Historyczne ograniczenia prawa wyborczego

Historycznie powszechność prawa wyborczego była ograniczona poprzez:

• bezpośrednie wyłączenie z głosowania określonych grup społeczeństwa (np. wyłączenie ze względu na płeć czy rasę);
• warunek, aby wyborca wykazał się posiadaniem odpowiednich środków materialnych (wyłączenie majątkowe);
• konieczność legitymowania się określonym wykształceniem (cenzus wykształcenia).

Cenzus to inaczej warunki uprawniające do korzystania z określonych praw i przywilejów. Ograniczenie powszechności prawa wyborczego może być również związane z warunkiem wieku. Ma to szczególne znaczenie w przypadku czynnego prawa wyborczego.

Historycznymi sposobami ograniczania równości prawa wyborczego są systemy głosowania pluralnego oraz system kurialny. System głosowania pluralnego polegał na tym, że określona część wyborców dysponowała dodatkowymi głosami. Nierówność praw wyborczych opierała się na przyzwoleniu i usankcjonowaniu możliwości kilkakrotnego głosowania w różnych okręgach wyborczych bądź wynikała z tworzenia odrębnych list kandydatów. Odrębne listy kandydatów polegały na tym, że jedne były tworzone dla ogółu uprawnionych do głosowania, drugie natomiast, tzw. listy dodatkowe – dla wybitnie uprzywilejowanych kandydatów. Trzeba zaznaczyć, że system ten obowiązywał we Francji i w Wielkiej Brytanii do 1948 roku.

System kurialny to nie inaczej jak podział okręgów wyborczych na kilka kolegiów, inaczej kurii. Każde z kolegiów wybierało swoich deputowanych. Na przykład w prawie pruskim dzielono wyborców na trzy kurie według kryterium wysokości opłacanych podatków bezpośrednich.

Współczesne ograniczenia prawa wyborczego

Co to jest równość prawa wyborczego?
Równość prawa wyborczego oznacza, że każdy wyborca ma jednakową liczbę, głosów, najczęściej tylko jeden. Głosy wyborców mają jednakową wartość. Wszyscy wyborcy głosują na tych samych zasadach i każdy przedstawiciel jest wybierany do tego samego organu przez mniej więcej taką samą liczbę osób (równa liczba głosów).

Pozorowane wybory w czasach PRL–u

Piotr Lipiński i Piotr M. Majewski w publikacji „Dekady 1945–1954” odsłaniają kulisy wyborów w Polsce Ludowej. Jest rok 1946.

„Polscy komuniści pokazują pazury. «Władzy raz zdobytej nie oddamy nigdy» – stwierdził Władysław Gomułka. To nic, że Polacy są im przeciwni. W referendum i wyborach opowiadają się wyraźnie przeciw nowej władzy. Ale prawdziwe wyniki wyborów wszyscy znamy dopiero dziś. Wówczas tę wiedzę posiedli tylko najwyżsi rangą komuniści, do których dotarły autentyczne wyniki głosowań. Te, które podano oficjalnie, zostały sfałszowane. Legitymizacją nowej władzy stało się kłamstwo i oszustwo wyborcze. (…)

«Tylko kaczka, głupi ptak
Mówi ciągle tak, tak, tak.
Mądry człowiek wie, co chce
I na pierwsze mówi nie»

– taki wierszyk krążył wśród opozycji przed powojennym referendum. (…) Sfałszowane przez komunistów referendum stawiało trzy pytania.”1

Na pierwsze, według wyników oficjalnych, 68,2 procenta Polaków odpowiedziało tak, a według danych z tzw. teczki Bieruta – tylko 26,9 procent. Podobnie sprawa wyglądała z pozostałymi pytaniami.

Autor: Anna Płaza
Przypisy:
¹ P. Lipiński, P.M. Majewski: Dekady 1945–1954, Biblioteka Gazety Wyborczej, Wydawnictwo Oficyna Imbir, Warszawa 2006, ss. 103,120.