Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Najważniejsze zasady konstytucyjne zawarte w polskiej konstytucji PDF Drukuj Email

Najważniejsze zasady konstytucyjne zawarte w polskiej konstytucji

Zasada suwerenności narodu (zasada zwierzchnictwa narodu) (art. 4) – źródłem władzy jest naród, pojmowany jako ogół wszystkich obywateli RP. Podstawę stanowią wolne i powszechne wybory, w których naród wybiera swoich przedstawicieli. Naród polski sprawuje również władzę w sposób bezpośredni (np. za procą referendum).

Zasada demokratycznego państwa prawa (art. 2 i 7) – RP jest państwem prawa, podejmującym najważniejsze decyzje za pomocą demokratycznych procedur. Wszystkie organy państwa działają na podstawie prawa i w granicach prawa, które gwarantuje równość wszystkim obywatelom (zasada legalizmu).

Zasada republikańskiej formy państwa – władza należy do obywateli RP (res publica - sprawa publiczna, rzecz pospolita); naród wybiera swych przedstawicieli.

Zasada podziału władzy (zasada równoważenia się władz) (art. 10) – ustrój polityczny RP opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Podział ten umożliwia wzajemną kontrolę wszystkich rodzajów władzy oraz zapobiega nadużyciom i ograniczeniom praw obywatelskich.
władza wykonawcza – Prezydent RP i Rada Ministrów
władza ustawodawcza – Sejm i Senat
władza sądownicza – sądy i trybunały

Zasada pluralizmu politycznego (art. 11) – gwarantuje swobodę zakładania i działania partii politycznych. W państwie różnorodne partie polityczne, które w granicach obowiązującego prawa mogą ze sobą rywalizować o władzę. Sposób tworzenia i działania partii politycznych określa konstytucja oraz ustawa o partiach politycznych.

Zasada sprawiedliwości społecznej (art. 2) – wszyscy obywatele wobec prawa są traktowani jednakowo.

Zasada prymatu konstytucji (art. 8) – najwyższym prawem w RP jest konstytucja; wszystkie inne akty prawne muszą być z nią zgodne.

Zasada godności człowieka (art. 30) – źródłem wolności i praw jednostki jest przyrodzona, nienaruszalna i niezbywalna godność człowieka. Poszanowanie i ochrona godności jednostki jest obowiązkiem władz publicznych.

Zasada społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 i 21) – własność prywatna i wolności działalności gospodarczej są podstawą życia gospodarczego, a zadaniem państwa jest łagodzenie społecznych skutków wolnego rynku.

Zasada samorządności (art. 15 i 16) – władza w RP jest zdecentralizowana, a istotne kompetencje powinny należeć do jednostek samorządu terytorialnego. Wykonuje on część zadań publicznych w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

Konstytucję uchwala się inaczej niż inne ustawy. W głosowaniu uczestniczą dwie izby (Zgromadzenie Narodowe), a do uchwalenia potrzebna jest kwalifikowana większość 2/3 głosów. Konstytucja RP jest konstytucją sztywną – zmiana wymaga specjalnej procedury. W tym wypadku inicjatywa ustawodawcza przysługuje:
• 1/5 ustawowej liczbie posłów
• prezydentowi
• Senatowi
Sejm uchwala proponowane zmiany większością co najmniej 2/3 głosów w obecności przynajmniej połowy ustawowej liczby posłów, a Senat – bezwzględną liczbą głosów.

Władza ustawodawcza

W 1989 r. przywrócono w Polsce parlament o dwóch izbach, w którym wyraźną przewagę ma Sejm. Powołuje on m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka czy prezesa NIKu, natomiast Senat nie decyduje o obsadzeniu żadnego ważnego stanowiska. Sejm i Senat są wobec siebie autonomiczne, nie podlegają sobie nawzajem. Mają identyczną kadencję – skrócenie kadencji Sejmu oznacza skrócenie kadencji Senatu. Nie można kandydować równocześnie do obu izb. Ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy. Kadencja parlamentu może ulec skróceniu, jeżeli:
• Sejm podejmie taką uchwałę większością 2/3 głosów ustawowej liczby posłów
• zdecyduje o tym Prezydent, gdyby Sejm 3-krotnie nie udzielił tworzonemu rządowi votum zaufania (obligatoryjne) lub gdy w ciągu czterech miesięcy od dnia złożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie została ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu (fakultatywne)

Wybory do sejmu są:

Powszechne – w wyborach mogą brać udział wszyscy obywatele. Konstytucja przyznaje czynne prawo wyborcze (czyli prawo wybierania) wszystkim obywatelom polskim, którzy ukończyli 18. rok życia i nie są pozbawieni praw publicznych. Bierne prawo wyborcze (prawo bycia wybieranym) mają wszyscy obywatele po ukończeniu 21 roku życia. O wyłączeniu pełnoletniego obywatela polskiego z grona wyborców mogą decydować tylko sądy.
Równe – wyborca ma jeden głos – tak więc każdy głos ma równą wagę i znaczenie. Tworząc okręgi wyborcze dla tej izby, podzielono liczbę mieszkańców kraju przez liczbę mandatów (460). Osiągnięto w ten sposób normę przedstawicielstwa. Następnie każdemu okręgowi wyborczemu przydziela się mandaty nie w sposób dowolny, ale odpowiednio do jego liczby mieszkańców (np. jeśli iloraz wyborczy wyniósł 80 tys., a w okręgu zamieszkuje 400 tys. osób, to na okręg powinno przypadać 5 mandatów). Zasada równości nie obowiązuje w wyborach do Senatu.
Bezpośrednie – wyboru posła dokonuje bezpośrednio sam wyborca, nie korzystając z żadnych pośredników. Wybierani są bezpośrednio posłowie (a nie elektorzy, którzy dopiero wyłoniliby posłów), a głosować można tylko osobiście.
Proporcjonalne –liczba mandatów przyznana partii w danym okręgu wyborczym powinna być proporcjonalna do liczby głosów, którą jej lista uzyskała w wyborach. Zasada proporcjonalności jest stosowana w odniesieniu do wyboru posłów, a także w wyborach samorządowych w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców. Zasada proporcjonalności jest uznawana za bardziej demokratyczną, ponieważ pozwala na mniejszą deformację obrazu opinii publicznej niż zasada większości. System ten jest korzystniejszy dla partii słabszych. Partie biorące udział w wyborach otrzymują reprezentacje parlamentarna, która odpowiada stopniowi poparcia, jakiego udziela im społeczeństwo. W systemie tym mandaty rozdzielane są między partie proporcjonalnie do liczby uzyskanych przez nie głosów. Słabością tego systemu może być zbyt duża liczba partii politycznych, która spełnia warunki wejścia do parlamentu. Przykładem takiej sytuacji w Polsce był rok 1991 r., kiedy to do Sejmu weszło 24 partii politycznych, z czego aż 7 uzyskało tylko jeden mandat. Można jednak temu zapobiegać wprowadzając m.in. klauzule zaporowe (progi wyborcze), ustalając minimum niezbędne w wyborach do uzyskania reprezentacji parlamentarnej. W Polsce klauzula ta wynosi 5%, natomiast koalicji wyborczych dotyczy próg wynoszący 8%.
Tajne – anonimowe karty do głosowania, pomieszczenia za zasłoną (kabina wyborcza)

Wybory do Senatu

Są większościowe, co oznacza, że mandat senatorski uzyskuje ten kandydat, który zdobył największą liczbę ważnych głosów w danym okręgu. Wybory te nie są równe, ponieważ aby otrzymać mandat senatorski, należy uzyskać największą liczbę głosów, która jest różna w poszczególnych okręgach. W pewnych rejonach Polski, aby uzyskać mandat, musimy zdobyć niższą liczbę głosów, w innych większą – tak więc kandydaci nie rywalizują na takich samych zasadach, a 1 głos ma różną wagę w poszczególnych rejonach. W Polsce brak jednolitej skali dla Senatu. Bierne prawo wyborcze otrzymuje obywatel Polski, który ukończył 30. rok życia. System większościowy jest także stosowany w przypadku wyboru Prezydenta oraz w wyborach do organów samorządu terytorialnego w gminach do 20 tys. mieszkańców. Zaletą tego systemu jest to, iż ułatwia on wybór parlamentu, w którym istnieje wyraźna większość zdolna do zapewnienia stabilizacji sceny politycznej, stanowiące mocne oparcie dla rządu.

 

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
© EDUCENTRUM biuro(at)wos.org.pl

Angielski Geografia Ciąża Rosyjski Projektowanie stron Warszawa