Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Społeczeństwo PDF Drukuj Email

Definicja społeczeństwa

Społeczeństwo to zbiorowość ludzi, która stanowi względnie autonomiczną i zamkniętą całość.

Zbiorowość społeczna

Zbiorowość została wyodrębniona w oparciu o cztery zasady: terytorialną, ekonomiczną, polityczną i kulturową.
Trwające od lat skupienie ludności na wyznaczony, terytorium określa warunki jej życia, jest podstawą organizacji życia gospodarczego. Tego rodzaju skupienie tworzy podstawę integracji politycznej o charakterze państwowym oraz sprzyja tworzeniu się autonomicznej wspólnoty kulturowej. Społeczeństwo nie stanowi prostego zbioru jednostek, które są rozmieszczone pod względem statystycznym, to nie ogół ludności danego kraju.

Społeczeństwo można nazwać formą organizacji grup, instytucji i różnych form życia zbiorowego.

Reasumując używany w naukach społecznych termin społeczeństwo oznacza, najszerszą pod względem przestrzennym i ilościowym ogólną zbiorowość ludzi, która istnieje w obrębie jednego narodu, bądź państwa.

Społeczeństwo jest złożone z kompleksu grup społecznych, jest zintegrowane wszechstronnie na wielu płaszczyznach: ekonomicznej, politycznej, administracyjnej, instytucjonalnej, kulturowej, religijnej, osobowościowej itp.

Pojęcie i koncepcje struktury społecznej

Społeczeństwo to duża zbiorowość społeczna ( Zbiorowość społeczna – zbiór osób, między którymi istnieją więzi społeczne) zamieszkująca określone terytorium, posiadająca wspólną kulturę i tożsamość oraz własne instytucje.

Idea społeczeństwa obywatelskiego€

Struktura społeczna - jest to układ wzajemnie powiązanych elementów składowych społeczeństwa (np. ról społecznych czy pozycji), między którymi zachodzą dynamiczne procesy oraz występuje hierarchia. Jest to też układ stosunków społecznych pomiędzy poszczególnymi osobami, kategoriami społecznymi lub organizacjami.

Społeczeństwo amorficzne – pozbawione struktury (wspólnoty pierwotne)
Społeczeństwo morficzne – zbudowane z elementów ( grup społecznych) tworzących strukturę

→ na rozwój struktury społecznej wpływają:

• warunki ekonomiczne ( poziom rozwoju gospodarczego, proporcje między sektorami gospodarki, stosunki własnościowe, zasady wytworzonego dochodu, społeczny podział pracy)
• czynniki demograficzne ( skład ludności ze względu na wiek, płeć, miejsce zamieszkania)
• geograficzne ( ukształtowanie powierzchni, wyposażenie w bogactwa naturalne, klimat)
• ustrojowo-ideologiczne i kulturowe

→ Elementy tworzące społeczeństwo: rodziny i szersze kręgi pokrewieństwa, społeczności lokalne, zbiorowości regionalne, kategorie społeczno-zawodowe, klasy i warstwy społeczne, instytucje związki i zrzeszenia itp.

→ Koncepcje struktury społecznej:

a/ koncepcja funkcjonalna wg, której struktura społeczna to układ ról społecznych związanych z podziałem i organizacją pracy w skali całego społeczeństwa. Społeczeństwo jest całością składającą się z wzajemnie zależnych elementów, dzięki czemu możliwe jest funkcjonowanie i rozwój całej zbiorowości. Wszystkie wchodzące w jej skład części są równie ważne i tworzą niepodzielną całość. Koncepcja ta opiera się na założeniu, że istota życia społecznego polega na harmonii i współdziałaniu.

→ Reprezentanci tej koncepcji: Platon, Arystoteles, św. Tomasz z Akwinu, Adam Smith

b/ koncepcja dychotomiczna ( konfliktowa) - społeczeństwo składa się z przeciwstawnych, wzajemnie zwalczających się grup dążących do dominacji. Konflikt klasowy jest czynnikiem zmian społecznych. Przedstawiciele koncepcji: Thomas Hobbes, Karol Marks.

c/ koncepcja gradacyjna przedstawia strukturę społeczną, jako pionowy układ warstw, które różnią się dostępem do cenionych dóbr ( środki materialne, władza, prestiż, wykształcenie)
→ Struktura społeczna nie jest zjawiskiem trwałym. Społeczeństwo ciągle podlega własnej
Restrukturyzacji. Zmiany są efektem ruchliwości społecznej. Społeczeństwo, w którym występuje ruchliwość, nazywamy otwartym. Brak tego zjawiska oznacza społeczeństwo zamknięte.


Ruchliwość pozioma – zmiana statusu jednostki poprzez zmianę miejsca zamieszkania lub zawodu.
Ruchliwość pionowa – awans lub degradacja z klasy do klasy.

→ Elementy struktury społecznej:
• struktura klasowa
• struktura warstwowa
• struktura zawodowa
• struktura demograficzna (podział wg płci, wieku, miejsca zamieszkania)

Klasa społeczna – jest to podstawowa grupa społeczna, wyodrębniona na podstawie kryteriów ekonomicznych. Termin ten upowszechnili Hegel, Max Weber i Karol Marks. Marks charakteryzując klasy wskazał 3 kryteria ekonomiczne: stosunek do środków produkcji, źródła i rozmiary dochodów oraz miejsce i rolę w społecznej organizacji pracy. Opisując strukturę klasową, jako wyraz różnic i konfliktów społecznych Marks wyodrębnił podziały na:
• klasy posiadające – klasy nieposiadające
• klasy niepracujące – klasy pracujące
• klasy korzystające z pracy najemnej – klasy niekorzystające z pracy najemnej.

Warstwa społeczna jest definiowana na kilka sposobów:
a/ warstwa, jako część klasy, grupa wewnątrz klasowa. Warstwy mogą się różnić stanem różnić stanem posiadania (np. wielka, średnia i drobna burżuazja), rodzajem działalności gospodarczej
(burżuazja przemysłowa, burżuazja handlowa), poziomem wykształcenia i kwalifikacji ( np. robotnicy wykwalifikowani i niewykwalifikowani).

b/ grupa społeczno-zawodowa wyodrębniona ze względu na miejsce i rolę w społeczeństwie oraz charakter pracy np. inteligencja ( obejmująca urzędników, nauczycieli, prawników)
c/ warstwa, jako grupa ludzi żyjących w podobnych warunkach, tworzących wspólnotę obyczajów i stylu życia, np. subkultura młodzieżowa, emeryci.

Struktura zawodowa przedstawia zawody i hierarchię społecznego uznania dla nich.
Struktura demograficzna - skład społeczeństwa pod względem wieku, płci i zdolności do pracy.

Historyczne i współczesne formy organizacji społeczeństwa

Społeczeństwo obywatelskie (ang. civil society, fr. societe civile) - społeczeństwo aktywnych obywateli uczestniczących w rozstrzyganiu spraw publicznych na poziomie lokalnym i ogólnopaństwowym. Terminu używali m. in. Cyceron, John Locke, Georg Hegel

Cechy społeczeństwa obywatelskiego

- oparte na zasadzie pluralizmu
- władza publiczna jest kontrolowana i ograniczana przez społeczeństwo poprzez mechanizm wyborów i opozycję parlamentarną
- rządy prawa; władza i obywatele podlegają tym samym zasadom prawnym, istnieje prawny system ochrony praw i wolności obywatelskich oraz instytucje gwarantujące przestrzeganie praw
np. Trybunał Konstytucyjny, Rzecznik Praw Obywatelskich.
- funkcjonowanie wielu stowarzyszeń, które na zasadzie dobrowolności skupiają ludzi wokół wspólnych poglądów i istotnych spraw ( rolę stowarzyszeń podkreślał w XIX wieku Alexis de
Tocqueville w pracy O demokracji w Ameryce). Stowarzyszenia są samorządnymi zrzeszeniami tworzonymi w celach, niezarobkowych – non profit. W Polsce stowarzyszenia mogą tworzyć
obywatele – w liczbie, co najmniej 15 osób – mający zdolność do czynności prawnych i nie
pozbawieni praw publicznych. Stowarzyszenia podlegają rejestracji.
- innowacyjność; powstawanie nowych idei, opinii, rozwiązań – dzięki swobodnej wymianie myśli
- aktywizm – przejawem zbiorowej aktywności są ruchy społeczne, dążące do zmian, np. ruchy
ekologiczne, ruchy obrony praw człowieka .

Rozwój idei społeczeństwa obywatelskiego w XX wieku

- w związku z walką opozycji politycznej z reżimem komunistycznym w Europie Wschodniej .
W Polsce na formowanie się społeczeństwa obywatelskiego wpływały opozycja demokratyczna,
Kościół katolicki i Solidarność.
- w walce z systemami autorytarnymi w państwach śródziemnomorskich: w Portugalii, Hiszpanii
i Grecji .
- w walce z uciskiem kolonialnym ( np. działalność Mahatmy Gandhiego).
- w walce z rasizmem w USA w latach 60-tych XX wieku, prowadzonej pod kierunkiem Martina
Luthera Kinga.

W walce stosowano tzw. obywatelskie nieposłuszeństwo – nie respektowanie obowiązującego prawa, jako niesprawiedliwego.

Ze względu na stopień rozwoju wyróżnia się społeczeństwo

- tradycyjne - przemysłowe - poprzemysłowe
→ W przypadku społeczeństw tradycyjnych wyróżnia się różne formy ich rozwoju:
I społeczeństwo pierwotne - pierwotny typ społeczeństwa ludzkiego, który dominował na Ziemi do około 10 000 lat p.n.e., a następnie zdominowany został przez społeczeństwa rolnicze i przemysłowe. Obecnie szczątkowo występuje ono jeszcze na trudnych do kolonizacji obszarach dżungli w Ameryce Południowej, Afryce czy Nowej Gwinei. Społeczeństwa te stanowiły grupy niewielkie, liczące najwyżej kilka tysięcy członków. Ze względu na sposób gospodarowania dzieli się na : zbieracko-łowieckie, pasterskie i kopieniacze .
a/ społeczeństwa zbieracko – myśliwskie określają cechy
• Koczownictwo - dane obszary zamieszkiwane są okresowo, aż do wyeksploatowania zasobów żywności ( wędrowny tryb życia)
• Niewielka liczba osób w grupie koczowniczej (zazwyczaj kilkadziesiąt osób)
• Brak rozbudowanej struktury społecznej i znaczących nierówności w dostępie do dóbr
• Prymitywne technologie pozwalające na zdobywanie większej ilości żywności (np. technologie i techniki pozwalające polować na wieloryby).
• Silna zależność kultury od warunków klimatycznych i ekologicznych
• Podział pracy i wynikający z niego status społeczny zależny przede wszystkim od płci i wieku, zbieractwem zajmują się kobiety, myśliwymi są wyłącznie mężczyźni.
b/ społeczeństwa pasterskie - powstały poprzez udomowienie zwierząt - ok. 7 tysiąclecia p.n.e., prowadziły wędrowny tryb życia i ulegały rozwarstwieniu społecznemu. Najbardziej rozwinięte na stepach Afryki Wschodniej i Azji Środkowej.
c/ społeczeństwa kopieniacze – stosujące tzw. ekstensywną uprawę roli ( wycinanie i wypalanie lasów). Pojawiły się w IX tysiącleciu p.n.e. na Bliskim Wschodzie.

II społeczeństwa rolnicze – ludzie wykorzystywali dla uprawy ziemi siłę pociągową zwierząt i wynaleźli pług . Dzięki produkcji znacznych nadwyżek żywności pojawiła się specjalizacja zawodowa i rozwarstwienie społeczne. Społeczeństwa te wynalazły pismo.

→ Społeczeństwa przemysłowe powstały w XIX wieku, jako efekt rewolucji przemysłowej. Charakteryzuje je malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, dominująca rola przemysłu, rosnąca produktywność, poprawa warunków życia, zmniejszanie się znaczenia instytucji rodziny urbanizacja. Nastąpiło pogłębienie różnic społecznych i ekonomicznych.

W okresie formowania się społeczeństw przemysłowych powstawały takie jego określenia jak: społeczeństwo masowe, społeczeństwo obywatelskie, społeczeństwo otwarte, społeczeństwo nowoczesne i ponowoczesne.
• społeczeństwo masowe – społeczeństwo biernych odbiorców kultury masowej. Powstaje, jako procesów związanych z industrializacją i urbanizacją. Następuje dezintegracja tradycyjnych struktur społecznych wraz z ich wartościami, normami i kontrolą społeczną, upadek religii, zmiana stylu pracy na zmechanizowaną i monotonną. Społeczeństwo masowe jest zatomizowane.
• społeczeństwo obywatelskie
• społeczeństwo otwarte - pojęcie wprowadzone przez francuskiego filozofa Henri Bergsona. W społeczeństwie otwartym polityka rządu podlega ocenie społecznej i zmienia się pod jej wpływem. U podstaw społeczeństwa leżą prawa jednostki i wolność stowarzyszeń, sprawy dotyczące społeczności nie są skrywane, a wiedza na ich temat jest ogólnie dostępna. Charakterystyczne dla społeczeństwa otwartego jest zjawisko ruchliwości społecznej - możliwości awansu zawodowego i społecznego, w tym przechodzenie z jednej warstwy społecznej do drugiej.
Karl Popper w książce Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie wskazał, że cechą społeczeństwa otwartego jest możliwość zmiany elit politycznych bez rozlewu krwi

Społeczeństwo otwarte zezwala na swobodną krytykę i kontrolę swych działań w trakcie liberalnej i demokratycznej dyskusji. Zmiany społeczne zachodzą poprzez modyfikację tego, co złe i utrwalanie tego, co dobre, nie zaś drogą gwałtownych skoków. Społeczeństwo takie jest pluralistyczne i wielokulturowe, co pozwala na wyciągnięcie maksimum korzyści z wielu różnych punktów widzenia dostępnych w takim społeczeństwie.

• społeczeństwo nowoczesne

→ Społeczeństwo poprzemysłowe – rozwija się od 2 połowy XX wieku. W społeczeństwie tym głównym źródłem utrzymania nie jest produkcja przemysłowa, lecz wytwarzanie i przetwarzanie informacji. W odróżnieniu od społeczeństwa przemysłowego charakteryzującego się tym, że największe zatrudnienie jest w sektorze przemysłowym, w społeczeństwie postindustrialnym najwięcej osób jest zatrudnionych w sektorze usług. Drugim wyróżnikiem jest to, że w społeczeństwie postindustrialnym następuje przejście od masowej produkcji dla anonimowego klienta do produkcji dla klienta indywidualnego. Zaczęły się rozwijać ponadnarodowe korporacje.

- alternatywne pojęcia dla tego społeczeństwa to:

• społeczeństwo informacyjne - w którym towarem jest informacja traktowana jako szczególne dobro niematerialne, równoważne lub cenniejsze nawet od dóbr materialnych. Przewiduje się rozwój usług związanych z 3P (przesyłanie, przetwarzanie, przechowywanie informacji).

• globalna wioska – media elektroniczne obalają bariery czasowe i przestrzenne, umożliwiając ludziom komunikację na masową skalę. Glob staje się wioską za sprawą elektronicznych mediów.

• społeczeństwo sieciowe - którego istotą jest sieć relacji społecznych oraz swobodny dostęp do uczestniczenia w różnych organizacjach i grupach społecznych czy kręgach zainteresowań przez jednostkę. Za istotny czynnik zmian uważa się rozwój nowoczesnych technologii telekomunikacji oraz rozbicie tradycyjnych form interakcji ludzkich.

• społeczeństwo ryzyka - z uwagi na ich podatność na katastrofy technologiczne oraz wywołane rozwojem przemysłu i techniki – jak na przykład globalne ocieplenie.

Czynniki wyznaczające ład społeczny

Życie społeczne to wzajemne oddziaływania (interakcje) między jednostkami i zbiorowościami obejmujące: współpracę rywalizację i konflikty. Na ich przebieg ( na kształt życia społecznego) wpływają normy i wartości społeczne.

Normy społeczne – zasady zachowania (nakazy i zakazy) przyjęte w społeczeństwie:

a/ normy prawne - zasady zachowania się oparte na przepisach..
W przeciwieństwie do innych norm są one powszechne i ustanowione lub uznane za obowiązujące przez państwo. Ich nieprzestrzeganie naraża na sankcje - ujemne skutki prawne polegające na zastosowaniu represji w postaci przymusu państwowego.

b/ normy religijne - mają one ograniczony zasięg i dotyczą tylko osób danego wyznania. Często normy te określające stosunki między ludźmi traktowane są jako normy moralne. Dotyczą wyznawców i wskazują jakie zachowanie jest grzeszne.

c/ normy moralne (etyczne) – mają one charakter absolutny co oznacza bezwzględny nakaz lub zakaz określonego zachowania. Nie dotyczą tylko postępowania jednostki ale mogą dotyczyć całych grup społecznych. Ich nieprzestrzeganie może przynieść izolację jednostki.

d/ normy obyczajowe - nawyki zachowania się rytuały czy sposoby ubierania się uznane w danej zbiorowości. Są przekazywane z pokolenia na pokolenie ( np. całowanie kobiety w rękę obyczaje
świąteczne). Ale nie oceniają zachowań ani ich nie wartościują. Określają raczej co wypada lub czego nie wypada robić. Obyczaje kształtują się we wszystkich sferach życia.

e/ normy zwyczajowe - nawyki zachowania charakterystyczne albo dla całego społeczeństwa albo dla jakichś grup społecznych np. sposób jedzenia zachowania wobec osób starszych.

f/ normy formalne - zasady sformułowane w postaci pisanych regulaminów lub przepisów.
g/ normy nieformalne - nie spisane powstają w wyniku wzajemnych kontaktów interpersonalnych

Wartości społeczne – wartością określamy "to wszystko co uchodzi za ważne i cenne dla jednostki i społeczeństwa oraz jest godne pożądania co łączy się z pozytywnymi przeżyciami i stanowi jednocześnie cel dążeń ludzkich" 
Wartości społeczne wynikają z tego co wspólnie potrzebne ludziom co ułatwia współżycie  i współpracę: życie bezpieczeństwo możliwość rozwoju uczciwość odpowiedzialność tolerancja praworządność.

→ Występowanie w społeczeństwie powszechnie aprobowanych i pozytywnych wartości i norm społecznych oznacza ład społeczny – stan który zapewnia rozwój zbiorowości jako całości osiąganie wyznaczonych celów.

Instytucje społeczne – osoby czy grupy osób wyłaniające się ze zbiorowości i wykonujące dla niej określone zadania. Służą zaspokojeniu potrzeb tej zbiorowości realizacji jej celów. Istnieją:

a/ instytucje formalne – utworzone prawnie i ich działalność jest uregulowana przepisami. (np. szkoła lub sąd)
b/ instytucje nieformalne – powstają spontanicznie kiedy zachodzi odpowiednia okoliczność. Do takich instytucji można zaliczyć np. Uniwersytety Latające zakładane przez opozycję w czasach PRL-u.

Kolejny podział instytucji odnosi się do ich merytorycznych funkcji:

a) polityczne – wiążą się ze zdobywaniem wykonywaniem i utrzymywaniem władzy np. partie.
b) religijne – określające zachowania religijne stosunek ludzi do sił i osób uznanych za święte np. Kościół katolicki.
c) ekonomiczne – zajmują się produkcją i podziałem dóbr usługami obiegiem pieniądza np. zakłady pracy banki.
d) wychowawcze i kulturalne – przekazywanie dziedzictwa kulturowego(szkoły muzea biblioteki)
e) socjalne – opiekuńczo wspomagające

Konflikty i sposoby ich rozwiązywania

Konflikty społeczne są stałym elementem życia społecznego. Wskazuje się trzy  przyczyny: 

- nierówny podział dóbr między klasami lub grupami społecznymi ( tzw. przyczyny strukturalne związane z budową społeczeństwa) sprzeczności interesów
- różnice rozwojowe występujące między regionami jakiegoś państwa
- odmienne systemy wartości różnice ideologiczne np. w kwestii eutanazji kary śmierci aborcji

→ sposoby rozwiązywania konfliktów:

• negocjacje – rozmowy dobrowolnie podjęte przez strony konfliktu
• mediacje – strony konfliktu zwracają się do strony trzeciej aby pośredniczyła w rozmowach
• arbitraż – strony konfliktu zwracają się do osoby trzeciej aby rozstrzygnęła sporny problem i zobowiązują się do uznania jej (arbitra) decyzji
• sąd – oddanie sprawy do sądu gdy strony lub strona nie wyrażają zgody na podjęcie mediacji lub negocjacji
• głosowanie ( np. referendum) – poddanie przedmiotu konfliktu pod ocenę społeczną 

Formy udziału obywateli w życiu publicznym

Życie publiczne – relacje między jednostką a strukturami państwowymi i samorządowymi.

→ Formy udziału obywateli w życiu publicznym:

• udział w referendum inicjatywa ludowa weto ludowe ( formy demokracji bezpośredniej)
• udział w wyborach do parlamentu i organów samorządu ( demokracja pośrednia)
• działalność w partiach politycznych i stowarzyszeniach
• inicjatywy obywatelskie
• zgromadzenia i manifestacje
• petycje listy otwarte

Środki masowego przekazu i opinia publiczna

Środki masowego przekazu ( mass media) odgrywają ogromną i stale rosnącą rolę w życiu publicznym stąd nazywane są czwartą władzą.

→ rodzaje mass mediów: książka prasa film radio telewizja (ostatnio satelitarna) Internet.

Media dostarczają i przetwarzają wiedzę o świecie ale podlegają wpływom politycznym ( media
publiczne i ekonomicznym ( media komercyjne). Status mediów zależy od systemu politycznego.
 
Z czasem pojawiły się różne koncepcje wpływu mediów na społeczeństwo:

• media jako okno – pozwalają nam poznać świat który leży poza możliwościami naszego doświadczenia bez jakiejkolwiek manipulacji
• media jako zwierciadło – dają obraz w miarę prawdziwy choć odwrócony. Pole widzenia jest ograniczone przez nadawcę
• media jako filtr – przepuszczają niektóre informacje dają więc obraz rzeczywistości niepełny zależny od intencji nadawcy
• media jako bariera – są ekranem oddzielającym nas od rzeczywistości ( dają wizerunek fałszywy)

→ dzięki istnieniu mediów masowych i dużych grup odbiorców ukształtowała się tzw. opinia publiczna – system przekonań i poglądów na sprawy publiczne ( polityka ekonomia kwestie społeczne). Na opinię publiczną wpływają media i elity.

→ wzrost znaczenia opinii publicznej ( wykorzystywanej przez polityków i reklamę) doprowadził do rozwoju badań w tym zakresie. Wykorzystuje się sondaże – czyli analizę i interpretację wypowiedzi określonej liczby osób. Zajmują się tym wyspecjalizowane instytucje: OBOP CBOS Pentor i inne.

Czynniki wpływające na zachowanie człowieka

Człowiek żyje w pewnym otoczeniu - nazywanym środowiskiem z którym łączą go ścisłe związki. Podejmuje określone czynności ( działania) czyli zachowuje się w określony sposób. Na jego zachowanie wpływają potrzeby postawy i osobowość.

Potrzeba – stan braku czegoś co jest niezbędne do życia rozwoju pełnienia roli społecznej.
Skłania jednostkę do działania.
→ często dzieli się potrzeby na biologiczne – wrodzone i wynikające z funkcji organizmu
( potrzeba jedzenia snu wydalania zachowania temperatury ciała itd.) oraz psychiczne –
uwarunkowane strukturą osobowości ( np. pragnienie miłości uznania władzy wiedzy itd.)

→ Wg badacza amerykańskiego Abrahama Maslowa potrzeby tworzą pewną hierarchię która
 decyduje o kolejności ich zaspokajania.
 
I klasa – potrzeby wynikające z braku czegoś ( elementarne)
→ Potrzeby fizjologiczne:  potrzeba jedzenia potrzeba odpoczynku potrzeby seksualne
→ Potrzeby bezpieczeństwa wyrażają się unikaniem tego co może przynieść śmierć lub cierpienie: potrzeba opieki oparcia ładu poczucia pewności co do przyszłości ( brak lęku)
→ Potrzeby przynależności i miłości ( afiliacji)
→ Potrzeby szacunku i uznania
        
II  klasa – potrzeby które służą wzrostowi doskonaleniu jednostki

→ Potrzeby samorealizacji ; potrzeba wiedzy i rozumienia( poznawcza) potrzeby estetyczne religijne
Postawa - stan emocjonalny stosunek do podmiotu polegający na ocenianiu go i reagowaniu nań. Przedmiotem może być człowiek rzecz zdarzenie ideologia.

Postawy mają pewne właściwości: nastawienie pozytywne lub negatywne(kierunek) intensywność
tj. siła postawy zakres postawy – może dotyczyć przedmiotu jednostkowego lub grupy przedmiotów
złożoność postawy trwałość postawy.

Osobowość  - ogół cech psychicznych człowieka zorganizowana struktura cech indywidualnych.
W skład tej struktury wchodzą: rozum uczucia motywacja temperament charakter intelekt

Koncepcje osobowości człowieka

Typologie osobowości

→  wg  Hipokratesa osobowość wynikiem mieszania się 4 żywiołów i 4 cieczy. Ich kombinacje
dają cztery typy ludzkie:
a/ choleryk – pobudliwy wrażliwy wytrwały
b/ melancholik – o słabych reakcjach mało aktywny smutny sumienny wrażliwy
c/ flegmatyk – spokojny dokładny powolny nie ulega gwałtownym uczuciom pamiętliwy
d/ sangwinik – aktywny ulegający silnym emocjom i uczuciom wesoły.

→ wg  Carla Gustava Junga szwajcarskiego psychologa 2 rodzaje osobowości:
 
a/ introwertyk – kieruje uwagę i energię na własne ja („ do wewnątrz”). Typ spokojny który usuwa się w cień utrzymuje rezerwę wobec innych ludzi.
b/ekstrawertyk – zwraca się na zewnątrz na świat. Typ ten jest towarzyski beztroski skłonny do gwałtownych reakcji.

→ psychologiczne koncepcje osobowości:

• behawiorystyczna – zakłada że na zachowanie człowieka ma wpływ środowisko; zwłaszcza system kar i nagród na które człowiek reaguje ( koncepcja bodźca-reakcji)

• psychoanalityczna - wg austriackiego uczonego Zygmunta Freuda  zachowanie człowieka określają potrzeby warunki społeczne i kultura. Freud wskazał 3 elementy osobowości:
id – związane z biologicznymi potrzebami ego – odpowiada za świadome zachowania jednostki
superego – związane z uwewnętrznianiem ( przyjmowaniem norm społecznych)

• poznawcza – człowiek podlega wpływom środowiska ale nie jest tylko biernym odbiorcą. Ma postawę aktywną zdobywając informacje i tworząc własny system wartości.

• humanistyczna – człowiek dąży do samorealizacji stanowiąc część świata społecznego i będąc z natury dobrym.

Socjalizacja i jej etapy

W toku rozwoju od momentu narodzin człowiek uczy się życia w społeczeństwie – proces ten nazywamy socjalizacją. Socjalizacja obejmuje 2 etapy:
 
a/  pierwotna – obejmuje dzieciństwo i wczesną młodość kiedy dziecko podlega wpływom
rodziny i rówieśników. Naśladuje innych przyswaja sobie wzorce zachowań. Na tym
etapie szczególną rolę odgrywa zabawa.
  
b/  wtórna – jednostka przyjmuje coraz więcej ról społecznych staje się członkiem nowych
grup i w coraz większym stopniu wpływa na otoczenie oraz dokonuje wyboru wartości.

Subkultury

Subkultura młodzieżowa - nazwa grupy młodzieżowej w której normy obyczajowe zasady postępowania ubiór odbiegają od norm reszty społeczeństwa.

Subkultury manifestują negację wzorów kultury uznawanych przez większość społeczeństwa
odrzucane elementy zastępują własnymi wzorcami zachowań – stąd subkulturę nazywa się czasem
kontrkulturą lub kulturą alternatywną.

Członkowie subkultur manifestują swoją odrębność poprzez: twórczość artystyczną przekonania
fryzurę i stroje. Przykładami grup subkulturowych są:

• punki - w węższym znaczeniu gatunek muzyczny w obrębie muzyki rockowej ( punk rock)
w szerszym ruch kulturowo-społeczno-polityczny zapoczątkowany w połowie lat 70. XX w.
w różnych swoich przejawach istniejący do dziś.  Punk początkowo zakładał odrzucenie ideologii ale w miarę upływu czasu przekształcał się w ruch społeczno-polityczny wymierzony przeciwko instytucjom które – jak uważano- ograniczają wolność i niezależność człowieka: rząd policja i wojsko zorganizowana religia środki masowego przekazu wielkie korporacje itp. Negacja wszelkich form rządów doprowadziła do przyjęcia przez znaczną część punków ideologii anarchistycznej.
→ cechy punków: skórzane kurtki wysokie wojskowe buty fryzura zw. irokezem tatuaże.

→ Za pierwszy zespół punkowy uznaje się brytyjski The Sex Pistols choć  geneza zjawiska jest znacznie wcześniejsza. Słowo "punk" oznaczające w języku angielskim m.in. coś zgniłego bezwartościowego śmieć dziwkę szczeniaka gówniarza itp. w kontekście muzyki rockowej było używane od połowy lat 60. XX w. na określenie amatorskich zespołów przedstawicieli tzw. rocka garażowego. Czołowe zespoły lat 70-tych: The Ramones Television Talking Heads Blondie Suicide Patti Smith Group  Sex Pistols  The Clash .
→ Podkreślano prostotę punka zarówno w warstwie muzycznej jak i literackiej. Negatywną opinię
o punk rocku kształtowały koncerty: wyzwiska padające ze sceny rzucanie różnymi przedmiotami iszczenie instrumentów przez muzyków.
→ Lata 80. XX wieku przyniosły drugą falę zespołów wywodzących się bezpośrednio z ruchu punk narodziła się też bardziej melodyjna i zróżnicowana odmiana hardcore. Renesans przyniosły lata 90. kiedy to za sprawą grup takich jak Rancid czy The Offspring  punk rock stał się bardziej przystępny dla przeciętnego słuchacza ale i bardziej komercyjny.

• skini ( Skinhead)- ruch powstał w latach 60-tych w WB ; wyróżnikiem tej grupy jest noszenie bardzo krótkich wygolonych blisko skóry włosów na głowie.
→  W połowie lat 70. XX w. nastąpiła  eksplozja tego ruchu. Odrodził się wtedy jako reakcja na subkulturę punk. Z punku pozostała jednak ostra negacja zastanego porządku. Subkultura ta
zaczęła rozwijać się najintensywniej w środowisku pseudokibiców piłki nożnej a następnie została skierowana przez skrajnie prawicową partię National Front która zaczęła zdobywać w tym środowisku znaczne wpływy na tory antyimigracyjnego rasizmu. Druga fala ruchu skinheadów
przyniosła eksport nacjonalistyczno-rasistowskiego wariantu tej subkultury. Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX w. stylistykę "wygolonych" bojówek w bryczesach i "podkutych butach" zaczęły na swoim gruncie zaszczepiać skrajnie prawicowe partie z USA Niemiec i Francji.
→ Obecnie subkultura ta występuje  w Europie (głównie w Rosji Niemczech i na Śląsku w Polsce) a także w Japonii Brazylii USA i Kanadzie przyjmując różne formy od nacjonalistycznych  przez neonazistowsko-rasistowskie  po skrajnie-antyrasistowsko-lewicowe. (najwięcej 60 tyś. w Rosji)

• hipisi - dzieci kwiaty ( hippie-s; to be hip – żyć na bieżąco dniem dzisiejszym) – kontrkultura kontestacyjna II połowy lat 60. i początku lat 70. XX wieku. Wyrażała bunt przeciwko światu dorosłych (nie wierzcie nikomu po trzydziestce) i jego instytucjom: rodzinie Kościołowi szkole pracy szefom rywalizacji pieniądzowi wojsku wojnie normom przymusom zakazom (zakazuje się zakazywać) domniemanej hipokryzji konwencji ubioru własności prywatnej (życie w komunach). zjawisko to ogarnęło niemal cały zachodni świat. Istotną ideą tego ruchu był skrajny pacyfizm co wyrażają hasło Make love not war (czyń miłość nie wojnę) Non-violence (bez przemocy) i Peace and love (pokój i miłość). Mężczyźni nosili długie włosy co było wyrazem wolności oraz sprzeciwu wobec konieczności odbywania służby wojskowej.

→ Konsekwencjami istnienia tego ruchu stało się rozszerzenie zasięgu ruchów pacyfistycznych i ideologii ekologicznych zainteresowanie duchowością Wschodu krytyka wyścigu szczurów konformizmu i wszelkiego konsumpcjonizmu. Ruch ten przyczynił się do upowszechnienia narkotyków i był jedną z przyczyn  tzw. rewolucji seksualnej.

→ wygląd ; długie włosy brody luźne bluzki z szerokimi rękawami wytarte jeansy z szerokimi 
 nogawkami – dzwony barwne spódnice tanie ozdoby z drewna podwieszane na rzemykach.

→ Ruch stanowił też jedno z pośrednich źródeł ruchu New Age.( przez chrześcijan ruch New Age
jest uważany za sektę)

( Muzyka określana mianem New Age często niesie wizję lepszej przyszłości oraz wyraża uwielbienie dla dobra i piękna. Rzadko zajmuje się ona problemami tego świata i jego mieszkańców. Zamiast tego oferuje pokojową wizję lepszego świata. Przedstawiciele: Enigma
Enya Era Vangelis Mike Oldfield)

• rastafarianie – emancypacyjny ruch murzyński który narodził się w latach 30-tych na Jamajce.
  Potępiał rasizm i nawoływał do życia w zgodzie z nakazami Boga.Obecnie do idei tego ruchu
  nawiązują miłośnicy muzyki reggae – wywodzącej się z folkloru Jamajki. Rastafarianie często
  noszą dredy i trójkolorowe elementy stroju ( czerwono-żółte-zielone)

• hiphopowcy - ruch kulturowy rozpoczęty przez Afroamerykanów i Latynosów we wczesnych latach 70. XX wieku w nowojorskim Bronksie. Hip-hop zaczął powoli przenikać do świata kultury masowej na początku lat 80. by w następnej dekadzie rozprzestrzenić się na każdy zakątek globu.
 Główne "elementy" kultury hip-hop to: rapowanie Djing graffiti b-boying (znany też jako breakdance). Hip-hop poczuwa się do pokrewieństwa z muzyką reggae w jej różnych postaciach z którym to ruchem łączą go społecznie postępowa i antyestablishmentowa ideologia oraz aspekt sztuki ulicznej i folkloru miejskiego. Kultura hip-hopu jest negacyjna wobec zachodniego systemu wartości i estetyki np. często nie potępia łamania prawa ani nie stroni od wulgarnej ekspresji.

→ Muzyka hip-hopowa w Polsce szerzej pojawiła się w latach 90. XX wieku z kilkuletnim
 w stosunku do zachodniej Europy opóźnieniem. Prawdziwy boom nastąpił wraz z pojawieniem się płyty Alboom Liroya z Kielc okrzykniętego twórcą polskiej odmiany gangsta rapu.
Polscy raperzy wcześnie dopatrzyli się podobieństwa między gettami miast amerykańskich a polskimi blokami i blokowiskami z którymi hip-hop na stałe się zidentyfikował. Na scenie  zaistniały zespoły takie jak np. Molesta czy Slums Attack. Od roku 2005 media powoli odwracają się od hip-hopu. W radiu nadaje się coraz mniej polskiego rapu poznikały niektóre magazyny.

• subkultura techno - styl w muzyce rozrywkowej i kulturze masowej; powstały w silnej opozycji do innych stylów muzycznych zwłaszcza muzyki rockowej. Cechy: rezygnacja z buntowniczego i idealistycznego ducha entuzjastyczna akceptacja wszystkiego co niesie z sobą nowoczesność.
• chuligani (ang. Hooligan) – subkultura przestępcza charakteryzująca się agresją i pogardą wobec
   obcych. Obecnie grupy chuliganów (szalikowców) szczególnie aktywne na meczach futbolu.

• skejci – subkultura ludzi jeżdżących na deskorolkach  których strój tworzą: bluza dresowa
   z  kapturem luźny T- shirt szerokie spodnie

• blokersi – mieszkańcy dużych osiedli miejskich spędzający czas na osiedlowych podwórkach
  nadużywający alkoholu i agresywni wobec otaczającej ich rzeczywistości.

Sekta - pierwotnie określenie grupy wyznawców których poglądy religijne są przez tradycyjne Kościoły uznane za niezgodne z oficjalną dominującą doktryną.
Sektę charakteryzują cechy często uznawane są za negatywne przez oficjalne instytucje państwowe lub religijne m. in.
-    autorytarne sprawowanie władzy przez przywódcę sekty
-    traktowanie członków sekty w sposób instrumentalny przez jej kierownictwo
-    łączenie celów politycznych i ekonomicznych (korzyści materialne z działalności sekty przez wybrane osoby lub grupy osób) z celami religijnymi lub parareligijnymi
-    brak samokrytycyzmu dążenie do uniezależnienia się od uznawanych przez społeczeństwo czynników kontroli (np. rodzina lub media)

→ Wg Komisji Rodziny Sejmu RP sekta - to „ zbiór ludzi o charakterze totalitarnym naruszający podstawowe prawa człowieka lub zasady współżycia społecznego który poprzez stosowanie technik psychologicznych i socjologicznych wykorzystanie fizyczne psychiczne lub materialne powoduje uzależnienie osoby od tej grupy lub jej przywódcy a jej wpływ na jednostkę rodzinę lub społeczeństwo ma charakter destrukcyjny".

 → sekta to grupa w której zachodzi wysoki poziom totalności (kontroli życia członków)
  i psychomanipulacji. Przy rozpoznawaniu i ocenie sekty ważne są pytania dotyczące:
1.    zakresu władzy przywódcy grupy
2.    stosunku do spraw finansowych (nacisk na gromadzenie funduszy  negatywnym sygnałem)
3.    swobody rezygnacji z członkostwa
4.    istnienia obowiązku zakładania rodzin wewnątrz grupy
5.    stopnia izolacji od informacji z zewnątrz
6.    istnienia postawy niechęci lub wrogości wobec społeczeństwa instytucji ludzi spoza grupy oraz istnienia przekonania o jedyno zbawczości nauk grupy
7.    stosunku do oświaty i kształcenia pozareligijnego
→ przyczyny wstępowania do sekt:
-    działalność przywódców tych ugrupowań religijnych którzy wykorzystują ludzkie słabości do manipulowania i podporządkowania sobie innych - opinię tę wyraża 90% społeczeństwa.
-    chęć doznania nowych wrażeń i przygód
-    deprywacja psychiczna potencjalnych członków sekt (jest to trudna sytuacja życiowa  po utracie bliskiej osoby gdy jesteśmy skazani na długotrwałą rozłąkę z osobą kochaną opuszczamy dom rodzinny) - członkami sekt zostają osoby słabe zagubione poszukujące zewnętrznego oparcia (82% badanych) oraz osoby poszukujące sensu życia 
-    potrzeba afiliacji i więzi z grupą - członkami sekt zostają osoby  mające w sektach przyjaciół i znajomych
-    brak ciepła i zainteresowania w domu rodzinnym
-    rygorystyczne środowisko w którym jednostka dorastała - według badania OBOP członkami sekt zostają osoby nadmiernie kontrolowane przez rodziców (46 % procent badanych)
→  Przykłady sekt:
•  Świadkowie Jehowy – sektę tę założył Karol Russel w 1872 r. w Pensylwanii (USA).Zyskała prawny status anonimowego towarzystwa zwanego Towarzystwem "Strażnica" które mieści się w Brooklynie (Nowy Jork).Doktryna tej sekty opiera się na całkowicie dowolnej interpretacji Biblii.
Przykłady: 
-    jehowici nie przyjmują Bóstwa Chrystusa. Uważają go tylko za człowieka.     
-    utrzymują również że człowiek i dusza są śmiertelne.. –
-    zwalczają także kult Krzyża który jest symbolem Męki Pańskiej odkupienia oraz znakiem miłości ku nam.
-    odrzucają również wszystkie sakramenty (poza chrztem).
-    dowolna interpretacja wyrwanych z kontekstu fragmentów Biblii każe im np. nie służyć w wojsku nie zgadzać się na transfuzję krwi nie zasiadać w lawach przysięgłych itd.
Sekta Świadków Jehowy na całym świecie liczy ok. 25 mln  członków. Od wielu lat jest  aktywna w Polsce.
• Kościół scjentologiczny - nowy ruch religijny założony w roku 1951 przez pisarza science fiction  Ronalda Hubbarda.Zamieścił on swój program w książce „Dianetyka czyli nowoczesna wiedza o zdrowiu psychicznym”(1950). Poglądy tam zawarte są mieszaniną myśli zaczerpniętych z religii azjatyckich(buddyzmu i taoizmu) magii medycyny i psychologii. Hubbard stwierdza że znalazł klucz do osiągnięcia szczęścia. Trzeba tylko pozbyć się „engramów”- „aberracji umysłowych” które są wynikiem urazów z wczesnego dzieciństwa. W tym celu należy się poddać wymyślonej przez Hubbarda uproszczonej technice terapeutycznej.
 Oczywiście "psychoterapeutami" są przedstawiciele sekty. Celem tych spotkań (auditingów) jest doprowadzenie do "odblokowania się człowieka" tzn. uwolnienie się od wszelkich stresów uprzedzeń czy zahamowań a więc doprowadzenie jednostki do takiego stanu emocjonalnego i duchowego aby czuła się wyzwolona wolna od wszelkich napięć. Niestety - podobnie jak w przypadku innych sekt - to pozorne "wyzwolenie" jest początkiem jeszcze większego zniewolenia wewnętrznego. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego w swoim raporcie z roku 1995 uważa że jednym z zagrożeń jakie niesie ze sobą Kościół Scjentologiczny jest podejmowanie działań dążących do wyłudzania środków materialnych na tzw. orientalne techniki odnowy psychicznej tak zresztą modne obecnie.
• satanizm - satanistycznymi określa się  wyznania religijne których członkowie  czczą różnie rozumianego Szatana. Sataniści: odrzucają  piekło i niebo nie istnieją. nie wierzą w zbawienie i życie pozagrobowe nie dopuszczają zewnętrznych ograniczeń moralnych czy kulturowych.
Sataniści jako subkultura to luźne nieformalne grupy ulegające fascynacji elementami satanizmu  w literaturze filmie i zainteresowani muzyką death metalową i black metalową     Popełniają czasem wykroczenia i występki jak dewastowanie cmentarzy czy kościołów malowanie symboli satanistycznych na murach profanacja rzeczy ogólnie przyjętych w danym społeczeństwie religijnym za "święte" ("kopulacja" z krzyżami załatwianie potrzeb fizjologicznych na "święte księgi" - Chrześcijańską Biblię Judaistyczną Torę czy Islamski Koran). Rzadko składane są ofiary z małych zwierząt.
•  Polski Kościół Stwórcy -nieoficjalnie działająca od 2001 r. polska gałąź Światowego Kościoła  Stwórcy formacja rasistowska typu wodzowskiego pretendująca do miana organizacji religijnej głosząca  separację i supremację białej rasy. Członkami tej formacji są m.in. aktywiści grupy Krew i honor.

Społeczeństwo polskie. Cechy społeczeństwa polskiego w 20-leciu międzywojennym

→ społeczeństwo rolnicze ; większość ludności mieszkała na przeludnionej wsi ( problem
 reformy rolnej zyskiwał szczególne znaczenie) a migracja do miast była ograniczona
 ze względu na słabość przemysłu.
→  drugą liczebnie grupę stanowiła klasa robotnicza ( 29 %) będąca w trudnej sytuacji
  materialnej.
→ w lepszej sytuacji były grupy inteligencji i drobnomieszczaństwa a elitę stanowiły
 burżuazja i ziemiaństwo.
→ społeczeństwo było wielonarodowościowe ; 1/3 obywateli należała do mniejszości
 narodowych

*  W okresie tym społeczeństwo polskie było zamkniętym - przejście z klasy do klasy było trudne.

→   II wojna światowa przyniosła zmiany: spadek ludności z 35 do 24 milionów straty wśród inteligencji burżuazji i ziemiaństwa wskutek represji okupantów prawie  zanik mniejszości narodowych - wskutek eksterminacji Żydów wysiedleń Niemców Ukraińców i Białorusinów.

b/   Zmiany w społeczeństwie polskim po II wojnie światowej

→  zjawisko migracji związane ze zmianą granic ( np. napływ ludzi z tzw. Kresów na tzw. Ziemie
Odzyskane) oraz napływ ludzi ze wsi do miast w związku z forsowną industrializacją. Efektem
tych procesów była dla wielu Polaków utrata małej ( lokalnej) ojczyzny.

→ wskutek reformy rolnej oraz nacjonalizacji przemysłu  zniknęły ziemiaństwo  i burżuazja. Likwidacja wolnego rynku w ramach tzw.” bitwy o handel ”przyniosła niemal zanik klasy średniej.

→ zmieniła się sytuacja inteligencji ; inteligencja przedwojenna spychana była na boczny tor
a jej miejsce zajmowali ludzie nowi na podstawie kryterium politycznego i pochodzący z rodzin
chłopskich lub robotniczych którym ułatwiano zdobycie wykształcenia.Pokłosiem tej polityki
były później tzw. punkty za pochodzenie.

→ zaczęła tworzyć się nowa warstwa społeczna związana ze sprawowaniem władzy – tzw. nowa
klasa wg Milowana Dzilasa ( Nomenklatura partyjna - najogólniej oznacza ono pracowników aparatu partyjnego oraz mianowanych przez władze partyjne urzędników i funkcjonariuszy państwa organizacji społecznych i administracji przemysłowej)

→ w epoce Gomułki ( 1956-1970) liczba ludności miejskiej przewyższyła liczbę mieszkańców wsi
- pojawiło się społeczeństwo industrialne cechujące się egalitaryzmem ( zacierały się różnice
  materialne między rolnikami robotnikami i pracownikami umysłowymi.)
→ w dekadzie gierkowskiej (1970-1980) wzrosła rola klasy robotniczej zwłaszcza górników
    i hutników. Płace robotników przekraczały płace pracowników umysłowych.
→ u schyłku PRL widoczny był wzrost wykształcenia społeczeństwa ale zaznaczyło się zjawisko
    jego starzenia się.

Zmiany społeczne w okresie transformacji po 1989 roku

→ zjawisko transformacji systemowej w sferze ekonomicznej(m.in.prywatyzacja restrukturyzacja)
 zrodziło bezrobocie spadek liczby rolników i robotników ; z drugiej strony wzrosła liczba osób
 pracujących na własny rachunek( w usługach i handlu) oraz  pracujących umysłowo.
 Klasa robotnicza utraciła uprzywilejowaną pozycję i bezpieczeństwo socjalne.

→ rozwój klasy średniej ( sektor usług handel gastronomia) ; górną jej część stanowią eksperci
 przedsiębiorcy menedżerowie.

→ zjawisko marginalizacji (wykluczenia) – dotyczy bezrobotnych i nisko zarabiających wzmacnia
 tendencje patologiczne w życiu społecznym. Nastąpił wzrost rozpiętości dochodów i różnic
 w dostępie do usług.

→ dalsze zmiany struktury wiekowej ( wydłużanie życia spadek liczby urodzeń)

→ wzrost różnic międzypokoleniowych ( otwartość młodzieży na cywilizację informatyczną
 globalną kulturę masową i z drugiej strony problemy średniego a zwłaszcza starszego pokolenia
 odczuwającego tzw. szok przyszłości ( Alvin Toefler). Nastąpił kryzys autorytetów: rodziny
 szkoły Kościoła. Zmniejsza się u młodzieży poczucie przynależności narodowej.

Obecnie sytuację społeczną w Polsce cechują

  • proces starzenia się społeczeństwa – malał w ostatnich kilkunastu latach odsetek ludności  
  w wieku przedprodukcyjnym a rósł udział ludności w wieku poprodukcyjnym.
   • poprawa poziomu wykształcenia – rośnie liczba ludzi z wykształceniem wyższym.
   • nadal wysoki procent mieszkańców wsi ( ponad 30 %).
   • duża liczba osób niepełnosprawnych zwłaszcza wśród osób po 55 roku życia.
   • rosnące kontrasty w poziomie życia  (ponad 1/3 rezygnuje z uczestnictwa w kulturze  wobec
 problemów finansowych ponad połowa  rezygnuje z wyjazdów na urlop)

Problemy dotykające współczesne społeczeństwo polskie:

•   zjawisko biedy i bezdomności marginalizacja wielu rodzin ( jedną z przyczyn bezrobocie)
•   patologie: alkoholizm narkomania prostytucja przemoc w rodzinie
•   przestępczość powodująca spadek poczucia bezpieczeństwa
•   rozwój sekt
•  wandalizm i agresja w zachowaniach w życiu publicznym
•  brak poszanowania prawa
•  stres i alienacja dotykające wiele jednostek pracoholizm – destrukcyjnie wpływający na zdrowie
   i niszczący więzi rodzinne.
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
© EDUCENTRUM biuro(at)wos.org.pl

Angielski Geografia Ciąża Rosyjski Projektowanie stron Warszawa