Gdy zostajemy członkiem nowej grupy, stajemy przed obowiązkiem poznawania i uczenia się norm obowiązujących w danej grupie. Z taką sytuacją spotyka się już przedszkolak, uczeń rozpoczynający edukację w szkole, student wstępujący na uczelnię, człowiek podejmujący pierwszą pracę, człowiek zmieniający miejsce zamieszkania, zwiedzający obce kraje czy zmieniający obywatelstwo.
W procesie przyswajania norm osoby wstępujące do nowych grup społecznych mogą znaleźć się w dwóch rodzajach sytuacji. Pierwszy typ sytuacji polega na tym, ze członek grupy bierze udział w ustanowieniu norm, jakie będą obowiązywały w danej grupie. Oczywiście należy pamiętać o tym, że motywy czy pomysły wszystkich członków w trakcie ustanawiania norm mogą być ze sobą sprzeczne. Zatem nie wszyscy uczestnicy grupy mogą mieć jednakowy wpływ na ostateczny wynik ustaleń. W zależności od charakteru i celu grupy, będą przeważały osoby o silniejszej osobowości a nawet silniejsze pod względem fizycznym. W tym przypadku, oczekuje się, że osoby, które mają przewagę w grupie zadecydują o ostatecznym kształcie lub treści norm. Ustalone przez nich normy powinny być przyjęte przez pozostałych członków grupy, bez względu na stopień ich akceptacji.
Drugi typ sytuacji, najczęściej spotykany, polega na tym, że zostając członkiem jakiejś grupy jesteśmy zmuszeni nauczyć się obowiązujących w niej norm po to, aby je przyswoić.
Wyróżniamy cztery mechanizmy przyswajania norm:
Mechanizm modelowania (czasem zwany naśladownictwem). Naśladowanie jest podstawowym mechanizmem społecznego uczenia się. Modelem zachowania się dla małego dziecka jest jego najbliższe otoczenie rodzinne, osoby rodziców. W psychologii przeprowadzono wiele badań i obserwacji na ten temat, na przykład nad modelami agresywnego zachowania, które dotyczą zjawiska społecznego, jakim jest uczenie się agresji. Modelem może być, przykładowo, agresywne zachowanie matki, ojca, przechodnia z ulicy, nauczyciela, kolegów itd. Modeli takich dostarcza często nieformalna grupa rówieśnicza czy środki masowego przekazu jak film. Przy pomocy mechanizmu modelowania można też uczyć uprzedzeń etnicznych, rasizmu. Są to skrajne, czy negatywne przykłady uczenia się pewnych wzorów postępowania, czyli norm, jednak pobudzają one wyobraźnię do spostrzegania skutków takich zachowań;
Mechanizm nagradzania i karania występuje w sytuacji, kiedy grupa uczy swoich członków obowiązujących w niej norm. Grupa stosuje wtedy kary, kiedy jej członek nie przestrzega norm. Nagrody, kiedy postępuje zgodnie z normami. Osoby przestrzegające norm grupowych są częściej pozytywnie postrzegane przez grupę, co może wyrażać się na przykład w tym, że takich ludzi się lubi, poważa, z takimi ludźmi chciałoby się pracować, mieszkać, przyjaźnić itp. Osoba taka jest akceptowana przez grupę, zaś sama akceptacja może być, w odczuciu takiej osoby jak i grupy, formą nagrody. Osoba szczególnie akceptowana może uzyskać wyższa stanowisko w grupie. Jednak gradacja nagradzania za przestrzeganie norm jest mniejsza, co wynika z tego, że takie zachowanie jest traktowane jako rzecz sama przez się zrozumiała i nie ma powodu, by stale nagradzać tych, którzy zachowują się zgodnie z ustalonymi normami. Przeciwieństwem takiej sytuacji jest sytuacja osoby karanej. Jest karana, bo nie przestrzega norm grupowych, zatem jest odrzucana, nieakceptowana społecznie. Wobec osób uchylających się od stosowania norm, grupa stosuje perswazję. Jeśli to nie pomaga, zaczyna się stosować różne formy karania, poczynając od wyrażenia dezaprobaty społecznej (jako łagodny środek karania), przechodząc do silniejszych środków: jak na przykład ostre upomnienia, nagany, wydalenie z grupy. W zależności od typu grupy możemy spotykać się z różnymi sposobami ostrego karania. W grupach przestępczych spotykane są kary fizyczne, z unicestwieniem odrzuconego członka grupy włącznie. Osoby uchylające się od przestrzegania norm grupowych. Nazywane dewiantami, muszą być karane, ponieważ ich obecność może zagrażać spójności grupy;
Mechanizm zewnętrzny polega na tym, że dany członek grupy spostrzega rozbieżności między zachowaniem innych członków a swoim własnym. Wówczas przeżywa stan napięcie, który chce zredukować. Wówczas zaczyna zmieniać własne zachowania upodobniając je do zachowań innych członków grupy.
Mechanizm wewnętrzny występuje wtedy, gdy członek grupy zauważa rozbieżność między akceptowanymi przez siebie normami grupowymi i w własnym zachowaniem. Rozbieżność taka może powodować napięcie, które można zredukować przez zmianę własnego zachowania. Należy pamiętać, że mechanizm ten działa w zależności od siły związku danego członka z grupą. Im słabszy związek z grupą, tym słabsza świadomość omawianej rozbieżności oraz motywacji do zmian zachowania.
|
