Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Konflikty Afgańskie PDF Drukuj Email

Konflikty Afgańskie

Po obaleniu monarchii w roku 1973 władzę zaczął w Afganistanie zdobywać ruch lewicowy. Ustanowiony przez niego w 1978 r. komunistyczny reżim w Afganistanie spotkał się z rosnącym oporem partyzantki muzułmańskiej.
Dodatkowym problemem destabilizacyjnym okazała się też rywalizacja wewnątrz sprawującej władzę Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu - pomiędzy proradzieckim Nur Mohammedem Tarakim oraz Hafizullahem Aminem, który zmierzał do uniezależnienia się reżimu od ZSRR. Pomimo przewagi Amina - Kreml nie zdecydował się na militarne wsparcie Tarakiego, który został usunięty i zabity przez Amina we wrześniu 1979 r.
Dopiero to wydarzenie pokazało Leonidowi Breżniewowi, że wpływy ZSRR w Afganistanie mogą zostać utracone, dlatego też zdecydował się on podjąć inwazję, którą proponowali również Jurij Andropow, Andriej Gromyko i Dmitrij Ustinow. 26 XII 1979 r. radzieckie siły zbrojne w sile około 100 tys. żołnierzy rozpoczęły interwencję w Afganistanie. Amin został zamordowany i ustanowiono tam nowe marionetkowe władze pod kierownictwem Babraka Karmala.

Z czasem okazało się jak fatalna w skutkach była to decyzja.

- Interwencja zamieniła się w dziewięcioletnią wojnę z partyzantką muzułmańską, wspartą przez Zachód.
- Rozpoczęły się ciężkie kilkuletnie walki partyzantów afgańskich (modżahedinów) z armią rządową i sowieckim korpusem interwencyjnym, który poniósł znaczne straty (kilkanaście tys. zabitych);
- nastąpił masowy exodus ludności do Pakistanu i Iranu, gdzie powstały bazy szkoleniowe i zaopatrzeniowe modżahedinów (wsparcia udzielały im Stany Zjednoczone, państwa Europy Zachodniej i kraje arabskie, zwłaszcza Arabia Saudyjska);
- potępienie ZSRR przez opinię międzynarodową, m.in. rezolucje ONZ i Organizacji Konferencji Islamskiej wzywające do wycofania wojsk sowieckich z Afganistanu.

W 1986 roku ZSRR zdecydował się na dymisję Babraka Karmala, którego rządy okzałay się wyjątkowo krwawe i bezkompromisowe. Zastąpił go Mohammad Nadżibullah, który w porozumieniu z nowym przywódcą ZSRR Michaiłem Gorbaczowem, zapowiedział politykę zgody narodowej i wycofanie wojsk sowieckich z Afganistanu.
- W ramach porozumienia od 1988 roku rozpoczęła się ewakuacja jednostek wojskowych ZSRR z Afganistanu
- Proces ten trwał do lutego 1989
- Ostatnim radzieckim żołnierzem który w dniu 15 lutego 1989 przekroczył granicę z ZSRR poprzez tzw. Most Przyjaźni na granicznej rzece Amu-Daria był generał Borys Gromow
- Według szacunków liczba ofiar śmiertelnych konfliktu po stronie afgańskiej sięgnęła ok. 1 500 000 ludzi

Przeobrażenia:

W roku 1992 uzbecka milicja Abdula Raszida Dostuma zdradziła rząd Nadżibullaha, przyczyniając się do jego upadku, a Kabul opanował Tadżyk, Achmad Szach Masud - różne ugrupowania rozpoczęły walkę o władzę w Afganistanie
1994 - w Afganistanie pojawili się Talibowie - ich szeregi zasilili przede wszystkim Pasztunowie, wychowankowie prywatnych szkół koranicznych, tworzonych pod patronatem Dżamijat-e-Ulema-je-Islam, pakistańskiej nacjonalistycznej partii Pasztunów
• Talibowie (Taliban - ten, który poszukuje prawdy) - fundamentalistyczne ugrupowanie islamskie (sunnickie), powstałe we wrześniu 1994 r. w Kandaharze w Afganistanie.
• celem Talibów było utworzenie w Afganistanie państwa opartego na zasadach islamu
1996 - zwołana w Kandaharze rada ulemów wybrała Mohammada Omara na przywódcę Talibów, rozpoczęła się wojna domowa
• 27 września 1996 roku - Talibowie zdobyli Kabul
• 13 września 1998 roku - Talibowie kontrolowali już ponad 80% obszaru Afganistanu
• wprowadzili w Afganistanie surowe prawa islamskie: zakazana była muzyka rozrywkowa, dyskoteki, telewizja i kino, kobiety zostały zwolnione z pracy i odesłane do domów, mężczyźni musieli nosić brody
• rządy Talibów uznane zostały tylko przez Pakistan, Arabię Saudyjską i Zjednoczone Emiraty Arabskie

Na forum międzynarodowym za legalne władze Afganistanu uważano Sojusz Północny, który w wyniku konfliktu utrzymał pod swoją kontrolą jedynie około 10-15 % terytorium.
- Sojusz Północny złożony był przede wszystkim z Tadżyków, Uzbeków i Hazarów
- Zabrakło w nim Pasztunów, którzy są najważniejszą grupą etniczną Afganistanu

W końcu lat 90-tych do Afganistanu przybył Osama bin Laden, a Talibowie, z którymi łączył go radykalizm poglądów, udzielili mu wsparcia i ochrony. W 1998 r. USA zażądały jego wydania za zamachy w Kenii i Tanzanii. Talibowie jednak odmówili. W listopadzie 1999 r. ONZ nałożyła na Afganistan sankcje ekonomiczne, również żądając wydania Osamy bin Ladena. Sankcje wzmocniono w styczniu 2001 r. (m.in. zakazem sprzedaży broni do Afganistanu).
Sytuacja zmieniła się radykalnie dopiero jednak po zamachu na WTC
• 20 września 2001 r w trakcie sesji Kongresu USA Prezydent George W. Bush postawił Talibom ultimatum:
o wydać Stanom Zjednoczonym liderów Al-Kaidy przebywających na terytorium Afganistanu
o uwolnić wszystkich uwięzionych obcych narodowości
o zapewnić ochronę zagranicznym dziennikarzom, dyplomatom i osobom niosącym pomoc humanitarną
o zamknąć obozy treningowe organizacji terrorystycznych
• Ultimatum zostało odrzucone
• 2 października 2001 roku - Waszyngton przedstawił NATO dowody na związek organizacji terrorystycznej bin Ladena z zamachami w USA
• 7 października 2001 roku - samoloty amerykańskie i brytyjskie zbombardowały terytoria Talibów, rozpoczynając kolejną wojnę w Afganistanie
• 12 listopada 2001 roku – nie czekając na koalicję, Sojusz Północny rozpoczął ofensywę i przejął kontrolę nad rejonami przy granicy z Tadżykistanem, Uzbekistanem i Turkmenistanem, zatrzymując się pod Kabulem.
• 13 listopada 2001 roku - Talibowie pod naporem ofensywy opuścili stolicę, wynikiem czego wojska Sojuszu Północnego zajęły Kabul
• nocą z 25 na 26 listopada 2001 roku - Amerykanie wysłali do akcji swoje wojska lądowe - operację opatrzono kryptonimem „Szybkie wyzwolenie" – żołnierze amerykańscy wylądowali pod Kandaharem
• 27 listopada 2001 roku - w Petersbergu, niemieckiej rezydencji rządowej w Bonn, rozpoczęły się rokowania afgańskich ugrupowań na temat przyszłości Afganistanu.
W konferencji wzięły udział cztery ugrupowania:
• Sojusz Północny
• zwolennicy byłego króla Afganistanu Mohammada Zahira Szaha obalonego w 1973 roku i przebywającego na emigracji w Rzymie
o ostatecznie Zahir Szach zrzekł się korony, zmarłw Kabulu w roku 2007
• reprezentanci Pasztunów z północy kraju, tworzący tzw. grupę peszawarską
• tzw. grupa cypryjska reprezentująca interesy szyickiej mniejszości Afganistanu
• 5 grudnia 2001 roku - w Petersbergu podpisano porozumienie w sprawie przyszłości
Afganistanu, które zakładało:
• 22 grudnia 2001 roku - przekazanie władzy rządowi tymczasowemu, w którego skład miało wchodzić 29 osób, a którym kierować miał Pasztun, Sajed Hamid Karzaj
• najpóźniej do 22 stycznia 2002 roku - miała powstać specjalna 21-osobowa komisja dla zwołania tradycyjnego zgromadzenia narodowego Loja Dżirga
• najpóźniej do 22 czerwca 2002 roku - powstanie komisji praw człowieka i Sądu Najwyższego oraz zwołanie Loja Dżirga
• najpóźniej do 22 sierpnia 2002 roku - powołanie komisji do opracowania konstytucji Afganistanu
• najpóźniej do 22 grudnia 2003 roku - zwołanie kolejnej Loja Dżirga
• najpóźniej do 22 czerwca 2004 roku - wolne wybory parlamentarne i powstanie nowego rządu
• Tymczasem w wyniku ofensywy wojsk koalicji 7 grudnia 2001 roku skapitulowała stolica duchowa Talibów – Kandahar, zaś 16 grudnia 2001 roku padł ostatni bastion Talibów, Tora Bora
• 22 grudnia 2001 roku - zaprzysiężone nowy afgański rząd koalicyjny, na którego czele stanął Hamid Karzaj
• kwiecień 2002 r. - Po 29 latach na wygnaniu do Afganistanu wrócił były król tego kraju, Zahir Szah. Premier Afganistanu Hamid Karzaj został wybrany przez Wielką Radę prezydentem tego kraju. Karzaja, który urzędował do 2004 wyborów powszechnych, poparł m.in. były król Afganistanu Mohammed Zahir Szah. Wielką Radę (Loja Dżirga) tworzy ok. 1500 przywódców afgańskich grup etnicznych, plemion i oddziałów wojskowych.
• marzec i kwiecień 2003 r. - Obaleni w grudniu 2001 r. Talibowie cały rok 2002 poświęcili na reorganizację, a wiosną 2003 r. przystąpili do wojny partyzanckiej, która nasiliła się zwłaszcza po amerykańskim ataku na Irak.
• styczeń 2004 r. - Po ponad trzech tygodniach dyskusji nad każdym ze 160 artykułów przyjęta została nowa konstytucja kraju. Dzięki niej stało się możliwe przeprowadzenie w czerwcu wyborów prezydenckich.
• 9 X 2004 roku Hamid Karzaj został wybrany na prezydenta, stanowisko to sprawuje do tej pory

W latach 2005-2006 liczebność i aktywność sił antyrządowej opozycji znacznie się wzmogła, od tamtej pory systematycznie rosną straty wojsk rządowych oraz sił NATO coraz częściej odbieranych w opinii społeczeństwa afgańskiego jako okupanci.

Wojna w Afganistanie wciąż trwa

Trzon wojskowy koalicji walczącej z Talibami składa się głównie z wojsk amerykańskich, ale w całej operacji biorą udział oddziały wojskowe z łącznie 37 państw, w tym Polska.
Udział Polski w tym konflikcie to 2000 żołnierzy, 9 żołnierzy zginęło (stan na 10 maja 2009).
W dniu 16 sierpnia 2007 roku polski oddział ostrzelał obiekty cywilne na terenie wioski Nanghar Khel w prowincji Paktika. W wyniku ostrzału ucierpiała ludność cywilna.

Od rozpoczęcia działań w Afganistanie zginęło 1029 żołnierzy koalicji.

Autor: dr Andrzej Żygadło
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »