Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Upadek PRL i przemiany ustrojowe w 1989 roku PDF Drukuj Email

Czynniki doprowadzające do upadku PRL

Powolna delegitymizacja władzy

o najważniejsze przemiany: 1956 (XX zjazd KPZR – odwilż stalinowska, śmierć Bieruta, strajki w Poznaniu), 1968 (wydarzenia marcowe – studenci organizowali demonstracje i sprzeciwiali się zakazowi wystawiania Dziadów Adama Mickiewicza w Teatrze Narodowym; tysiące ludzi pochodzenia żydowskiego musiało opuścić Polskę), 1970 (gwałtowny wzrost cen artykułów spożywczych – masowe protesty; wybuch strajku, który ogarnął całe Wybrzeże), 1980 (strajk w Gdańsku, powołano Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z Wałęsą na czele; sformułowanie 21 postulatów)
o po zniesieniu stanu wojennego PZPR nigdy nie odbudowało swojej dawnej siły, przede wszystkim jeśli chodzi o liczebność

powstanie opozycji

Powstanie polskiej sekcji Radio Wolna Europa - w 1985 r. słuchało jej 25% społeczeństwa polskiego - była to ogromna skala jak na tamte czasy, biorąc pod uwagę, że sam fakt odbioru tej stacji wiązał się z karami i sankcjami

powstanie nowych instytucji w latach 80-tych

  - 1982 powstał Trybunał Stanu - była to instytucja która miała przede wszystkim zbadać procedury wprowadzenia stanu wojennego w Polsce; świadczyło to o tym, że podziemna Solidarność jest w stanie wywrzeć na władzę nacisk, aby zająć się tą sprawą

  - 1985 powstał Trybunał Konstytucyjny - ta instytucja do 1989 r. nie miała żadnego znaczenia, ponieważ jej orzeczenia mogły być odrzucone przez Sejm, a więc działalność TK nie miała nic wspólnego z niezależnością sądownictwa; dopiero w 1989 rozpoczął pełne działanie

  - 1987 powstaje stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich - jedyna instytucja która w momencie powstania miała takie same kompetencje jak dziś. Jednak dopiero w 1989 r., gdy rzecznikiem została Ewa Łętowska, stanowisko to zaczęło zdobywać poparcie społeczne

wpływ Kościoła katolickiego; papieskie pielgrzymki

1987 r. - druga pielgrzymka Jana Pawła II do Polski. Władze próbowały nawiązać jakiekolwiek stosunki ze Stolicą Apostolską. Podczas drugiej pielgrzymki w mediach była widoczna liberalizacja - po raz pierwszy wizyta polskiego papieża była tak szeroko relacjonowana przez TVP.

kłopoty w ZSRR

Pod koniec lat 80. osłabieniu uległa międzynarodowa pozycja Związku Radzieckiego. Widoczna była coraz większa przepaść technologiczna dzieląca ZSSR od USA. Koniec lat 80. to także ogromna antyradziecka machina propagandowa po stronie Stanów Zjednoczonych, które wykorzystywały dwa wydarzenia, by pokazywać ZSSR jako imperium zła: było to uwikłanie się ZSSR w wojnę w Afganistanie oraz w stan wojenny w Polsce.
Przemiany w ZSSR zapoczątkował Michaił Gorbaczow, który w 1985 został przewodniczącym KC KPZR. Pieriestrojka oraz jej efekty są porównywane do naszej epoki gierkowskiej. Gorbaczow rozpoczął przebudowę od zmian kadrowych – usunął starych działaczy, a na znaczące stanowiska wprowadził nowych ludzi. W 1986 r. ogłosił amnestię dla więźniów, którzy niegdyś zostali skazani za działania przeciw ZSRR. Następnie dążył do częściowej modernizacji gospodarki, przejścia z sytemu centralnie planowanego na gospodarkę rynkową, zwiększenia swobód obywatelskich i ocieplenia stosunków z krajami Zachodnimi, szczególnie ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami. W państwach satelickich od dawna już wrzało - w 1980 r. zaczęli protest robotnicy ze Stoczni Gdańskiej, a w Pradze Vaclav Havel i inni opozycjoniści opracowali Kartę 77 domagającą się rozszerzenia praw obywatelskich. Reformy gospodarcze Gorbaczowa napotkały wielu oponentów, ponieważ ze względu na fatalny stan przemysłu, zmiany dotknęłyby najuboższą część społeczeństwa. Z drugiej strony w samym ZSRR wiele osób domagało się realnych przemian gospodarczych i zwiększenia swobód obywatelskich. Kolejnym sztandarowym hasłem Gorbaczowa była głasnost (jawność). Zaczęto odsłaniać rozmiary zbrodni dokonanych przez Stalina i rehabilitowano ofiary stalinowskich represji. Powstawały niezależne od władz organizacje, a obywatele stracili lęk przed wyrażaniem własnego zdania. To doprowadziło do destabilizacji systemu i ostatecznie zadecydowało o jego upadku.

nieudolność władz w Polsce

PZPR była przy władzy, ale nie była w stanie rządzić krajem, ponieważ decyzje które podejmowała spotykały się z falami strajków i społecznym niezadowoleniem. Opozycja polityczna była nielegalna i nie była przygotowana do przejęcia władzy – zarówno jeśli chodzi o program jak i kadrę. W jednym i drugim obozie pojawiły się ruchy zmierzające do porozumienia. Za kompromisem opowiadał się Kościół katolicki, który pod koniec lat 80. przejął rolę mediatora w Polsce. Hierarchia Kościoła namawiała do porozumienia się w celu przeprowadzenia reform.
 

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »