Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Okrągły stół PDF Drukuj Email

Okrągły stół

Bezpośrednią przyczyną podjęcia rozmów przy Okrągłym Stole były dwie fale strajków w roku 1988. Początkowo protesty miały głównie płacowy charakter. W Nowej Hucie pojawił się pierwszy polityczny postulat - domagano się przywrócenia do pracy osób zwolnionych w czasie stanu wojennego. W kwietniu 1988 r. miały miejsce także demonstracje – pierwsze na taką skalę po stanie wojennym. Władza obawiała się tych wystąpień, dlatego Jaruzelski zdecydował się na rozmowy z opozycją pod warunkiem zakończenia strajków. Wtedy doszło do skutecznej pacyfikacji w Nowej Hucie i rozmowy nieodbyły się. Jednak pod koniec maja wybucha druga fala strajków - w Poznaniu, na Śląsku, w Gdańsku i Stalowej Woli. Wszędzie tam wysuwane były postulaty polityczne. 31 sierpnia 1988 – 8 lat po podpisaniu porozumień gdańskich – docszło do spotkania pomiędzy Lechem Wałęsą a Czesławem Kiszczakiem (Ministrem Spraw Wewnętrznych). Było to spotkanie oficjalne, wtedy po raz pierwszy padła idea Okrągłego Stołu. Pomysł jednak nie został zrealizowany, ponieważ PZPR stał na stanowisku, że w tych rozmowach nie mogą brać udziału Jacek Kuroń i Adam Michnik. Momentem przełamania impasu i podjęcia rozmów przy Okrągłym Stole stała się pierwsza debata telewizyjna w okresie PRLu, która odbyła się 30 listopada 1988 roku. Nigdy wcześniej władze nie zgodziły się na wystąpienia przedstawicieli opozycji na żywo. Rozmowę zaproponował Miodowicz uznawany za rewelacyjnego mówcę, który jest spokojny, zrównoważony i potrafi argumentować. Wałęsa natomiast we własnych kręgach i w PZPR był uważany za człowieka nerwowego – to wystąpienie miało go ośmieszyć, pokazać jako osobę, która nie potrafi się wypowiadać, jest nerwowa i impulsywna. Wałęsę zaproszono na debatę jako osobę prywatną, gdyż Solidarność została zdelegalizowana. Podczas rozmowy przedstawiał rewelacyjne argumenty. Do studia przyszedł z wpiętym do marynatki wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. Pierwszy raz w PRL zdarzyło się, że władza publicznie rozmawiała z przedstawicielem opozycji.

Po debacie telewizyjnej Wałęsa – Miodowicz doszło do wyraźnego przełomu w rozmowach między władzą a nielegalną opozycją. Debata poważnie wpłynęła na nastroje społeczne, strona rządowa skierowała do opozycji ofertę współpracy. Rozmowy były przeprowadzane z tą częścią Solidarności, która uznawała możliwość tzw. demokratyzowania systemu, natomiast nie zakładała jego demontażu. Stronie rządowej chodziło o modernizację istniejącego aparatu państwowego. W tym okresie władza nie była w stanie realizować żadnych własnych decyzji, głównym celem rozmów była przebudowa systemu poprzez włączenie do niego opozycji, ale w sposób kontrolowany.

Przez dwa miesiące przed obradami Okrągłego Stołu toczyły się poufne rozmowy w Magdalence. Głównym sukcesem Solidarności przed Okrągłym Stołem było uzyskanie zapewnienia ze strony władzy, że rozmowy będą transmitowane na żywo przez TVP. Wałęsa uczynił powtórną legalizację Solidarności warunkiem przystąpienia do rozmów. 27 stycznia 1989 r. w Magdalence zapadła decyzja o legalizacji Solidarności - jest to pierwszy moment kiedy otwierają się drogi do wspólnej debaty.

Decyzje i rozmowy w Magdalence toczyły się wokół trzech najważniejszych sfer:

• politycznej - omówienie niekonfrontacyjnych wyborów; jak je przeprowadzić i jak włączyć Solidarność w kontrolowany system polityczny
• problemów społecznych i gospodarczych – w jaki sposób obniżyć inflację, która w 1988 r. osiągnęła zatrważająco wysoki poziom; umorzenie długu zagranicznego - włączenie opozycji do władzy dawało szanse na anulowanie części długów przez kraje Zachodnie
• pluralizm związkowy - formy włączenia Solidarności w system związkowy
Solidarności udało się zrealizować pierwszą część założeń z 1980 r. – włączenie się w struktury wyborcze, uzyskanie wpływów na decyzje podejmowane w kraju, usunięcie cenzury i gwarancja wolności mediów. Zakładano, że system który powstanie na bazie reform będzie przejściowy. Natomiast stronie rządowej chodziło o zdobycie zaufania społecznego i odzyskanie wpływu na decyzje podejmowane w kraju.
Obrady Okrągłego Stołu odbywały się w zespołach i podzespołach, m.in. górnictwa, rolnictwa, reformy prawa, reformy sądów, samorządu terytorialnego, nauki, młodzieży, środków masowego przekazu, ekologii, zdrowia. Przy okrągłym stole, który teraz możemy oglądać w Pałacu Prezydenckim na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, odbyła się tylko inauguracja i zakończenie rozmów – miał więc znaczenie czysto symboliczne. Zainteresowanie społeczeństwa transmisją obrad było umiarkowane - w lutym oglądalność wynosiła 35,5%, w kwietniu 17,5%.

Postanowienia Okrągłego Stołu

• utworzenie Senatu z liczbą 100 senatorów; wybory większościowe (po 2 senatorów z każdego województwa, a w woj. warszawskim i katowickim po 3)
• kontraktowe wybory do Sejmu – 65% miejsc (299 mandatów) miało być zagwarantowane dla PZPR, ZSL i SD (60%) oraz dla organizacji katolików – PAX, UChS i PZKS (5%), o pozostałe 35% miejsc (161 mandatów) mieli walczyć w wolnych wyborach kandydaci bezpartyjni
• całkowicie wolne wybory do Senatu
• utworzenie urzędu Prezydenta PRL; głowa państwa miała być wybierana przez Zgromadzenie Narodowe na 7-letnią kadencję
• zmiana prawa o stowarzyszeniach, która umożliwiła rejestrację Solidarności
• dostęp opozycji do mediów (Solidarność uzyskała prawo emisji własnego programu raz na tydzień przez 30 minut w TVP oraz godzinę w Polskim Radiu, największym osiągnięciem rozmów Okrągłego Stołu była jednak szybka rejestracja Tygodnika Solidarność)
• wprowadzenie zasady pluralizmu związkowego w zakładach pracy (mogły istnieć zarówno związki zawodowe Solidarności jak i OPZZ. Wcześniej takie prawo miał tylko OPZZ)
• reforma ustroju sądów - zapewnienie zasady nieusuwalności sędziów, niezawisłości i niezależności sądów

7 kwietnia 1989 roku znowelizowano Konstytucję.

Było to uhonorowanie postanowień Okrągłego Stołu w części dotyczącej reform politycznych. Do Konstytucji wprowadzono zapiski o urzędzie Prezydenta, Zgromadzeniu Narodowym, zmieniono zasady funkcjonowania systemu wyborczego. Jednak nie skreślono preambuły, ponieważ nie zgodziła się na to strona rządowa.
Nowelizacja dotyczyła trzech najważniejszych segmentów ustroju politycznego:
• zasad prawa wyborczego, które musiały zmienić się, aby w ogóle można było przeprowadzić wybory na nowych zasadach
• zasady organizacji i funkcjonowania systemu naczelnych organów państwa - Sejm zyskał rangę najważniejszego organu władzy państwowej oraz najwyższej reprezentacji narodu. Tylko Sejm miał prawo do uchwalania ustaw i kontroli rządu. Strona rządowa wywalczyła wprowadzenie możliwości rozwiązania Sejmu za pomocą 2/3 głosów ustawowej liczby głosów posłów. Mógł go rozwiązać również Prezydent. Powołano Senat – drugą izbę parlamentu, który nie miał prawie żadnych kompetencji, był tylko tzw. kontrolerem ustaw Sejmu. Powstało Zgromadzenie Narodowe i urząd Prezydenta, którego wybierano na sześcioletnią kadencję. Rozszerzono kompetencje głowy państwa o prawo łaski, prawo veta ustawodawczego, Prezydent także odziedziczył wszystkie kompetencje po Radzie Państwa – poza wydawaniem dekretów z mocą ustaw.
• ustrój sądów - wprowadzono zasadę niezawisłości, niezależności sądów i nieusuwalności sędziów. Powstała istniejąca do dziś Krajowa Rada Sądownictwa, która m.in. monitoruje całą procedurę powoływania kandydatów na sędziów. Usprawniono działalność Trybunału Konstytucyjnego i Rzecznika Praw Obywatelskich.
 

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »