W 1914 roku z połączenia oddziałów Związku Strzeleckiego i Polskich Drużyn Strzeleckich powołano do życia POW – Polską Organizację Wojskową, na czele z Piłsudskim, który rzucił pierwsze hasło wystąpienia zbrojnego po wybuchu I wojny światowej

• nocą z 5 na 6 VIII 1914 roku Kompania Kadrowa wyruszyła spod Krakowa wchodząc na ziemie zaboru rosyjskiego, by poderwać Polaków do walki

• chcieli oni zaatakować Zagłębie Dąbrowskie, jednakże Niemcy się nie zgodzili, gdyż nie było to zgodne z ich planami prowadzenia wojny

• Kompania Kadrowa doszła do Kielc, spod których musiał się wycofać z powodu braku poparcia ze strony zamieszkujących tam Polaków

• Wynikiem politycznym tej akcji było utworzenie 16 VIII 1914 roku w Krakowie Naczelnego Komitetu Narodowego z Juliuszem Leo na czele

  • Został on utworzony z TKSSN

  • Stanowić miał najwyższą władzę polityczna i wojskową w Galicji

  • Zdecydowali o utworzeniu Legionów Polskich, którym narzucono dowództwo austriackie

Wraz z uaktywnieniem Galicji ruszyła również sprawa polska w zaborze rosyjskim

• 14 VIII 1914 roku została wydana tam odezwa Sazonowa – Ministra spraw zagranicznych Rosji

  • odtworzenie Królestwa Polskiego

  • w pełnej zależności od Moskwy

  • wolność języka polskiego, religii i samorządu

  • odezwa pozostała bez odzewu, gdyż nie poruszała kwestii granic, co powodowało, iż była ona bezwartościowa

• jedynym jej następstwem było utworzenie w Warszawie Komitetu Narodowego Polskiego, na czele którego stanął Zygmunt Wielopolski i Roman Dmowski

  • prorosyjski

  • krytykował NKN i Legiony Polskie

  • utworzyli jeszcze w roku 1914 własne siły zbrojne – tzw. Legion Puławski, sformowany w Puławach, który rozwiązano już w roku 1915

Również na emigracji zaktywizowały się grupy polskie

• Francja

  • Legion Bajoński, bajończycy, polski oddział wojskowy w sile kompanii, utworzony w 1914 we Francji, w Bayonne. Walczył w składzie 1 Pułku legii cudzoziemskiej, m.in. pod Reims (1914), Arras i Suchez (1915). Po rozwiązaniu Legionu Bajońskiego wielu bajończyków wstąpiło do Armii Polskiej we Francji

  • W 1915 roku w Lozannie utworzono Centralną Agencję Polską i Klub Polski

• Szwajcaria

  • W Vevey powstał Generalny Komitet Pomocy, w którym działali Sienkiewicz i Paderewski

  • Przeciwni orientacji prorosyjskiej

• USA

  • Powstał Polski Centralny Komitet Ratunkowy – prorosyjski

  • Komitet Obrony Narodowej – proaustriacki

5 VIII 1915 roku Niemcy zajęli Warszawę – Komitet Narodowy Polski został przeniesiony do Rosji

• kanclerz Niemiec Hollweg oświadczył : Kraj wyzwolony z rosyjskiego jarzma będzie mógł pielęgnować i rozwijać właściwości swego narodowego życia

• na mocy tego twierdzenia Niemcy zaakceptowali powstały w Warszawie endecki Centralny Komitet Obywatelski z księciem Lubomirskim na czele – była to jednakże akceptacja tylko tymczasowa

Tymczasem wykształciły się Legiony Polskie, które podzielono na 3 Brygady

• I Brygada – Piłsudski – walczyli w Galicji

• II Brygada Hallera – Galicja Wschodnia i Wegry

• III Brygada Szeptyckiego – Lubelszczyzna i Wołyń

5 XI 1916 roku został wydany manifest cesarzy niemieckiego i austriackiego proklamujący utworzenie państwa polskiego z ziem zaboru rosyjskiego

• wydany jako wsparcie polityczne do werbunku żołnierzy pochodzenia polskiego

• zakładał państwo samodzielne z dziedziczną monarchią i konstytucją

• utworzenie Sejmu i Rady Stanu

Powołany w międzyczasie przez Piłsudskieo Centralny Komitet Narodowy stwierdził w odpowiedzi na Akt 5 listopada, że armię polska może stworzyć jedynie rząd polski

• w rezultacie 14 I 1917 roku powstała w Warszawie Tymczasowa Rada Stanu, na czele której stanął Wincenty Niemojowski

• Komisją Wojskową kierował Piłsudski

• Niemcy zaczęli już więc oficjalnie tworzyć Polskie Siły Zbrojne, w skład których wejść miały Legiony Polskie

• Podporządkowano je oficjalnie Beselerowi, generalnemu gubernatorowi

  • Ziemie polskie podzielono na dwie Gubernie

    • Warszawską – niemiecką

    • Lubelska – austro – węgierską

Beseler zażądał, by Brygady złożyły przysięgę wierności cesarzowi niemieckiemu, przechodząc do Polskiej Siły Zbrojnej, jako części składowej armii niemieckiej

• w VII 1917 roku Piłsudski i Szeptycki odmówili złożenia przysięgi

• I i III Brygada zostały rozwiązane, zaś żołnierzy internowano w Beniaminowie i Szczypiornie

• Piłsudski i Sosnkowski zostali aresztowani w nocy z 21 na 22 VII i zamknięci w Magdeburgu

• Przysięgę złożyła jedynie II Brygada Hallera, którą przemianowano na Polski Korpus Posiłkowy

Po kryzysie przysięgowym Niemcy rozwiązali Tymczasową Radę Stanu, którą 12 IX 1917 roku aastapiła Rada Regencyjna

• najwyższa władza polska do momentu stworzenia państwa polskiego

• na czele arcybiskup Kakowski, książę Lubomirski i hrabia Ostrowski

• premierem mianowano Jana Kucharzewskiego

Rok 1916 uaktywnił również problem polski na wschodzie

Akt 5 listopada sprowokował wydanie odezwy Mikołaja II z 25 XII 1916 roku

• zakładała ona stworzenie Polski wolnej złożonej z ziem 3 zaborów

• odezwa ta była w zasadzie bez znaczenia gdyż 16 III 1917 roku car abdykował

Po abdykacji cara sprawę polską poruszyły zarówno Rady Delegatów i Rząd Tymczasowy

• 27 III 1917 roku Piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich wydała orędzie do narodu polskiego, w którym zapewniała Polsce prawo do utworzenia niepodległej republiki demokratycznej

• 30 III 1917 roku Rząd Tymczasowy wydał z kolei Manifest do narodu polskiego

  • prawo do zjednoczenia i niepodległości

  • jednakże w sojuszu wojskowym z Rosją

  • ustalenie granic republiki przez Rosję

  • na mocy tego manifestu powołano do życia Komisję Likwidacyjną do Spraw Królestwa Polskiego, na czele z Aleksandrem Lednickim

    • likwidacja urzędów rosyjskich w Królestwie Polskim

  • Również na mocy manifestu utworzono w IV 1917 roku Dywizję Strzelców Polskich pod dowództwem generała Tadeusza Bylewskiego, która z czasem weszła w skład I korpusu polskiego

Na fali odprężenie wobec Polaków 22 VI 1917 roku odbył się w Piotrogrodzie I Ogólny Zjazd Związków Wojskowych Polaków

• Utworzono na nim Naczelny Polski Komitet Wojskowy – Naczpol – na czele z Raczkiewiczem

• Zajął się on tworzeniem sił polskich na wschodzie

  • Utworzono w rezultacie 3 korpusy pod dowództwem

    • Józef Dowbor - Muśnickiego, J. Stankiewicza i Aleksandra Osińskiego

Obie te kwestie niemiecka i rosyjska poruszyły również emigrację

• wynikiem działalności polonii i Paderewskiego w USA stało się I orędzie Wilsona z 22 I 1917 roku, w którym mówił on o zjednoczonej, niepodległej i samoistnej Polsce

  • znaczenie jedynie propagandowe

• w VI 1917 roku Francja zgodziła się na tworzenie armii polskiej we Francji

  • podporządkowano ją Komitetowi Narodowemu Polskiemu, założonemu przez Dmowskiego w Paryżu 15 VIII 1917 roku

  • zastał on uznany za legalne przedstawicielstwo Polski przez Francję, Anglię, Włochy i USA

3 III 1918 roku Rosja i Niemcy podpisały Traktat Brzeski, który uznawał sprawę Polski za sprawę wewnątrzniemiecką

• Rada Regencyjna takie postawienie sprawy uznała za IV rozbiór Polski

• Wynikiem tego stało się również ustąpienie Kucharzewskiego ze stanowiska premiera

• W ramach zbrojnego protestu przeciwko decyzjom Traktatu Brzeskiego generał Haller i jego PKP połączył się z II korpusem Polskim w Rosji i uderzył na Niemców pod Kaniowem 11 III

  • Polacy przegrali

  • Wielu zostało internowanych

  • Haller uciekł przez Murmańsk do Francji, gdzie stanął na czele Armii Polskiej

  • Rozwiązano również pozostałe korpusy polskie

Wynikiem nacisków niemieckich Rada Komisarzy Ludowych 29 VIII 1918 roku wydała dekret o anulowaniu traktatów rozbiorowych

Reakcje Zachodu

5 I 1918 roku Lloyd Georg, który przed wybuchem rewolucji w Rosji był przeciwny poruszaniu w jakikolwiek sposób sprawy polskiej na arenie międzynarodowej – stwierdził, iż istnienie Polski stanowi konieczność dla bytu Europy Zachodniej

8 I 1918 roku Wilson wydał swoje II orędzie, w którym w 13 punkcie stwierdzał, że powinno powstać niepodległe państwo polskie z wolnym dostępem do morza i niezależnością polityczną

• wolny dostęp do morza oznaczał w zamyśle korzystanie z wolnego portu w Gdańsku, a nie przyłączenie jak to myśleli Polacy Pomorza

• jako ciekawostkę można tu dodać, że już po wydaniu orędzia USA prowadziły tajne rozmowy z Austro – Węgrami, którym oferowano ziemie polskie sprzed 1772 roku w zamian za odejście od Niemiec

  • gdy propozycja ta nie wyszła USA ponownie w VI 1918 roku opowiedziały się oficjalnie po stronie niepodległości Polski