Powstanie III Rzeczpospolitej
III Rzeczpospolita powstała po zasadniczych przemianach politycznych, jakie zaszły po 1989 roku w Polsce. Nazwa - III Rzeczpospolita - nawiązuje bezpośrednio do tradycji II Rzeczypospolitej. Jest również symbolicznym zerwaniem nowych demokratycznych władz z ustrojem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Symbolem III Rzeczypospolitej jest przywrócenie w godle Polski orła w koronie. Autorzy, tacy jak Jerzy Szacki („Powrót idei społeczeństwa obywatelskiego”, [w:], „Ani książę ani kupiec: Obywatel”, Szacki J., [red.], 1997, podkreślają istotny fakt, że porażka komunizmu objawiła się w Europie w sposób spektakularny i w większości przypadków bezkrwawy oraz – co jest może jeszcze bardziej istotne – wywołała zasadnicze zmiany w światowej równowadze sił, zaś kiełkujące społeczeństwo obywatelskie walnie przyczyniło się do tego procesu. W Polsce społeczeństwo obywatelskie odegrało decydującą rolę w obaleniu komunizmu.
Ustrój polityczny III RP
Na ustrój polityczny III RP miały niewątpliwy wpływ zdarzenia historyczne w Europie, które poprzedzały utworzenie urzędu prezydenta w wolnej, demokratycznej Polsce. Wśród zdarzeń determinujących wizerunek polskiej demokracji na plan pierwszy wysuwa się transformacja ustrojowa w Europie Środkowo-Wschodniej, która nastąpiła w ramach tzw. trzeciej fali demokratyzacji (Określenie trzecia fala demokratyzacji zastosował po raz pierwszy S. P. Huntington w swojej publikacji zatytułowanej „Trzecia fala demokratyzacji”).
Trzecia fala demokracji
Ten proces zachodzący w skali globalnej w ostatniej dekadzie XX wieku rozpoczął w 1974 r. w Portugalii, i trwał do 1990 r. Systemy demokratyczne zastąpiły dotychczasowe systemy autorytarne w około trzydziestu krajach. Proces przeformułował politycznie najpierw kraje na południu Europy, następnie w Ameryce Łacińskiej i Azji, a w końcu rozpoczął się i ukonstytuował w państwach radzieckiej strefy wpływów.
Upadek socjalizmu a KBWE
Wśród czynników zewnętrznych, które przyspieszyły proces upadku systemu realnego socjalizmu, chronologicznie zaistnienie KBWE nastąpiło najwcześniej. Rokowania w ramach KBWE trwały w latach 1972 - 1975. Dotyczyły trzech bardzo ważnych spraw: zagadnień bezpieczeństwa, współpracy w dziedzinie gospodarczej, współpracy w dziedzinie humanitarnej i praw człowieka.
Porozumienia KBWE zakończyły się podpisaniem porozumienia 1 sierpnia 1975 r. i zapoczątkowały nowy rodzaj współpracy międzynarodowej w Europie, gdyż oznaczały zaangażowanie państw socjalistycznych, których przywódcy, chcąc realizować własne, głównie ekonomiczne, interesy musieli pójść na kompromisy w zakresie praw i wolności człowieka. Podpisywane porozumienia, które nie były faktami jednostkowymi, lecz procesem współpracy, stale poszerzanej i pogłębianej, tworzyły fakty dokonane w postaci „zaszczepiania” idei demokratycznych”.
KBWE szczegółowe informacje
KBWE, Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, wielostronne rokowania na szczeblu rządowym prowadzone od początku lat siedemdziesiątych przez państwa europejskie oraz Stany Zjednoczone i Kanadę z racji ich przynależności do NATO. Idea takiej konferencji pojawiła się już w latach sześćdziesiątych w związku z powolnym odchodzeniem od zimnej wojny na rzecz współpracy w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego.
Zgłaszał ją też minister spraw zagranicznych Polski, A. Rapacki na XIX sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 1964, a popierały inne kraje Układu Warszawskiego. 1973-1974 trwał proces KBWE, spotkania i konferencje przygotowawcze. Strona radziecka podkreśliła konieczność omówienia problemów umocnienia bezpieczeństwa i rozwoju współpracy gospodarczej, a także zatwierdzenia terytorialnego status quo w Europie.
Państwom NATO zależało na obniżeniu ryzyka konfliktu zbrojnego w Europie oraz kwestiach praw człowieka. Przełom nastąpił w grudniu 1974, gdy rozwiązano problemy dotyczące kontaktów międzyludzkich i praw człowieka.
Zwołanie konferencji było możliwe dopiero w chwili odprężenia w stosunkach Wschód – Zachód (normalizacja stosunków między RFN a Polską, ZSRR, NRD i Czechosłowacją, podpisanie porozumienia w sprawie Berlina Zachodniego, rozpoczęcie rokowań rozbrojeniowych w Wiedniu). Na ostatnim etapie rokowań w 1975 przywódcy 37 państw podpisali Akt końcowy KBWE. Od tej chwili rozpoczął się tzw. etap weryfikacyjny, który miał na celu realizację postanowień konferencji oraz doprowadzenie do dalszych spotkań (1977 w Belgradzie, 1980 w Madrycie).
Proces KBWE był kontynuowany w formie spotkań ekspertów wielu dziedzin, rokowań międzynarodowych oraz konferencji przeglądowych na szczeblu rządowym. 1989 i 1990 w Wiedniu odbyły się dwie rundy rokowań poświęcone redukcji zbrojeń konwencjonalnych i liczebności żołnierzy. Rola KBWE zmieniła się od lat dziewięćdziesiątych, po zakończeniu konfliktu Wschód – Zachód.
Jerzy Stańczyk w publikacji zatytułowanej „Przeobrażenia międzynarodowego układu sił w Europie na przełomie lat osiem dziesiątych i dziewięćdziesiątych: analiza uwarunkowań i mechanizmów w kontekście bezpieczeństwa międzynarodowego” pisze o tym, że Zachód wykorzystał KBWE do osiągnięcia określonych ustępstw ze strony państw socjalistycznych. W ten sposób doprowadził do uznania wielu standardów demokratycznych. Można rzec, że porozumienie KBWE stało się swego rodzaju argumentem dla opozycji politycznej w tych państwach, które dążyły do demokratycznych zmian.
|
