ na ich polityczną karierę. Potrzeba kontaktów jest tu także odwzajemniana przez wyborców, którzy w ten sposób mogą oddziaływać na swoich reprezentantów, oczekując ich przychylności w działaniu na rzecz swojego okręgu wyborczego. Zdaniem W. Kręcisza stosunki łączące brytyjskich posłów z okręgami wyborczymi można określić jako oparte na ekwiwalentności świadczeń, gdyż posłowie realizują interesy wyborców, w zamian za udzielenie im poparcia wyborczego w przyszłych wyborach16.

Aby jednak ta swoista „wymiana” mogła być skuteczna i satysfakcjonująca obie strony, potrzebna jest dobra organizacja działalności posła w terenie, która w przeważającej większości przypadków ma charakter „przychodni dla wyborców” (the constituency surgery) i tak też jest potocznie określana. Każdy z posłów do Izby Gmin dysponuje i rozporządza określonym funduszem na finansowanie jego działalności, również działalności w okręgu wyborczym. Dodatek ten nosi nazwę „dodatku na koszty biurowe” (office allowance)17 lecz o tym, jaka suma z tego dodatku zostanie wydatkowana właśnie na działania w terenie decydują już sami posłowie, podobnie jak o sposobie organizacji swojego biura poselskiego, gdyż nie obowiązują w tym zakresie żadne zasady o normatywnym charakterze. Praktyka polityczna wskazuje jednak na to, iż przeznaczenie znacznych środków na działania w okręgu stanowi dobrą „inwestycje” w polityczną przyszłość. Dobrze zorganizowane i wyposażone biuro poselskie, gdzie wyborcy znajdą dobrą i kompetentną obsługę, może w tym przypadku zadecydować o sukcesie lub też porażce wyborczej. Z pomocą bardzo często przychodzą tu posłom partie polityczne, czy organizacje związkowe, które udostępniają swoje pomieszczenia. Czasem inicjatywą w tym względzie wykazują się także sami wyborcy, którzy nieodpłatnie udostępniają lokale na prowadzenie biura, a zdarza się i tak, że owe „przychodnie” poselskie mają swoją siedzibę w pomieszczeniach miejscowego kościoła.

Swoje biuro brytyjski deputowany najczęściej odwiedza w każdy weekend, a co najmniej raz na 2 tygodnie. Zdarzają się też dłuższe pobyty, które mają miejsce najczęściej w okresie przerwy pracy parlamentu. Aby zostać przyjętym przez posła, podobnie jak to ma miejsce w przypadku polskim, należy uprzednio umówić się na spotkanie, najlepiej w formie listu e-mail lub telefonicznie. Należy także zostawić dane, które umożliwiają kontakt w razie zaistnienia zmian w dacie czy godzinie spotkania. Osoba, która chce się spotkać z posłem, powinna też przedstawić sprawę, z jaką ma zamiar się do niego zwrócić, po to, aby deputowany miał możliwość odpowiedniego przygotowania się do spotkania i ewentualnie czas na zastanowienie się, jakie kroki można poczynić w danym przypadku18. Co istotne, zdaniem Kręcisza, posłowie z reguły podejmują interwencję w większości spraw, o których są informowani w trakcie swoich spotkań z wyborcami19.

W Polsce, w przypadku wyborów do Sejmu, mamy do czynienia z proporcjonalnym systemem wyborczym. System ten charakteryzuje się następującymi cechami:
● okręgi są wielomandatowe;
● procent uzyskanych mandatów jest bezpośrednią konsekwencją rozmiaru poparcia;
● dla uzyskania mandatu nie jest potrzebne pokonanie pozostałych rywali, a jedynie osiągnięcie pewnego poziomu poparcia, które zależy od liczby mandatów w danym okręgu oraz liczby startujących ugrupowań20.

System ten, mimo swych licznych zalet, w kontekście odpowiedzialności posłów przed wyborcami, daje im o wiele większą niezależność, niż ma to miejsce w przypadku sytemu większościowego. Proporcjonalna ordynacja nie zapewnia w takim stopniu, w jakim czyni to system większościowy ścisłej więzi deputowanego z wyborcą, który w tym przypadku oddaje swój głos przede wszystkim na partię polityczną i na program, a dopiero w dalszej kolejności na kandydata. Ordynacja proporcjonalna jest więc, w porównaniu do większościowej, o wiele mniej spersonalizowana, co nie oznacza jednak, że nie występują w niej elementy personalne. Ostatecznie o tym który z kandydatów danego ugrupowania uzyska mandat, decydują głosy wyborców. Rywalizacja między kandydatami w przypadku zastosowania okręgów wielomandatowych, nie jest też tak zacięta jak w przypadku okręgów, w których do obsadzenia jest tylko jedno miejsce. Tutaj zwycięzców jest już więcej, a więc i szanse na wybór są większe. W tym systemie wiele zależy także od rozgrywek wewnątrzpartyjnych. Powszechnie wiadomo, że niemały wpływ na szanse wyboru kandydata ma jego usytuowanie na liście partyjnej. Największe szanse na zdobycie mandatu mają naturalnie osoby znajdujące się na początku listy, niemałe – osoby znajdujące się na końcu, szanse pozostałych natomiast są znacznie mniejsze. Na sukces wyborczy poszczególnych kandydatów, w przypadku systemu proporcjonalnego, składa się więc o wiele więcej czynników niż ma to miejsce w przypadku systemu większościowego, a decyzja wyborcy jest tu niewątpliwie bardzo ważnym, ale nie jedynym wyznacznikiem.

Nie bez znaczenia na stopień odpowiedzialności posłów wobec swoich obywateli jest też moim zdaniem, rodzaj występującego w danym państwie sytemu partyjnego, który, w jakimś stopniu, jest oczywiście pochodną zastosowanego systemu wyborczego. Tylko w przypadku systemów dwupartyjnych lub dwublokowych rezultat głosowania wyborców przesądza o tym, kto obejmuje rządy, a kto pozostanie w opozycji. W przypadku, gdy w parlamencie są reprezentowane więcej niż dwie partie, a do tego żadna z nich zdecydowanie nie dominuje (z czym mamy do czynienia właśnie w warunkach polskich), uformowanie koalicji oraz powołanie rządu jest w większej mierze efektem międzypartyjnych przetargów niż bezpośrednim skutkiem decyzji elektoratu21. Odwracając sytuację można powiedzieć, że tylko w systemach dwupartyjnych i dwublokowych wyborcy mają pewność, iż ugrupowania, które nie spełniły ich oczekiwań zostaną odsunięte od władzy. Gdy jednak liczba partii jest większa nawet ugrupowanie, które zostało przez wyborców „ukarane” i znacznie zmniejszyło swój stan posiadania mandatów w porównaniu do minionej kadencji, może stać się języczkiem u wagi i uzyskać znaczne wpływy na politykę państwa. W konsekwencji posłowie wywodzący się z ugrupowań, które w wyborach uzyskały niezbyt wysokie poparcie, mogą zajmować najwyższe stanowiska państwowe, a więc posiadać znacznie większą możliwość sprawowania władzy, niż posłowie z ugrupowań, dla których poparcie społeczne wyrażone w akcie głosowania jest nawet kilkakrotnie wyższe.

Z podobną sytuacją mamy do czynienia obecnie w Polsce, kiedy to w koalicji rządowej znajdują się dwie małe partie, które wprawdzie uzyskały nieznacznie wyższe poparcie w porównaniu do minionej kadencji Sejmu, lecz mimo to jest ono nadal niewielkie. Mam tu na myśli Samoobronę Rzeczpospolitej Polskiej, która podczas IV kadencji Sejmu dysponowała 31 mandatami, a obecnie dysponuje 46 oraz Ligę Polskich Rodzin, której stan posiadania mandatów zwiększył się z 19 do 29. Mimo tego, że liczby uzyskanych przez te partie mandatów nie są imponujące, a w parlamencie znajdują się partie mogące się poszczycić znacznie większą ich liczbą22, to właśnie te dwie małe partie stały się języczkiem u wagi, niezbędnym do utworzenia rządu, a ich przedstawiciele zajmują obecnie znaczące stanowiska ministerialne23.

W moim przekonaniu prawdopodobieństwo wystąpienia takiej sytuacji, ma ogromny wpływ na przekonanie obywateli o możliwości wpływania na losy państwa i egzekwowania przez nich odpowiedzialności wobec swoich reprezentantów. Poczucie bezsilności rodzi tendencje izolowania się od władzy, a co za tym idzie, nie wpływa pozytywnie na procesy komunikacyjne pomiędzy władzą a obywatelami. Z drugiej strony taka sytuacja rodzi pewne poczucie niezależności partii politycznych, które bez szerokiego poparcia społecznego są w stanie odnieść polityczny sukces, co w konsekwencji prowadzi do osłabienia więzi pomiędzy wyborcą a jego przedstawicielem.

Biura poselskie

Najistotniejszą rolę w komunikacji bezpośredniej pomiędzy posłami a obywatelami pełnią w mojej opinii biura poselskie, których głównym zadaniem jest obsługa prowadzonej przez posła działalności w terenie i umożliwienie obywatelom dostępu do swoich reprezentantów. Oczywiście biura nie są jedynym miejscem, gdzie posłowie w sposób bezpośredni komunikują się ze swoimi wyborcami. Taka komunikacja zachodzi również podczas różnego rodzaju imprez okolicznościowych, na które posłowie są zapraszani, w czasie wieców politycznych, organizowanych przez posłów spotkań z wyborcami czy z konkretnymi ich grupami (na przykład zawodowymi), z którymi dany polityk czuje się szczególnie związanych (choćby poprzez prace w takiej czy innej komisji sejmowej). Te formy komunikacji bezpośredniej nie będą jednak przedmiotem mojej analizy w tym podrozdziale. Wynika to z faktu niewystarczającej liczby opracowań poświęconych temu zagadnieniu.
Za pierwsze uregulowanie prawne przewidujące okoliczności prowadzenia przez posła działalności w terenie można uznać Ustawę z dnia 31 lipca 1985 roku „O obowiązkach i prawach posłów na Sejm Rzeczypospolitej Ludowej”. W artykule 11, ustęp 1 tejże ustawy przewidziana została możliwość pełnienia przez posłów dyżurów poselskich, które odbywać się miały w stałych okresach czasu, a ich zadaniem miało być umożliwienie realizacji swych obowiązków wobec wyborców. Zgodnie z artykułem 12 tejże ustawy odpowiednie warunki organizacyjne zapewnić miały wojewódzkie zespoły poselskie, w których skład wchodzili posłowie, wybrani w danym okręgu wyborczym. Obsługę działalności wojewódzkich zespołów poselskich zapewniać miały ich sekretariaty, które były jednostkami wyodrębnionymi z urzędów wojewódzkich24.

Kolejne zmiany prawne nastąpiły na mocy Ustawy z 27 grudnia 1989 roku. Zgodnie z artykułem 12 tejże ustawy W celu umożliwienia posłom realizacji ich obowiązków wobec wyborców mogą być tworzone wojewódzkie biura klubów parlamentarnych, a także inne jednostki organizacyjne dla obsługi terenowej działalności posłów i senatorów. Warunki techniczno – organizacyjne i finansowe pracy biur i jednostek, o których mowa w ust. 1, zapewnia Kancelaria Sejmu i kancelaria Senatu we współdziałaniu z wojewodami (prezydentami miast: stołecznego Warszawy, Krakowa i Łodzi)25. Był to początek zmian wiążących się z demokratyzacją systemu politycznego, jakie zajść miały w ciągu najbliższych kilku lat. Zmiany te dotyczyły nie tylko przyjęcia nowych zasad prawnych, ale wiązały się też całkowitą zmianą praktyki politycznej.

Obecnie obowiązującymi przepisami regulującymi kwestie funkcjonowania biur poselskich są: Ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora z 9 maja 1996 roku, Zarządzenie Nr 1 Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu z dnia 1 października 2001 roku w sprawie określenia wysokości ryczałtu na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem biur poselskich, senatorskich i poselsko - senatorskich oraz Zarządzenie Nr 8 Marszałka Sejmu z dnia 25 września 2001 roku w sprawie warunków organizacyjno – technicznych tworzenia, funkcjonowania i znoszenia biur poselskich.

Art. 23, ust. 1 powyższej ustawy mówi, iż „Posłowie i senatorowie tworzą swoje biura poselskie, senatorskie lub poselsko – senatorskie w celu obsługi swojej działalności w terenie”. Biuro może znajdować się w wybranym przez posła okręgu lub okręgach wyborczych, a na jego funkcjonowanie posłowi przysługuje ryczałt, którego wysokość jest wspólnie określana przez Marszałka Sejmu i Senatu. Zarówno organy administracji rządowej, jak i samorządu terytorialnego zgodnie z ustawą zobowiązane są udzielić posłom wszechstronnej pomocy w wykonywaniu ich funkcji, o czym mówi artykuł 24, rozdział 4 tejże ustawy26.

Pomoc samorządu przejawia się w:

● obowiązku udostępnienia posłowi lokalu na czas odbycia przez niego doraźnego dyżuru poselskiego w miejscowości, w które poseł nie utworzył swojego biura;
● ułatwianiu wynajmowania lokali dla potrzeb biur poselskich oraz na czas trwania spotkań poselskich;
● zapewnianiu, po uzgodnieniu z posłami, trwałości umów najmu lokali na okres trwania kadencji Sejmu;
● zapewnianiu warunków do uczestnictwa posłów w sesjach organów uchwałodawczych województw, powiatów oraz gmin właściwych dla okręgu wyborczego, z którego posłowie zostali wybrani lub właściwych ze względu na siedzibę ich biur27.

Warunki organizacyjno - techniczne tworzenia biura określa Zarządzenie Nr 8 Marszałka Sejmu z dania 25 września 2001 roku. Zgodnie z nim każdy poseł, który utworzy swoje biuro poselskie, zobowiązany jest niezwłocznie w formie pisemnej powiadomić o tym fakcie Kancelarię Sejmu. Poseł może utworzyć biuro samodzielne, jak i założyć je z innym posłem lub utworzyć biuro poselsko – senatorskie. Gdy posłowie zdecydują się na utworzenie wspólnego biura, zawierają ze sobą pisemne porozumienie dotyczące zasad jego funkcjonowania oraz dysponowania sprzętem i pieniędzmi z ryczałtu, o czym mają obowiązek powiadomić Kancelarię Sejmu.

Poseł w żaden sposób nie jest ograniczony liczbą założonych przez siebie biur (jedyne ograniczenie mogą tu stanowić środki finansowe, jakimi dysponuje – tą kwestią zajmę się zajmę się w dalszej części tego rozdziału, gdy będę omawiać zasady finansowania biur poselskich). Gdy poseł posiada więcej niż jedno biuro, wówczas wskazuje swoje biuro główne, zwane „biurem podstawowym”, dla którego tworzy rachunek bankowy, na który przelewane są pieniądze z ryczałtu.

Siedziba biura poselskiego nie może się mieścić ani na terenie nieruchomości, która stanowi własność posła, ani też jego rodziny. Jeśli poseł sprawował swój urząd podczas poprzedniej kadencji Sejmu, wyposaża swoje biuro w meble i inne przedmioty, które znajdowały się w poprzednio założonych przez niego biurach. Może on także, na podstawie dowodu zakupu czy rachunków uzyskać z Kancelarii Sejmu pokrycie dodatkowych wydatków wiążących się z wyposażeniem w sprzęt oraz remontami, które jednak nie mogą przekroczyć sumy 4.500 zł.

W przypadku posłów, którzy zostali wybrani po raz pierwszy, wydatki wiążące się z założeniem biura również pokrywa Kancelaria Sejmu, na podstawie przedstawionych dowodów zakupu oraz rachunków, które tym razem w przypadku remontu nie mogą być wyższe niż 9.000 zł. Zarówno posłowie, którzy pełnią swój mandat po raz kolejny, jak i ci, którzy robią to po raz pierwszy, w wyjątkowych przypadkach mają prawo ubiegać się o pokrycie dodatkowych kosztów związanych z wyposażeniem i funkcjonowaniem biura. Umotywowany wniosek w tej sprawie trafia do Marszałka Sejmu, który podejmuje ostateczną decyzję.

Środki na prowadzenie biura otrzymują posłowie w formie zaliczki wpłacanej na konto bankowe biura podstawowego i w ciągu trzech miesięcy od dnia jej pobrania, zobowiązani są przedstawić dokumenty świadczące o poniesionych wydatkach. W przypadku nie rozliczenia się przez posłów w terminie, kwota przez nich pobrana zostaje im potrącona ze środków, które otrzymują oni na działalność biura. Co istotne wydatki posłów związane z wyposażaniem przez nich swoich biur nie obejmują kopiarki, telefaxu, oraz komputera z drukarką i modemem, które na ich wniosek na czas sprawowania urzędu zostają użyczone przez Kancelarię Sejmu na podstawie zawartej z posłem umowy użyczenia. Wszystkie przedmioty zakupione przez biuro poselskie oraz przekazane przez Kancelarię Sejmu podlegają ewidencji, którą prowadzi zarówno biuro podstawowe, jak i Kancelaria Sejmu28 i stanowią własność tejże Kancelarii, przed którą poseł odpowiada materialnie za ich stan. Kancelaria Sejmu ubezpiecza, także lokale biur poselskich oraz przedmioty stanowiące ich wyposażenie.

Jeżeli chodzi o bieżące wydatki, takie jak choćby pensje dla pracowników, rachunki telefoniczne czy opłata czynszu, to są one także pokrywane przez Kancelarię Sejmu, która jak już wspominałam, co miesiąc przekazuje na rachunek bankowy biura podstawowego określoną kwotę (zwaną w rozporządzeniu ryczałtem). Zgodnie z zarządzeniem Marszałka Sejmu i Senatu z 2001 roku kwota ta wynosi 10.000 zł. i jest niezależna od ilości utworzonych przez posła biur29. Ryczałt ten zostaje pomniejszony o koszty usług telekomunikacyjnych świadczonych w Domu Poselskim, w hotelach miejskich oraz w wynajmowanych kwaterach prywatnych. Wszystkie wydatki związane z funkcjonowaniem biura muszą być udokumentowane rachunkami, fakturami VAT i innymi dokumentami świadczącymi, iż zostały one faktycznie poniesione. Ryczałt w żadnym wypadku nie może być wykorzystywany na finansowanie działalności bezpośrednio niezwiązanej z działalnością biura, takiej jak działalność partii politycznych, organizacji społecznych, fundacji oraz na działalność klubów i kół poselskich i parlamentarnych, a także na finansowanie działalności charytatywnej.

Każdego roku poseł zobowiązany jest zdać do Kancelarii Sejmu roczne sprawozdanie z wydatkowania kwot ryczałtów. Jeżeli nie zrobi tego w terminie, dalsza wpłata kwot przez kolejne miesiące zostanie wstrzymana, aż do momentu rozliczenia się przez posła z dotychczasowej działalności. Dodatkową formą kontroli są wizytacje, które przeprowadzane są przez Kancelarię Sejmu, która dokonuje także kontroli rachunków i innej dokumentacji finansowej oraz porównuje ją z przedkładanymi przez posłów sprawozdaniami.

W prowadzeniu biura pomocą służą posłowi zatrudnieni przez niego pracownicy, którzy na co dzień zajmują się prowadzeniem jego działalności. Zatrudniani są oni na podstawie umowy o pracę na czas określony, który obejmuje okres nie dłuższy, niż czas sprawowania mandatu poselskiego. Pracownikom biur, oprócz regularnie wypłacanego wynagrodzenia, przysługuje dodatkowe wynagrodzenie roczne, nagroda za wieloletnia, pracę oraz odprawa w związku z zakończeniem kadencji Sejmu30. Pomocą posłowi mogą też służyć osoby nie będące pracownikami biura i wykonujące te działania nieodpłatnie (społeczny asystent posła). Jeżeli poseł zgłosi taką potrzebę Kancelaria Sejmu organizuje szkolenie dla zgłoszonych przez niego pracowników.
Gdy poseł zakończy pełnić swój mandat (niezależnie czy ma to miejsce w trakcie trwania kadencji Sejmu, czy wiąże się z jej zakończeniem), zobowiązany jest przekazać do Kancelarii Sejmu nie wydatkowane kwoty ryczałtu oraz rozliczyć się ze sprzętu, który został mu użyczony w momencie, gdy otwierał swoje biuro. Kancelaria Sejmu na zakończenie kadencji nie refunduje posłom wydatków, które przekraczałyby limit ryczałtów przeznaczonych na ich działalność31.

Powyżej przedstawiłam formalne zasady, na których opiera się działalność biur poselskich i senatorskich w Polsce. Jednak praktyka ich funkcjonowania w poprzednich kadencjach Sejmu, odbiegała nieco od wyżej przedstawionych standardów. Przedstawiając sposób dotychczasowego funkcjonowania biur poselskich w Polsce, zmuszona jestem opierać się głównie na nielicznych artykułach prasowych, gdyż poza nimi nie spotkałam się z żadnymi opracowaniami naukowymi czy artykułami poświęconymi tej tematyce.

Bardzo często poruszaną w artykułach prasowych kwestią, jest sprawa wykorzystywania pieniędzy z ryczałtu na działalność niezwiązaną z „obsługą mandatu w terenie”. W poprzedniej kadencji sejmu (2001 – 2005) nierzadko zdarzało się, iż adresy i telefony biur poselskich i senatorskich pokrywały się z telefonami i adresami biur partyjnych. Opłacani z poselskiego ryczałtu pracownicy biur niejednokrotnie wykonywali więc partyjne zadania, a partie i stowarzyszenia wykorzystywały przydzielone biurom wyposażenie. Za przykład mogą tu posłużyć biura posłów Ligi Polskich rodzin i Porozumienia Polskiego, gdzie znalazły się punkty informacyjne Ogólnopolskiego Ruchu Antyunijnego, biuro posła Antoniego Macierewicza, którego adres był jednocześnie adresem korespondencyjnym tygodnika „Głos”, czy biuro senatorskie Witolda Gładkowskiego, którego część została przeznaczona dla polskiego Związku Emerytów i Rencistów, Stowarzyszenia byłych pracowników PGR, oraz Stowarzyszenia Dzieci Wojny i pań amazonek32.
Kontrowersje budzi także fakt, iż ogromna część pieniędzy z ryczałtu jest przeznaczana na opłacanie rachunków za telefon i benzynę. W niektórych przypadkach koszty przejazdów samochodem, pochłaniały nawet połowę kwoty przeznaczonej na prowadzenie biura poselskiego, czego przykładem w poprzedniej kadencji były biura prowadzone przez posłów Marka Kotlinowskiego, Witolda Firaka czy Witolda Kaminskiego. Ogromny udział w wydatkowanych kwotach miały także rachunki telefoniczne, opiewające niekiedy na kwoty kilkudziesięciu tysięcy złotych za okres kilkunastu miesięcy33.

Kolejną, podnoszoną dosyć często kwestią, jest praktyka zatrudniania w biurach członków własnych rodzin. Mimo iż prawo tego nie zabrania34, taka praktyka budzi pewne wątpliwości natury moralnej, zwłaszcza w sytuacji nienajlepszej kondycji ekonomicznej kraju i wiążącego się z tym wysokiego bezrobocia. Mimo tego posłowie poprzedniej kadencji dosyć chętnie zatrudniali w biurach swoich krewnych - najczęściej dzieci i współmałżonków. Aby wyjaśnić przyczyny takiego stanu rzeczy, posłowie często sięgali do argumentacji o większej wydajności i rzetelności pracy, wykonywanej przez członków rodzin (np. praca po godzinach) oraz do większego zaufania, jakim obdarzają takich pracowników35.

Problematyczna była także kwestia dyżurów posłów w ich biurach. To właśnie umożliwienie spotkania obywatela ze swoim reprezentantem, jest jednym z najważniejszym zadań, jakie mają do spełnienia biura. Są one ogniwem, łączącym wyborców z władzą. Łączącym po to, aby władza mogła być sprawowana w sposób bardziej skuteczny i odpowiadający potrzebom społeczeństwa, przez które została powołana. Niestety, jak się okazywało w latach ubiegłych, wielu posłów nie traktowało swoich dyżurów poselskich jako ważnego do spełnienia obowiązku. Zdaniem J. Wiktora większość posłów bywała w swoich biurach bardzo rzadko, gdyż nie miała takiego obowiązku (prawo nie przewiduje sankcji wobec posła, który nie pojawia się w swoim biurze). Jego zdaniem biura posłów odwiedzało także niewielu petentów, gdyż ludzie nie widzą sensu, aby się w nich pojawiać. W opinii J. Wiktora poseł, nawet jeżeli pojawi się na swoim dyżurze, i tak nie jest w stanie, lub nie chce pomóc w większości spraw z którymi przychodzą do niego ludzie36.

Zwyczajowo przyjętym dniem poselskich dyżurów jest poniedziałek, gdyż w tym czasie nie odbywają się posiedzenia Sejmu, a co za tym idzie posłów nie wiążą obowiązki w Warszawie. Zgodnie z moją wiedzą wyniesioną ze spotkań z posłami oraz z kontaktów zarówno bezpośrednich, mailowych oraz telefonicznych z biurami poselskimi, aby spotkać się z posłem w jego biurze, w większości przypadków należy się uprzednio umówić na wizytę. Można to zrobić zarówno osobiście, jak i drogą telefoniczną, czy mailową, choć nie zawsze na stronie sejmowej posła znajduje się oddzielny adres do jego biura poselskiego. Najczęściej należy też krótko przedstawić powód spotkania po to, jak uzasadniają to pracownicy biur i sami posłowie, aby poseł mógł się do rozmowy z obywatelem odpowiednio przygotować. Czasami też pracownicy biur (często po zasięgnięciu opinii posła) dokonują wstępnej selekcji osób, z którymi spotka się ich pracodawca, pozostawiając takie, których sprawy uznają za wystarczająco ważne, lub w których widzą szanse na skuteczną interwencję. Taka sytuacja ma miejsce najczęściej w biurach poselskich, w których liczba osób chętnych na spotkanie jest duża, a co za tym idzie poseł nie jest w stanie przyjąć wszystkich. Często ma to miejsce w biurach najbardziej znanych polityków z danego okręgu, zwłaszcza, jeżeli pełnią oni ważne funkcje państwowe. Wiąże się to z jednej strony z niewielką ilością czasu, jaką tacy posłowie dysponują, z drugiej strony z dużą ilością chętnych na spotkanie z nimi. Znany poseł, zwłaszcza, jeśli jest jednocześnie członkiem rządu lub należy do partii sprawującej władzę, w społecznym odczuciu uważany jest za osobę bardziej wpływową, a co za tym idzie mogącą skuteczniej pomóc, w sprawie z jaką zgłasza się do niego obywatel.

Spotkania najczęściej nie są umawiane od razu. Jeżeli nie ma takiej możliwości, petentowi podaje się najbardziej prawdopodobną datę spotkania i prosi się go albo o zostawienie swojego numeru telefonu w celu późniejszego się z nim skontaktowania, albo o skontaktowanie się z biurem w późniejszym terminie. Także w przypadku ustalenia spotkania od razu, pracownik biura prosi o pozostawienie swojego numeru telefonu, aby w razie zaistnienia jakiś nieprzewidzianych okoliczności osoba umówiona mogła zostać poinformowana.

Spotkanie z posłem trwa zwykle 15 – 30 minut (choć to oczywiście nie jest żadna reguła) i odbywa się najczęściej za zamkniętymi drzwiami. Po spotkaniu poseł (jeżeli oczywiście sprawa tego wymaga) podejmuje decyzje czy podjąć dalsze działania. Jeżeli się na nie zdecyduje, w znakomitej większości przypadków, mają one postać interwencji wyrażonych w formie pisemnej37.

