Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Socjaldemokracja PDF Drukuj Email

Socjaldemokracja istota pojęcia

- Ruch społeczny, początkowo głównie robotniczy, zmierzający do zastąpienia kapitalizmu socjalizmem, a następnie do uspołecznienia gospodarki rynkowej i zmniejszenia nierówności społecznych.

- Idee socjaldemokratyczne należą do tradycji myśli socjalistycznej.

- Socjaldemokraci sprzeciwiają się liberalnej wersji kapitalizmu, dostrzegając w niej źródło niesprawiedliwych form dominacji. Leseferyzmowi przeciwstawiają więc idee społeczeństwa solidarnego oraz polityki gospodarczej uwzględniającej w pierwszej kolejności dobro publiczne.

- Inaczej jednak niż komuniści, odżegnują się od stosowania przemocy w polityce (odrzucają ideę rewolucji i proletariatu) i akceptują liberalną koncepcję państwa.

- Socjaldemokraci – tak jak liberałowie są orędownikami wolności i gotowi są występowa przeciwko tradycji, jeśli widzą w niej źródło ucisku. Uważają także, że władza państwowa powinna być ograniczona regułami prawa, zaś w arbitralności rządzących dostrzegają zagrożenie dla swobód obywatelskich.

- Jednak w przeciwieństwie do klasycznych liberałów i neoliberałów, stoją na stanowisku, że ochrona wolności wymaga istnienia demokratycznego państwa o szerokich kompetencjach. Według socjaldemokratów, jedynie zniwelowanie drastycznych różnic majątkowych między ludźmi oraz powszechny dostęp do wysokiej jakości publicznych usług (takich jak ochrona zdrowia, edukacja, czy ubezpieczenia społeczne) dają wszystkim ludziom szansę na samorealizację.

Geneza i rozwój socjaldemokracji

- Źródła idei socjaldemokratycznych, należy szukać w reformistycznym nurcie myśli socjalistycznej, pewna część lewicowych filozofów i działaczy politycznych, była przekonana, że poprawa losu robotników jest możliwa w warunkach istniejącego państwa, opowiadała się za budową socjalizmu poprzez stopniowe reformy, odbywające się z poszanowaniem zasad demokracji, nie zaś w drodze rewolucji.

- Geneza i jej nazwa wiąże się z powstaniem Socjaldemokratycznej Partii Robotników, założonej 1869 r. w Niemczech, po raz pierwszy użyto wtedy określenia „socjaldemokracja”.

- Większość obecnie istniejących w Europie Zachodniej partii socjaldemokratycznych, powstała w drugiej połowie XIX i na początku XX w. Ich rozwój był związany z industrializacją, która spowodowała powstanie klasy robotniczej oraz demokratyzacją prawa wyborczego.

- Zasadniczym impulsem dla rozwoju myśli socjaldemokratycznej, było pojawienie się na przełomie XIX i XX w. wieku rewizji marksizmu, dokonanej przez grupę niemieckich działaczy socjalistycznych. Najistotniejszą wśród nich rolę odegrał Eduard Bernstein, który w wydanej w 1901 roku książce „Zasady socjalizmu i zadania socjalnej demokracji” zakwestionował szereg ustaleń Marksa i Engelsa. W przekonaniu Bernsteina nie następuje przewidywanie przez Marksa zjawisko zaostrzania się walki klasowej, a wraz z rozwojem gospodarczym nie zwiększa się liczebność proletariatu, ale wzrasta znaczenie klasy średniej. Bernstein doszedł do wniosku, że przewrót robotniczy, do jakiego dążyli marksiści nie ma sensu. Ponadto uważał, że państwo liberalne może zostać „ wykorzystane do spraw socjalizmu”. Twierdził zatem, że politycy lewicowi nie powinni dążyć do rewolucji i dyktatury proletariatu. Powinni pomagać w rozszerzaniu praw wyborczych, walczyć o wpływy polityczne poza klasą robotniczą oraz dążyć do sukcesu wyborczego partii lewicowych. Zapoczątkowany przez Eduarda Bernsteina rewizjonizm w marksizmie jest przez wielu badaczy traktowany jako początek współczesnej socjaldemokracji.

- Ostateczne rozejście się obu nurtów socjalizmu nastąpiło po rewolucji bolszewickiej w Rosji. Od 1917 roku zwolennicy rozwiązań radzieckich określają się jako komuniści, zaś odwołujący się do zasad liberalnej demokracji krytycy polityki Lenina i jego następców jako socjaldemokraci. Jeden z nich, niemiecki działacz robotniczy, Karol Kautsky, zarzucał bolszewikom odejście od zasadniczego celu socjalizmu, jakim była pełna emancypacja społeczna. Pod rządami bolszewików nastała bowiem dyktatura. Uważał on, że należy pogłębiać demokrację a nie ustanawiać dyktaturę komunistyczną.

- Socjaldemokraci stali na stanowisku, że szansa na społeczną emancypację, tkwi w procesie demokratyzacji życia społecznego. Politycy z partii socjaldemokratycznych, dążyli więc do upowszechnienia praw wyborczych (poprzez zniesienie cenzusów majątkowych oraz nadanie praw politycznym kobietom) oraz rozwoju rozmaitych form społecznej partycypacji. Nawiązując do tradycji oświecenia, byli zwolennikami rozwiniętego społeczeństwa obywatelskiego, które opierając się na racjonalnym porozumieniu i solidarności miało stać się najbardziej optymalnym środowiskiem dla emancypującego się człowieka. Socjaldemokraci występowali więc przeciwko instytucjom utrwalającym ład społeczny oparty na nierówności, wyzysku i ignorancji. Byli zatem przeciwni nadmiernym wpływom religii na życie publiczne, a także przywilejom wynikającym z posiadania własności.

- Poza demokratyzacją życia społecznego socjaldemokraci opowiadali się za taką formą ustroju ekonomicznego państwa, która wyeliminuje praktyki niesprawiedliwej dominacji i źródła ucisku. Do połowy XX wieku, partie socjaldemokratyczne z niechęcią odnosiły się do kapitalizmu i postulowały nacjonalizację niektórych gałęzi gospodarki.

- W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych często w obliczu niepowodzeń eksperymentów socjalistycznych w ekonomii – zaakceptowały jednak wolny rynek jako podstawę systemu gospodarczego państwa. Oznaczało to między innymi porzucenie polityki nacjonalizacji i zastąpienie jej postulatem wprowadzenia udziału w zarządzaniu przedsiębiorstwami przez pracowników.

- Przedmiotem socjaldemokratycznych dążeń stało się tzw. państwo dobrobytu (welfare state), zwane również państwem bezpieczeństwa socjalnego lub państwem opiekuńczym. Była to idea państwa, które respektując mechanizmy wolnorynkowe tam, gdzie jest to możliwe gwarantuje wszystkim obywatelom pełną opiekę w zakresie edukacji, ochrony zdrowia orz ubezpieczeń społecznych. Socjaldemokraci domagali się więc od państwa polityki interwencjonizmu, przejawiającej się w aktywnym rozwiązywaniu problemów społecznych. Jednocześnie państwo takie miało poprzez silnie progresywny system podatkowy, niwelować zbyt duże różnice majątkowe między ludźmi. Idea welfare state była realizowana przede wszystkim w krajach skandynawskich.

Współczesna socjaldemokracja

- Na przełomie XX i XXI wieku, część socjaldemokratów porzuciło dużą część idei związanych z koncepcją welfare state, argumentując to zbyt dużymi obciążeniami dla gospodarki państwa, co powoduje spadek jej konkurencyjności na rynku międzynarodowym. Stało się to powodem sporów i podziałów wewnętrznych w ruchu socjaldemokratycznym. Większą natomiast uwagę, socjaldemokraci zaczęli przykładać do polityki ekologicznej, ochrony praw kobiet i mniejszości seksualnych, oraz szeroko rozumianej liberalizacji obyczajowej.

Założenia socjaldemokracji

Socjaldemokraci odrzucają marksistowską idee walki klas i przemocy rewolucyjnej. Opowiadają się za koniecznością uspołecznienia środków produkcji, na rzecz pogodzenia socjalizmu z liberalną polityka i kapitalistycznym społeczeństwem oraz kultywowaniem „parlamentarnego socjalizmu”. Za cel przyjęto uczestnictwo we władzy, redystrybucji dochodu narodowego, oraz dążenie do większej równości i sprawiedliwości społecznej.

Do głównych założeń socjaldemokracji należą

- demokracja polityczna - wolność, rządy ludu, swobody polityczne, autonomia kulturalna dla odrębnych grup językowych, wolna gra sił politycznych, prawa opozycji pluralizm polityczny - system dwu lub wielopartyjny, parlamentarny system rządów.

- demokracja gospodarcza – zakładająca budowę „państwa dobrobytu”, z rozbudowanym programem socjalnym. pełne zatrudnienie, wzrost produkcji, uznanie własności prywatnej, spółdzielczej i państwowej z elementami planowania gospodarczego, uspołecznienie kontroli nad różnymi formami własności, odpowiednią politykę podatkową (podatek progresywny) Szeroki interwencjonizm państwowy.

- demokracja społeczna i postęp kulturalny – które mają zapewnić równość społeczną przez wyrównanie szans obywateli w dostępie do szkolnictwa, oświaty, dóbr kultury.

- demokracja międzynarodowa – oznaczająca dążenie do powszechności socjalizmu w świecie, stworzenie systemu bezpieczeństwa, aprobata karty ONZ.
Ważniejsze partie socjaldemokratyczne w Polsce i Europie
- Brytyjska Partia Pracy, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec - SPD (Niemcy), francuska Partia Socjalistyczna, Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza
- W parlamencie europejskim: Partia Europejskich Socjalistów (PES)
- W Polsce: z ważniejszych partii do idei socjaldemokratycznych odwołują się: Socjaldemokracja Polska (SdPL) oraz Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD) czy też Unia Pracy.
Ważniejsi politycy współczesnej socjaldemokracji
Nieżyjący: W. Brandt, B, Kreisky, F.Mitterand, O. Palme, oraz nadal działający: T. Blair, G. Schroder, José Luis Rodríguez Zapatero, Segolene Royal.

Autor: Karol Macios
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »