Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Rada Unii Europejskiej jej historia, skład i cele PDF Drukuj Email
Rada Europejska jest instytucją kontynuującą zapoczątkowane w 1961 roku w Paryżu konferencje rządów i państw ówczesnych Wspólnot Europejskich.

Historia powstania Rady Unii Europejskiej

W trakcie paryskiej konferencji w dniach 9 – 10 grudnia 1974 roku prezydent Francji Valèry Giscard d’Estaing wystąpił z propozycją organizowania regularnych spotkań pod nazwą Rady Europejskiej. Dzień 10 grudnia 1974 roku uznaje się, zatem za datę powstania Rady Europejskiej. Początkowo posiedzenia Rady Europejskiej odbywały się regularnie trzy razy do roku, przy czym raz w Brukseli, dwa razy zaś w państwach sprawujących prezydencję w Radzie. Na wypadek szczególnych sytuacji przewidziano możliwość dodatkowych spotkań. Od roku 1986 przyjęto zasadę dwóch spotkań w ciągu roku, wyłączając sytuację, kiedy dodatkowe spotkania stają koniecznością. Zgodnie z Traktatem Nicejskim, poczynając od 2002 roku połowa z corocznych spotkań Rady, przynajmniej jedno w roku, odbywa się w Brukseli. Z chwilą rozszerzenia Unii do osiemnastu członków, wszystkie posiedzenia Rady Europejskiej są organizowane w Brukseli.

Podstawy traktatowe działalności Rady Europejskiej

- art. 4, 13, 17, 23, 40 Traktatu o UE;
- art. 99, 128 Traktatu o WE;
- art. 7 Traktatu o UE ustanawiający Radę Europejską jako Radę w składzie szefów państw (Rada Najwyższa);
- art. 11, 121 Traktatu o WE.

Skład Rady Europejskiej

- Szefowie państw i rządów państw członkowskich;

- Przewodniczący Komisji Europejskiej, wspierany przez ministrów spraw zagranicznych i jednego członka Komisji Europejskiej.
Zdaniem Wernera Weidenfelda i Wolfganga Wesselsa, autorów kompendium wiedzy o instytucjach Unii Europejskiej:

„Żadna inna instytucja (niż Rada Europejska) nie wywierała na proces zachodnioeuropejskiej integracji tak dużego wpływu, jak właśnie to trudne do jednoznacznego zdefiniowania pod względem prawnym i naukowym gremium szefów państw i rządów krajów członkowskich

Unii Europejskiej (UE). Począwszy od konferencji na szczycie w 1969 roku w Hadze aż po uchwalenie istotnych elementów konferencji rządowych w latach 80. i 90. szefowie państw i rządów wielokrotnie definiowali problemy Europy Zachodniej jako wspólne zadania stojące przed Wspólnotą Europejską i Unią oraz innymi formami jej współpracy, określając jednocześnie sposób ich realizacji. Decydujące znaczenie dla samych szefów rządów państw – i tym samym dla zrozumienia Unii Europejskiej
ma jednak fakt, że instytucja ta rozwinęła się zupełnie inaczej, niż zakładali i oczekiwali »ojcowie założyciele« w połowie lat 70.”

--
W. Weidenfeld, W. Wessels: Europa od A do Z. Podręcznik Integracji Europejskiej, Wydawnictwo „Wokół nas”, Gliwice 2002, s. 302.

Rada Europejska, w sensie prawnym, nie jest organem WE. W oparciu o uzgodnienia międzyrządowe na szczycie paryskim w 1974 roku Rada Europejska po raz pierwszy została wymieniona w tekście posiadającym wiążącą moc prawną dopiero w artykule 2 Jednolitego Aktu Europejskiego, czyli poza ówczesnym Traktatem o EWG.

Jednolity Akt Europejski – JAE – treść artykułu 2 brzmi następująco: „W skład Rady Europejskiej wchodzą głowy państw lub rządów państw członkowskich oraz Przewodniczący Komisji Wspólnot Europejskich. Są oni wspierani przez ministrów spraw zagranicznych i jednego członka Komisji. Rada Europejska zbiera się, co najmniej dwa razy w roku.” 
Europejska Wspólnota Gospodarcza, EWG, z ang. European Economic Community (EEC), z franc. Communauté Économique Européenne (CEE), międzynarodowa organizacja gospodarcza powstała w wyniku procesów integracyjnych rozpoczętych po II wojnie światowej przez europejskie państwa demokratyczne o gospodarce rynkowej.

 Proces ten odbywał się w kilku etapach i polegał na tworzeniu wspólnych instytucji ekonomicznych, politycznych i prawnych. EWG rozpoczęło swą działalność z dniem 1 stycznia 1958, na podstawie Traktatów Rzymskich podpisanych 25 marca 1957. Podstawy prawne zostały modyfikowane m.in. w Traktacie fuzyjnym organów trzech wspólnot (1967), Jednolitym Akcie Europejskim (1987) oraz w Traktacie o Unii Europejskiej (Maastricht 1992). Od 1993 EWG zmieniła nazwę na Wspólnota Europejska. Członkowie założyciele: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN (od 1990 zjednoczone Niemcy), Włochy. W 1973 do EWG przystąpiły: Dania, Irlandia, Wielka Brytania; w 1981 Grecja; w 1986 Hiszpania i Portugalia. W 1995 członkami Wspólnoty Europejskiej zostały: Austria, Finlandia, Szwecja. Z EWG związana jest instytucja - Organization for European Economic Cooperation – OEEC.

Organizacja Europejskiej Współpracy Gospodarczej

Została założona przez 16 państw uczestniczących w programie, czyli Austrię, Belgię, Danię, Francję, Grecję, Holandię, Irlandię, Islandię, Luksemburg, Norwegię, Portugalię, Szwajcarię, Szwecję, Turcję, Wielką Brytanię i Włochy. Ze strony amerykańskiej plan ten nadzorował specjalny urząd pod kierownictwem Paula G. Hoffmana. OEEC utworzyła m.in. Europejską Unię Płatniczą. W 1961 r. OEEC została przekształcona w Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

W Traktacie Maastricht gremium to zostało umieszczone w części przynależnej do „Postanowień Wspólnych” i zgodnie z formułą Traktatu Rada Europejska dostarcza Unii niezbędnych dla jej rozwoju impulsów i ustala jej ogólne cele polityczne. Rolę Rady szefowie rządów opisują w wielu miejscach Traktatu o UE. W zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa jej rolę dookreśla drugi filar Unii Europejskiej. Zdaniem Jacka Czaputowicza ten organ unijny ma przede wszystkim charakter międzyrządowy, dlatego główne jej struktury są umiejscowione w ramach Rady.

Tak, więc Rada Europejska określa zasady, cele i główne kierunki Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Decyzje w tym zakresie podejmowane są na drodze konsensusu. Szefowie rządów i głowy państw, którzy spotykają się cztery razy w roku, nie zawsze dyskutują osobiście zagadnienia związane ze Wspólną Polityką Zagraniczną i Bezpieczeństwem, ale gdy jakieś postanowienia związane z tą problematyką zawarte są w „Konkluzjach Prezydencji” lub aneksie do nich, inne instytucje mają mandat do wprowadzania ich w życie.

Rada Europejska przesyła Parlamentowi Europejskiemu raport po każdym swoim spotkaniu, a raz do roku raport z postępów osiągniętych przez UE. Rada Unii Europejskiej w składzie ministrów spraw zagranicznych (Rada ds. Ogólnych) jest instytucją kluczową w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Jej spotkania odbywają się, co miesiąc. Obok generalnej koordynacji polityk UE ma za zadanie formułowanie i implementację Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Proponuje wspólne strategie Radzie Europejskiej, wprowadza je w życie, przyjmuje wspólne stanowiska i wspólne działania.

„Rada zapewnia jedność, spójność i skuteczność działania UE” - (art. 13 pkt 3 TUE). Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa, w skrócie WPZiB, w języku ang. Common Foreign and Security Policy, CFSP) przyjęta została, jak już wspomniano w pracy, jako drugi z trzech filarów Unii Europejskiej w ramach traktatu z Maastricht w 1992, następnie zaś została rozwinięta przez traktat z Amsterdamu z 1997. Traktat wszedł w życie 1 listopada 1993 roku. Artykuł 11, ustanawia następujące pięć głównych celów polityki:
Cele Rady Unii Europejskiej
- Strzeżenia wspólnych wartości, interesów, niezależności i integralności Unii, w myśl zapisów Karty Narodów Zjednoczonych;

- Zapewnienia bezpieczeństwa Unii w każdy dostępny sposób;

- Utrzymania pokoju i wzmocnienia bezpieczeństwa międzynarodowego, zgodnie z zapisami Karty Narodów Zjednoczonych, ustaleniami konferencji helsińskiej KBWE z 1975 i konferencji paryskiej z 1990, również w państwach graniczących z Unią;

- Promowania współpracy międzynarodowej;

- Rozwijania i umacniania rządów demokratycznych i prawa, poszanowania praw człowieka oraz podstawowych wolności.

Przebieg instytucjonalizacji europejskiej współpracy politycznej dotyczącej bezpieczeństwa


Źródło: J. Czaputowicz: Instytucjonalizacja Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej, Polska w Europie 2 (44) 2003, s. 5.
KBWE, Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.
Wielostronne rokowania na szczeblu rządowym prowadzone od początku lat siedemdziesiątych przez państwa europejskie oraz Stany Zjednoczone i Kanadę z racji ich przynależności do NATO. Idea takiej konferencji pojawiła się już w latach sześćdziesiątych w związku z powolnym odchodzeniem od zimnej wojny na rzecz współpracy w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego. Zgłaszał ją też minister spraw zagranicznych Polski, A. Rapacki na XIX sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 1964, a popierały inne kraje Układu Warszawskiego. 1973-1974 trwał proces KBWE, spotkania i konferencje przygotowawcze. Strona radziecka podkreśliła konieczność omówienia problemów umocnienia bezpieczeństwa i rozwoju współpracy gospodarczej, a także zatwierdzenia terytorialnego status quo w Europie. Państwom NATO zależało na obniżeniu ryzyka konfliktu zbrojnego w Europie oraz kwestiach praw człowieka. Przełom nastąpił w grudniu 1974, gdy rozwiązano problemy dotyczące kontaktów międzyludzkich i praw człowieka. Zwołanie konferencji było możliwe dopiero w chwili odprężenia w stosunkach Wschód – Zachód (normalizacja stosunków między RFN a Polską, ZSRR, NRD i Czechosłowacją, podpisanie porozumienia w sprawie Berlina Zachodniego, rozpoczęcie rokowań rozbrojeniowych w Wiedniu). Na ostatnim etapie rokowań w 1975 przywódcy 37 państw podpisali Akt końcowy KBWE. Od tej chwili rozpoczął się tzw. etap weryfikacyjny, który miał na celu realizację postanowień konferencji oraz doprowadzenie do dalszych spotkań (1977 w Belgradzie, 1980 w Madrycie). Proces KBWE był kontynuowany w formie spotkań ekspertów wielu dziedzin, rokowań międzynarodowych oraz konferencji przeglądowych na szczeblu rządowym. 1989 i 1990 w Wiedniu odbyły się dwie rundy rokowań poświęcone redukcji zbrojeń konwencjonalnych i liczebności żołnierzy. Rola KBWE zmieniła się od lat dziewięćdziesiątych, po zakończeniu konfliktu Wschód – Zachód.
W kwestiach policyjnej i sądowniczej współpracy w sprawach karnych (trzeci filar) Radzie Europejskiej nie jest przypisana wyraźnie żadna rola. Jednakże również w tej sferze polityki w przypadku zmodyfikowanego narodowego weta w procedurze wzmożonej współpracy może nastąpić odwołanie do gremium szefów państw i rządów Rady Europejskiej.
W ramach gospodarczej współpracy europejskiej, czyli pierwszego filaru, Rada Europejska uchwala wnioski dotyczące polityki ekonomicznej i polityki zatrudnienia. Rada w składzie szefów państw i rządów, określana tu jako Rada Najwyższa, jest organem decyzyjnym w przypadku konieczności zawieszenia praw państw członkowskich w razie poważnego naruszenia przez nie podstawowych praw człowieka oraz podjęcia uchwały dotyczącej wkroczenia w trzeci etap unii walutowej.
Skala faktycznej działalności i zakresu funkcji jest, w porównaniu z katalogiem traktatowych zadań, znacznie większa i bardziej zróżnicowana. Biorąc pod uwagę ogólne znaczenie Rady Europejskiej dla Unii, na pierwszym miejscu należy wymienić rolę „konstytucyjnego architekta”.

Ta przypisywana jej często funkcja, polega na dostarczaniu dziełu europejskiej integracji „ogólnych impulsów politycznych”. Rada Europejska wielokrotnie podejmowała doniosłe inicjatywy, jak na przykład powołała konferencje międzyrządowe na temat Jednolitego Aktu Europejskiego w 1985 roku, w sprawie Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Unii Politycznej w 1990 roku, ukoronowanych przyjęciem Traktatu o Unii Europejskiej w Maastricht. Kolejna funkcja Rady Europejskiej polega na ustalaniu ogólnych linii kierunkowych w kwestiach gospodarczych i polityki społecznej, jak również deklaracji, ocenianych jako szczególnie z punktu widzenia polityki zagranicznej. W ostatnich latach wyjątkowo dużego znaczenia nabrał właśnie profil Rady Europejskiej. We wszystkich kryzysowych kwestiach polityki międzynarodowej ostatnich 25 lat – jak na przykład w kwestii kryzysu w Afryce Południowej, na Bliskim Wschodzie, w byłej Jugosławii, rozpadu Związku Radzieckiego – szefowie państw i rządów wytyczali główne cele europejskiej polityki zagranicznej. Rada, a w szczególnie doniosłych kwestiach jej przewodniczący, pełnili rolę rzecznika i reprezentanta UE. Centralne znaczenie dla rozwoju WE miała funkcja nie uwzględniona we własnych definicjach Rady Europejskiej w ogóle lub traktowana, jako co najwyżej podrzędna, czyli funkcja samodzielno podejmowania decyzji istoty z punktu widzenia Wspólnoty. W konsekwencji Rada Europejska stała się gremium decyzyjnym Wspólnoty, zwłaszcza w spornych kwestiach finansowych i instytucjonalnych, mimo że w żadnym przypadku nie podejmowała uchwał wiążących prawnie dla WE. Polityczne, z reguły bardzo szczegółowe projekty szefów stawały się potem, po normalnych procesach traktowych, aktami prawnymi UE.
„Od początku działania Rady Europejskiej wielokrotnie przedkładano jej do decyzji kwestie, których nie zdołano rozwiązać w Radzie UE. Rola ta została potwierdzona w Traktacie Amsterdamskim, który ją instancją apelacyjną względnie sądem polubownym w przypadku narodowego weta w procedurze wzmożonej współpracy lub przy rozstrzygnięciach większościowych w zakresie WPZiB”.
__
W. Weidenfeld, W. Wessels: Europa od A do Z. Podręcznik Integracji Europejskiej, op., cit., s. 304.

Rada Europejska niezwykle silnie oddziałuje na działalność innych organów UE. Zdaniem obserwatorów unijnych sama Komisja Europejska zyskała dzięki Radzie Europejskiej na znaczeniu, ponieważ jej przewodniczący jest reprezentowany w tym najwyższym gremium jako jej przedstawiciel. Za sprawą uchwał Rady Europejskiej w ramach konferencji rządowych znacznemu rozszerzeniu uległ zarówno prawa, jak i obszary działań Komisji i Parlamentu Europejskiego. Rada Europejska dowiodła swej trwałej roli w procesie integracyjnym. Szefowie państw i rządów, uczestnicząc w bezpośredni sposób w problemach Europy, ponosili i ponoszą odpowiedzialność także za stabilizację, efektywność i kierunek rozwoju Unii Europejskiej, a tym samym Europy.
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »