Konflikt w Czeczenii

W czasie postępującego rozpadu ZSRR przywódca ruchu niepodległościowego, prezydent-elekt, generał Dżochar Dudajew (wybrany na prezydenta 27 października 1991) ogłosił 1 listopada 1991 powstanie niepodległej Czeczenii. Rosja zignorowała deklarację niepodległości Czeczenii, nie przyjmując jej do wiadomości

Rosja odpowiedziała wprowadzeniem stanu wyjątkowego w Czeczenii i Inguszetii (w miesiąc później Ingusze w referendum wypowiedzieli się za oddzieleniem się od Czeczenii).

• Jednocześnie Dudajew, współtwórca Konfederacji Narodów Kaukazu, wysunął (w lutym 1992) koncepcję utworzenia (wraz z Armenią, Azerbejdżanem i Gruzją) Federacji Republik Kaukaskich.
• 12 marca 1992 czeczeński parlament uchwalił konstytucję niepodległej Czeczenii. Czeczenii nie uznało żadne państwo, dlatego późniejszy konflikt pozostał wewnętrzną sprawą Rosji
• Następnie Czeczenia odmówiła podpisania 31 marca 1992 układu federacyjnego, pozostając formalnie poza państwem rosyjskim. Natomiast Inguszetia już jako osobna republika powstała 4 czerwca 1992 przystąpiła do Federacji Rosyjskiej. trudna sytuacja gospodarcza republiki sprawiła, że w Czeczenii mnożyły się organizacje o charakterze mafijnym, parające się przestępczością, a równocześnie powstała opozycja antydudajewska i Dudajew zaczął tracić kontrolę nad niektórymi regionami republiki

Prowadzona przez Czeczenów polityka niepodległości sprowokowała rosyjskie (federalne) interwencje militarne począwszy już od listopada 1991, kiedy to na lotnisku w Groznym wylądował oddział komandosów, którego misja przywrócenia w Czeczenii rosyjskich porządków zakończyła się kompletnym fiaskiem. Moskwa podjęła też działania zakulisowe prowadzone przez służby specjalne, m.in. wspierając opozycję wobec prezydenta Dudajewa, w tym kilka nieudanych prób zbrojnego przewrotu.

17 kwietnia 1993, po kolejnych konfliktach z parlamentem, Dudajew podjął decyzję o rozwiązaniu parlamentu i wprowadzeniu rządów prezydenckich. Ruch opozycyjny działał nadal, podejmując próby zbrojnego przejęcia władzy. Już w tamtym okresie miały miejsce na terenie sąsiednich terytoriów rosyjskich (Kraj Stawropolski i Krasnodarski) przypadki akcji terrorystycznych dokonywanych przez Czeczeńców, jak np. porwania autobusów i samolotów.

Czeczenia 16 stycznia 1994 przyjęła nazwę Czeczeńska Republika Iczkerii.

• sierpień 1994 roku - prorosyjska Rada Tymczasowa, wspierana politycznie i finansowo przez Moskwę, ogłosiła objęcie władzy w republice i odsunięcie Dudajewa - oświadczyła ona, że kontroluje całą Czeczenię z wyjątkiem Groźnego - wkrótce w Czeczenii doszło do wojny domowej, jednak antydudajewska opozycja nie była w stanie zdobyć Groźnego
• listopad 1994 roku - prezydent Rosji Borys Jelcyn zażądał, by wszystkie strony konfliktu czeczeńskiego złożyły broń - w przeciwnym wypadku do Czeczenii wkroczą wojska rosyjskie
• 11 grudnia 1994 do republiki wkroczyły wojska rosyjskie. Od lutego 1995, kiedy Rosjanie zdobyli Grozny, trwały walki partyzanckie. W sierpniu 1996, po przeprowadzeniu przez Czeczenów kontrofensywy, Grozny został odbity. 31 sierpnia 1996 w Chasawjurcie podpisano rozejm, kończący pierwszą wojnę czeczeńską. Na jego mocy m.in. problem statusu republiki został odłożony na 5 lat.
• w walce Czeczeni posługiwali się także terrorem, m.in. VI 1995 oddział S. Basajewa opanował szpital w Budionowsku i następnie odparł ataki wojsk ros.; 890 zakładników
• Rozpoczęte negocjacje doprowadziły do podpisania w VII 1995 układu rosyjsko-czeczeńskiego, przewidującego zakończenie walk, złożenie broni przez czeczeńskich bojowników oraz wycofanie większości wojsk rosyjskich; kwestię przyszłości politycznej republiki miano określić w 2001. Jedynie część oddziałów czeczeńskich zdecydowała się na złożenie broni.
• 1996 śmierć D. Dudajewa - namierzono jego komórkę, prezydentem Z. Jandarbijew,
• 1997 wybory prezydenckie, zwycięstwo A. Maschadowa;
• W V 1997 prez. Rosji i Cz., B.N. Jelcyn i A. Maschadow, podpisali na Kremlu porozumienie pokojowe, normujące także wzajemne stosunki powojenne między obydwoma krajami (m.in. uczestniczenie Rosji w odbudowie Republiki Czeczenii). Pomimo oficjalnego zakończenia działań zbrojnych na granicy systematycznie dochodziło do atakowania oddziałów rosyjskich oraz uprowadzeń rosyjskich urzędników i wojskowych
• wrzesień 1999 roku -- rosyjskie lotnictwo, wzorem operacji NATO w Kosowie, zaczęło bombardowania Czeczenii, co miało być odwetem za zamachy bombowe, które miały miejsce w Rosji w sierpniu i wrześniu, a o których autorstwo, pomimo braku dowodów, oskarżono Czeczeńców, a także za atak islamistów m.in. Szamila Basajewa, na Dagestan
• Prezydent Maschadow ogłosił w X 1999 stan wojenny na terenie republiki "z powodu rosyjskiej agresji" oraz wezwał do ogłoszenia "świętej wojny".
• październik 1999 roku - wojska rosyjskie wkroczyły do Czeczenii - rozpoczęła się nowa wojna
• grudzień 2000 roku - wojska rosyjskie zaczęły walki o zdobycie Groźnego
• luty 2000 roku - skapitulowały resztki czeczeńskich obrońców Groźnego i wojska rosyjskie opanowały miasto, siejąc terror wśród ocalałych mieszkańców - tymczasową stolicą Czeczenii, wobec zniszczeń w Groźnym, został Gudermes
• luty 2000 roku - Szamil Basajew, za zabicie pełniącego obowiązki prezydenta Rosji Władimira Putina, wyznaczył 2,5 miliona dolarów nagrody
• marzec 2000 roku - Federalnej Służbie Bezpieczeństwa udało się pojmać Sałmana Radujewa
• styczeń 2001 roku - prezydent Rosji Władimir Putin zapowiedział redukcję sił federalnych w Czeczenii, szacowanych przez źródła zachodnie nawet na 100 tysięcy żołnierzy, i przekazanie dowództwa „antyterrorystycznej" operacji szefowi Federalnej Służby Bezpieczeństwa Nikołajowi Patruszewowi, czyli odebranie jej wojsku, a przekazanie następczym KGB - wprawdzie siły federalne i prorosyjskie kontrolowały większość terytorium Czeczenii, ale niemal codziennie dochodziło do ataków partyzantów
• wrzesień 2001 roku - czeczeńscy bojownicy zaatakowali Gudermes
• noc z 30 na 31 grudnia 2001 roku - rozpoczęła się operacja wojsk rosyjskich przeciwko bojownikom czeczeńskim - według danych rosyjskich w ciągu kilku kolejnych dni operacji zabito ponad 100 czeczeńskich bojowników

Na początku 2002 roku ogłoszono koniec wojny

• Już w X 2003 roku miał miejsce atak na Teatr Moskiewski - zginęło 125 osób

W marcu 2003 roku odbyło się referendum konstytucyjne

• Frekwencja 90 %
• 96% chce pozostać w Federacji Rosyjskiej

1 IX 2004 roku atak Czeczeńców na szkołę w Biesłanie

• zginęło 350 zakładników

III 2005 Maschadow zostaje zabity

• VII 2006 ginie Basajew – wysadza się na własnym transporcie broni
• Do 15 I 2007 roku po śmierci Basajewa ogłoszono amnestię dla bojowników Czeczeńskich

Przedostatnim prezydentem był Ału Ałchanow - wcześniej MSW - marionetka Rosji

• Wybory zakwestionowała Helsińska Fundacja Praw Człowieka
• 15 II podał się do dymisji i został mianowany wiceministrem sprawiedliwości w Rosji
• Na chwilę obecną prezydentem jest od 15 lutego 2007 Ramzan Kadyrow
• Uważa się go za człowieka Putina w Czeczenii.

Autor: dr Andrzej Żygadło