Autor: Monika Baranowska
Przypisy
1 Cyt. za: E. Karpowicz, Reprezentowanie przez posła interesów społecznych, „Przegląd sejmowy”, 2002, z. 2, , s. 35.
2 Mandat przedstawicielski, Leksykon politologii, op. cit., s. 222 – 223.
3 M. Chmaj, Mandat przedstawicielski w Polsce, „Athenaeum”, t. 8, 2002, s. 73 – 85.
4 Mandat przedstawicielski, Leksykon politologii, op. cit.
5 M. Chmaj, op. cit., s. 74 – 76.
6 Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19960730350&type=3&name=D19960350Lj.pdf, (10 V 2007).
7 M. Grzybowski, Nowa ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora, „Przegląd sejmowy”, 1996, z. 5, s. 41.
8 M. Chmaj, op. cit., s. 77.
9 Polityczna organizacja utworzona w listopadzie 1982 r. przez PZPR, oraz podporządkowane jej stronnictwa i organizacje polityczne na której czele stanął Jan Dobraczyński (sprawował te funkcje przez cały czas jej istnienia). PRON utworzony został w celu uzyskania poparcia społeczeństwa dla prowadzonej przez PZPR polityki oraz budowania porozumienia narodowego, zwłaszcza w obliczu wprowadzonego stanu wojennego i pogarszającej się sytuacji ekonomicznej kraju. Organizacja ta zakończyła swoją działalność w 1989 roku, patrz: PRON, [w:] http://www.polskaludowa.com/wydarzenia/PRON.html , (15 V 2007).
10 Ustawa z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19850370173&type=2&name=D19850173.pdf, (15 V 2007).
11 Patrz: Dekret z dnia 1 lipca 1989 r. o zmianie ustawy o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19890420230&type=3&name=D9890230.pdf, (15 V 2007), Ustawa z dnia 27 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19900100058&type=2&name=D19900058.pdf, (15 V 2007) oraz: Ustawa z dnia 5 stycznia 1991 r. o zmianie ustawy o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19910110036&type=2&name=D19910036.pdf, (15 V 2007).
12 Zdaniem A. Szmyta artykuł ten łamie zasady mandatu wolnego, gdyż w jakiś sposób wiąże posła z instrukcjami wyborców, co jest cechą charakterystyczną mandatu imperatywnego, patrz: A. Szmyt, W sprawie interpretacji artykułu 24 ustawy, „Przegląd Sejmowy”, 1997, r. 5, s. 57.
13 Zasada ta oznacza zakaz łączenia przez parlamentarzystów niektórych funkcji, min. mandatu posła i senatora.
14 System polityczny Rzeczypospolitej Polskiej, H. Lisicka (red.), Wrocław 2001, s. 179 – 180, oraz: Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, op. cit.,
15 Zasady Etyki Poselskiej, [w:] http://www.sejm.gov.pl/prawo/zep.htm, (15 V 2007).
16 W. Kręcisz, Status prawny posła do Izby Gmin w Wielkiej Brytanii, Warszawa 2000, s. 263 – 269.
17 Od 1996 r. przyznawane posłom kwoty wzrosły z 41 308 funtów do 45 000 funtów rocznie, Ibidem, s. 270.
18 Arranging the meeting [w:] http://www.ivillage.co.uk/newspol/polsociety/polgossip/articles/0,,164570_179680,00.html, (15 V 2007).
19 W. Kręcisz, op. cit., s. 274.
20 H. Lisicka, op. cit., s. 44.
21 A. Antoszewski, R. Alberski, Systemy wyborcze, [w:] A. Antoszewski. R. Herbut (red.), Demokracje zachodnioeuropejskie. Analiza porównawcza, Wrocław 1997, s. 225.
22 Mam tu przede wszystkim na myśli Platformę Obywatelską, która posiada obecnie 131 mandatów i która zgodnie z oczekiwaniami społecznymi i deklaracjami składanymi przez partyjnych liderów miała utworzyć rząd z Prawem i Sprawiedliwością. Więcej mandatów niż wyżej wymienione partie ma także Sojusz Lewicy Demokratycznej, który dysponuje obecnie 55 mandatami.
23 Prezes Ligi Polskich Rodzin pełni obecnie funkcje wicepremiera i ministra edukacji, z tej partii stanowisko ministerialne piastuje także Rafał Wiechecki, który jest ministrem gospodarki morskiej. Stanowisko wicepremiera pełni także przewodniczący Samoobrony Andrzej Lepper, który jest także ministrem rolnictwa i rozwoju wsi, z partii tej rekrutuje się także Andrzej Aumiller, który objął ministerstwo budownictwa.
24 Ustawa z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, op. cit.
25 Ustawa z dnia 27 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowe, op. cit.
26 Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, op. cit.
27 Poseł w Sejmie i w okręgu wyborczym, Kancelaria Sejmu. Biuro obsługi posłów, Warszawa 2001, s. 19 – 20.
28 Ewidencja ta nie obejmuje przedmiotów, których wartość nie przekracza kwoty 300 zł. brutto, a okres użytkowania jest dłuższy niż rok oraz materiałów przeznaczonych do bieżącego zużycia.
29 Zarządzenie Nr 1 Marszałka Sejmu i Senatu z dnia 1 października 2001 r. w sprawie określenia wysokości ryczałtu na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem biur poselskich, senatorskich i poselsko – senatorskich, [w:] http://www.sejm.gov.pl/prawo/mandat/wykonawcze/zss2001001.htm, (10 V 2007).
30 Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, op. cit.
31 Zarządzenie Nr 8 Marszałka Sejmu z dnia 25 września 2001 r. w sprawie warunków organizacyjno – technicznych tworzenia, funkcjonowania i znoszenia biur poselskich, [w:] http://www.sejm.gov.pl/prawo/mandat/wykonawcze/zms2001008-ujed8.pdf, (10 V 2007).
32 M. Henzler, Pan Poseł przyjmuje, ”Polityka”, 2004, nr 17.
33 E. Szadkowska, Jeżdżą i dzwonią, „ Życie Warszawy”, 2003, nr 26.
34 Przepisy zabraniają jedynie usytuowania siedziby biura na terenie nieruchomości stanowiącej własność posła lub członków jego rodziny, przez których rozumie się współmałżonka lub osobę, którą z posłem łączy stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej lub bocznej do drugiego stopnia lub osobę nad którą poseł sprawuje kuratelę lub opiekę, patrz: Zarządzenie Nr 8 Marszałka Sejmu, op. cit., pkt 1a.
35 K. Nowicka, Przecież mamy nie ochrzanię, „Życie Warszawy”, 2003, nr 94, oraz: M. Henzler, op. cit.
36 J. Wiktor, Poniedziałek dzień poselski, „Newsweek Polska”, 2002, nr 86.
37 Na podstawie własnych badań przeprowadzonych w biurach poselskich we Wrocławiu oraz badań przeprowadzanych drogą mailową i telefoniczną na posłach oraz ich biurach poselskich, marzec – czerwiec 2007.
Bibliografia

Dokumenty i inne materiały źródłowe:
1. Ustawa z dnia 31 lipca 1985 r. o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19850370173&type=2&name=D19850173.pdf, (10 V 2007).
2. Ustawa z dnia 27 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19900100058&type=2&name=D19900058.pdf, (16 V 2007).
3. Ustawa z dnia 5 stycznia 1991 r. o zmianie ustawy o obowiązkach i prawach posłów na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19910110036&type=2&name=D19910036.pdf, (15 V 2007).
4. Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, [w:] http://isip.sejm.gov.pl/servlet/Search?todo=file&id=WDU19960730350&type=3&name=D19960350Lj.pdf, ( 10 V 2007).
5. Zarządzenie Nr 1 Marszałka Sejmu i Senatu z dnia 1 października 2001 r. w sprawie określenia wysokości ryczałtu na pokrycie kosztów związanych z funkcjonowaniem biur poselskich, senatorskich i poselsko – senatorskich, [w:] http://www.sejm.gov.pl/prawo/mandat/wykonawcze/zss2001001.htm, (29 III 2007).
6. Zasady Etyki Poselskiej, [w:] http://www.sejm.gov.pl/prawo/zep.htm, (15 V 2007).
Strony internetowe:
1. Arranging the meeting, [w:] http://www.ivillage.co.uk/newspol/polsociety/polgossip/articles/0,,164570_179680,00.html, (10 IV 2007).
2. PRON, [w:] http://www.polskaludowa.com/wydarzenia/PRON.html, (28 III 2007).
Zasady Etyki Poselskiej, [w:] http://www.sejm.gov.pl/prawo/zep.htm, (15 V 2007).
Opracowania książkowe:
1. Antoszewski Andrzej, Alberski Robert, Systemy wyborcze, [w:] Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut (red.), Demokracje zachodnioeuropejskie. Analiza porównawcza, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1997.
2. Kręcisz Wojciech, Status prawny posła do Izby Gmin w Wielkiej Brytanii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2000.
3. Leksykon politologii, Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut (red.), Alta 2, Wrocław 2002.
4. Lisicka Halina (red.), System polityczny Rzeczypospolitej Polskiej, Biuro Doradztwa Ekologicznego, Wrocław 2001.
5. Poseł w Sejmie i w okręgu wyborczym, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2001.
„Przegląd sejmowy”
1. Grzybowski Marian, Nowa ustawa o wykonywaniu mandatu posła i senatora, „Przegląd sejmowy”, 1996, z. 5.
2. Karpowicz Ewa, Reprezentowanie przez posła interesów społecznych, „Przegląd sejmowy”, 2002, z. 2.
3. Szmyt Andrzej, W sprawie interpretacji artykułu 24 ustawy, „Przegląd sejmowy”, 1997, r.5.
Czasopisma naukowe i prasa:
1. Chmaj Marek, Mandat przedstawicielski w Polsce, „Athenaeum”, 2002, t. 8, s. 73 – 85.
2. Henzler Marek, Pan poseł przyjmuje, „Polityka”, 2004, nr 17.
3. Jerzy Wiktor, Poniedziałek - dzień poselski, „Newsweek Polska”, 2002, nr 86.
4. Nowicka Katarzyna, Przecież mamy nie ochrzanię, „Życie Warszawy”, 2003, nr 94.
5. Szadkowska Ewa, Jeżdżą i dzwonią, „ Życie Warszawy”, nr 26.

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
© EDUCENTRUM biuro(at)wos.org.pl

Angielski Geografia Ciąża Rosyjski Projektowanie stron Warszawa