|
Ruch socjalistyczny i robotniczy na przełomie XIX i XX wieku |
|
|
|
Na rozwój socjalizmu wśród Polaków wpłynęły
- rozwój kapitalizmu
- ciężkie warunki życia i pracy robotników
- wiązanie polepszenia bytu robotników z rewolucją
Wykształciły się dwa źródła, z których narodził się ruch socjalistyczny
- emigranci powstania styczniowego z 1863 roku, z których wielu walczyło w okresie Komuny Paryskiej – Jarosław Dąbrowski
- ruch narodnicki w Rosji, głoszący hasło „pójścia w lud”, który zaczął tworzyć kółka socjalistyczne – Ludwik Waryński
W 1882 roku Waryński założył w Warszawie organizację Wielki Proletariat, który oparł się na założeniach programowych
- równość
- społeczna własność środków produkcji
- walka o ustawodawstwo socjalne
- strajki, manifestacje i terror indywidualny jako środki walki
W roku 1885 po szeregu aresztowań odbył się proces 29 proletariatczyków, z których 4 stracono na stokach cytadeli warszawskiej w styczniu 1886 roku. Ludwika Waryńskiego skazano na 16 lat katorgi – zmarł w twierdzy szlisselburskiej
W latach 1888 – 1893 działał II Wielki Proletariat z Ludwikiem Kulczyckim
W roku 1892 na zjeździe polskich socjalistów w Paryżu powołano do życia PPS. Zjazdowi przewodniczył Bolesław Limanowski
Program PPS
- samodzielna demokratyczna RP
- ośmiogodzinny dzień pracy
- określenie minimalnej płacy robotniczej
- równa płaca dla kobiet i mężczyzn
- opieka społeczna i socjalna
- uspołecznienie środków produkcji i ziemi
W 1893 powstał inny nurt socjalizmu - tzw. INTERNACJONALIZM , który skupił się w partii SOCJALDEMOKRACJA KRÓLESTWA POLSKIEGO , od 1900 i Litwy : SDKPiL .
Jej najważniejsze postacie to Julian Marchlewski i Róża Luksemburg, Feliks Dzierżyński
- głosiła program rewolucyjny
- walka klas
- odrzucenie haseł narodowowyzwoleńczych
- budowa socjalizmu w oparciu o internacjonalistyczną rewolucję
Na dalszy rozwój ruchów socjalistycznych wpłynęła rewolucja roku 1905, w której wyniku doszło do podziału PPS na PPS – Frakcja Rewolucyjna z Piłsudskim i PPS – Lewica z Marią Koszucką – z programem zbliżonym do SDKP i L
PPSD – Polska Partia Socjalno – Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego założona we Lwowie w roku 1897 przez Ignacego Daszyńskiego
- od 1904 roku współdziałała z PPS przyjmując jej program
|
