Historia Układu warszawskiego

• Utworzony na podstawie zawartego 14 V 1955 w Warszawie Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej między Albanią (wystąpiła 1968), Bułgarią, Czechosłowacją, NRD, PRL, Rumunią, Węgrami i ZSRR.
• Utworzenie Układu Warszawskiego było podyktowane zamiarem ujednolicenia polityki zagr. i militarnej ZSRR i państw od niego uzależnionych oraz reakcją na powstanie NATO i zawarcie układów paryskich 1954, przewidujących remilitaryzację RFN (przyjętej do NATO 1955);
• Powstał z inicjatywy ZSRR i przez niego faktycznie kierowany (na wszystkie istotne stanowiska byli powoływani sowieccy wojskowi);
• Stanowił strukturę umożliwiającą ZSRR pełną kontrolę nad siłami zbrojnymi i polityką obronną państw członkowskich oraz był wykorzystywany w polityce ZSRR w konfrontacyjnych stosunkach z Zachodem.

Główne organy Układu Warszawskiego

• Doradczy Kom. Polit. (DKP) i
• Zjednoczone Dowództwo Sił Zbrojnych (siedzibą sztabu — Moskwa), któremu podlegały:
• Zjednoczone Siły Zbrojne (ZSZ),
• Kom. Ministrów Obrony,
• Nacz. Dowódca ZSZ,
• Sztab ZSZ,
• Kom. Ministrów Spraw Zagr. oraz
• Sekretariat.
•  Przeobrażenia polit. w państwach członkowskich Układu Warszawskiego na przeł. 1989 i 1990 wymusiły zmiany w charakterze i strukturze układu oraz definitywne wyrzeczenie się przez ZSRR doktryny ograniczonej suwerenności członków;
• III 1991 zostały rozwiązane wszystkie wojsk. instytucje, łącznie ze Zjednoczonym Dowództwem Sił Zbrojnych, pozostawiono jedynie DKP i Komisję Rozbrojeniową jako organy konsultacji w toczących się wiedeńskich rokowaniach rozbrojeniowych z NATO;
• 1 VII 1991 zostały rozwiązane organy polit. i podpisano protokół o likwidacji Układu Warszawskiego.

Autor: dr Andrzej Żygadło