Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Początki demokracji ekonomicznej i politycznej PDF Drukuj Email

Pierwszy kodeks prawa cywilnego w Atenach

Pierwszy kodeks prawa karnego i cywilnego zawdzięczają Ateńczycy Drakonowi. To właśnie on wprowadził między innymi rozróżnienie zabójstwa – na nieumyślne oraz morderstwa. Państwo Ateny wtedy nie posiadało prawa ścigania sądowego ani łaski, natomiast same rozstrzygnięcia wpłynęły na powstanie synonimu surowości prawa. Równolegle z Drakonem działał w Atenach Solon wybitny mąż stanu oraz poeta. W 594 roku p.n.e. został on wybrany na pierwszego archonta - najwyższego urzędnika państwowy, którego w dzisiejszej hierarchii nazwalibyśmy premierem. Różnica pomiędzy premierem a archontem polega na tym, że ten ostatni wybierany był tylko na rok i sprawował władzę wykonawczą, sądowniczą, dowodził wojskiem oraz sprawował funkcje kapłańskie. Główną zasługą Solona - archonta było to, że przygotował grunt pod zmiany ustrojowe Aten. Dokonał on podziału obywateli na cztery klasy według cenzusu majątkowego, ustanowił tzw. Radę Czterystu, sąd przysięgłych, ujednolicił system miar i wag oraz znacznie poszerzył uprawnienia eklezji – zgromadzenia pełnoprawnych obywateli Aten, którzy ukończyli 20 lat.

Wprowadzenie ustroju demokratycznego

W 510 roku p.n.e. Klejstenes po raz pierwszy w historii świata, w wyniku dogłębnych reform, wprowadził ustrój demokratyczny. Istota reform polegała na tym, że:
- Podział na plemiona, bractwa i rody został zastąpiony podziałem terytorialnym;
- Attyka podzielona została na 3 okręgi, a te z kolei na jeszcze mniejsze rejony;
- Cudzoziemcy, osiedleni na stałe w Attyce zyskali prawa obywatelskie;
- Ilość radnych została zwiększona do pięciuset osób, wprowadzono sad skorupkowy oraz urząd dziesięciu wodzów.

Cele reformy Klejtenesa a demokracja Ateńska

Celem reformy było zmniejszenie roli arystokracji, zatarcie różnic majątkowych oraz zróżnicowanie społeczeństwa. W rezultacie wskazanych powyżej zmian ustrojowych, została ustanowiona tzw. Demokracja Ateńska. Etymologicznie nazwa pochodzi od demos-lud i kratos – władza, czyli dosłownie ludowładztwo. Oprócz całego mnóstwa drobniejszych zmian, opierała się ona głównie na możliwości udziału:
- w zarządzaniu państwem wszystkich pełnoprawnych obywateli, którzy ukończyli 20 rok życia.
Jedną z głównych zalet demokracji ateńskiej było też to, że urząd archonta i jego ośmiu pomocników trwał tylko rok i choć możliwe było przedłużenie trwania rządów o następną kadencję, to w wypadku jakichkolwiek nieprawidłowości następowała szybka wymiana rządu. Jednak największą zaletą demokratyzacji polis była powszechna możliwość udziału w życiu politycznym wszystkich wolnych obywateli.
Pojęcie demokracji jest znane w czasach nowożytnych. Pisząc wreszcie o demokracji, którą uznano notabene za najlepszą formę ustroju państwa należy podać jej współczesną definicję.

Współczesna definicja demokracji

W szerokim rozumieniu, demokracja to system rządów, w którym obywatele wybierają swoich przywódców w regularnych wyborach opartych na współzawodnictwie kandydatów, przy jednoczesnym zabezpieczeniu podstawowych swobód obywatelskich. Demokracja zakłada trzy warunki konieczne do bezkolizyjnego przebiegu rządów w kraju o ustroju demokratycznym. Są to:
- Odpowiedzialne sprawowanie władzy na szczeblu lokalnym;
- Odpowiedzialne sprawowanie władzy na szczeblu państwowym;
- Wewnętrzna dyskusja partyjna.
Każdy z przytoczonych powyżej mierników demokratyzacji życia dotyczy najważniejszych aspektów życia publicznego. Przekonaliśmy się o tym jako naród w początkowej fazie transformacji politycznych w Polsce. W 1989 roku naród w wyborach jasno opowiedział się po stronie nowego związku zawodowego „Solidarność”. Komuniści nie chcieli jednak oddać władzy, pragnęli kontrolować urząd prezydenta, a nade wszystko armie i siły bezpieczeństwa. Pierwsze wolne wybory, w których wszystkie miejsca do obsadzenia były konkursowe, nastąpiły na szczeblu lokalnym w maju 1990 roku. Wówczas rozpoczął się proces reform, których celem była demokratyzacja życia w Polsce.
Demokracja w ekonomii
W dziedzinie ekonomii demokracja zapewnia rynkowi wolny rozwój. Konkurencja wyzwolona przez prawa wolnego rynku zachęca jednostki do jak najpełniejszego wykorzystania swego potencjału. Poza tym walorem ustroju demokratycznego jest również reprezentacja danej partii w instytucjach władzy proporcjonalna do uzyskanych głosów w czasie wyborów.
Demokracja w polityce
Dana partia otrzymuje taką liczbę miejsc w parlamencie, która odpowiada zdobytym przez nią głosom wyborczym. Pamiętamy o tym, że wybory w czasach komunizmu były swoistą farsą, gdyż głosujący nie mieli możliwości prawdziwego wyboru (wyborcy dysponowali tylko jedną listą). W demokracji natomiast idea bezpośredniego udziału obywateli w rzeczywistym podejmowaniu decyzji jest głęboko zakorzeniona. Świadczy o tym organizowanie referendum w sprawach istotnych dla obywateli. W referendum obywatele sami decydują o sprawach zasadniczych. Demokracja odrzuca, więc koncepcję, że wszystkie decyzje powinny być podejmowane przez zawodowych polityków. Teoretycy stroju demokratycznego twierdzą, że demokracja nie tylko dotyczy sceny politycznej, lecz musi być obecna również w gospodarce.

Ludzie, więc mają współdecydujący głos w swoim miejscu pracy, gdyż tam spędzają większość swego czasu. Wreszcie w demokracji tym, co stanowi o decyzyjnej sile pracowników, jest ich nowa rola jako właścicieli akcji, a nie jako klasy pracującej. Istotnym atutem demokracji są dostosowane do potrzeb obywateli programy polityki społecznej. Wiodącą ideą programów jest troska o obywatela, dbałość o jakość jego życia.

Ustrój demokratyczny jest najodpowiedniejszy, gdy mamy na uwadze dobro pojedynczego obywatela. Jak żadna inna idea – demokracja realizuje zasady sprawiedliwości społecznej i dlatego jest najbardziej pożądaną formą sprawowania władzy. Ponieważ nie ma właściwie różnic, jeśli chodzi o rozumienie w różnych krajach zasadniczej treści demokracji, można by rzecz, że demokracja jest uniwersalną formą sprawowania rządów państwie. Współcześnie najczęściej uważa się, że demokracja służy obywatelskim interesom poprzez wprzęganie obywateli w procedury decyzyjne. Demokratyczne uczestnictwo zwiększa autonomię jednostki. Wreszcie demokracja jest ustrojem, który najlepiej sprzyja politycznej równości. Jest też najbardziej naturalną formą, w której poprzez wzajemne uzgodnienia dochodzi się do porozumienia i ugody. Jeśli panuje ład społeczny, demokracja służy pomyślności, autonomii, wolności i zgodzie. Czynnikiem konstytutywnym autonomii i zgody jest umowa społeczna, która odgrywa kreatywną rolę w konstytuowaniu pozytywnych aspektów życia społecznego. Umowa społeczna charakterystyczna dla ustroju demokracji jest przyczyną sprawczą pomyślności i zgody w państwie.

Demokracja jest ustrojem o wielkiej tradycji teoretycznej myśli politycznej. Formułowane przez rzeczników pomyślności społecznej argumenty za demokracją najbujniej rozkwitły w koncepcjach utylitarystów, a zwłaszcza Johna Stuarta Mill’a. W XX wieku uzasadnienia te nabrały charakteru przede wszystkim prewencyjnego. Zdaniem współczesnych politologów wartość demokracji bardziej polega na tym, czemu ona zapobiega, niż co tworzy. Na takie rozumienie demokracji wpłynęły lekcje płynące z upadków reżimów socjalistycznych w latach osiemdziesiątych XX wieku. Argumenty na rzecz demokracji, które odwołują się do równości, są następujące. Mówić można o równości obywateli państwa w aspekcie równości osiągnięć – na przykład zdobyczy ekonomicznych – i o równości władzy politycznej czy możliwości uczestnictwa w sprawowaniu rządów. Systemy demokratyczne często charakteryzują się polityką opiekuńczą, która poprawia sytuację najuboższych, przyczyniając się w ten sposób do wyrównania osiągnięć zdobyczy ekonomicznych. Obecnie teoria demokracji znalazła się w fazie rewolucyjnego napływu twórczych energii i idei, czemu sprzyjają interdyscyplinarne syntezy dotychczasowych doświadczeń politycznych Europy i świata. W efekcie zainteresowania ustrojem demokracji można o niej czytać w wiodących periodykach publicystyki europejskiej i światowej. Artykuły wartościujące niejako ad hoc demokrację, ujawniają trudności w realizacji zasad ustroju w niektórych społeczeństwach. Myśl publicystyczna przyspiesza refleksją teoretyków politycznych, dotyczącą usprawnienia zasad działania demokracji. Żaden z krajów „starego kontynentu” nie ma tak długiej i ciągłej historii demokracji jak Stany Zjednoczone, choć większość z nich ma znacznie starsze od USA systemy państwowe. Francja, w wyniku rewolucji 1789 roku, była pierwszym krajem europejskim, który przyjął nowoczesną formę demokracji. Jednak jak wiemy, próba ta zakończyła się fiaskiem, a sama Francja doznała wielu niepowodzeń, choćby takich jak reżim marszałka Pétaina w latach drugiej wojny światowej. Obecne instytucje demokratyczne w Niemczech i we Włoszech wyłoniły się po doświadczeniach drugiej wojny światowej i czasów dyktatur Adolfa Hitlera i Benito Mussoliniego. Hiszpania, Grecja i Portugalia ponownie wprowadziły rządy demokratyczne dopiero w połowie lat siedemdziesiątych, kiedy było możliwe obalenie prawicowych dyktatur. Spośród dużych krajów europejskich najdłuższą, nie przerwaną historię demokracji posiada Wielka Brytania. Ze wszystkich krajów europejskich Szwajcaria pierwsza w 1848 roku wprowadziła na stałe zasadę „jeden obywatel, jeden głos”. Walka o demokrację w Europie przebiegała w zupełnie innych warunkach niż w Ameryce. Wprowadzenie przez Amerykanów demokracji szło w parze z wyzwalaniem się z ucisku kolonialnego. W Europie idee demokracji musiały się zmagać z wysoce hermetycznym ustrojem feudalnym, któremu zupełni obca była idea równych praw dla wszystkich ludzi. Wydaje się, że dla Amerykanów wielce sprzyjającą okolicznością było to, że mogli tworzyć swoje instytucje demokratyczne od zera, bez balastu głęboko zakorzenionych struktur feudalnych. Nawet dzisiaj feudalne dziedzictwo rzutuje na społeczeństwa europejskie, co nie oznacza, ze różnice majątkowe między bogatymi a biednymi w Europie są większe niż w USA. W Europie wielu ludzi bogatych, utraciwszy część swych majętności z powodu wysokich podatków, nadal kultywuje odrębny styl życia, który odróżnia ich od niższych warstw społecznych. Amerykanów często zdumiewa u Europejczyków znaczenie, jakie ci przywiązują do tytułów. Różnice społeczne są akcentowane w Europie nie tylko przez posługiwanie się manieryzmami językowymi i tytułami, lecz również poprzez wybór form wypoczynku. W Stanach Zjednoczonych bogatsi pasjonują się formą rozrywki, którą lubią biedni (na przykład – oglądanie meczy sportowych). W Europie jest wprost przeciwnie, różnice są mniejsze w sferze materialnej, a większe w odniesieniu do stylu życia. Rys historyczny demokracji jak i obyczajowy pozwalają zrozumie, że nie ma po prostu jednej, optymalnej demokracji jako systemu sprawowania władzy politycznej. Są rozmaite demokracje zależne od cech szczególnych społeczeństw, w jakich występują. Właśnie owa elastyczność systemu demokracji stanowi o walorach tego systemu politycznego. Jest to ustrój, który można z równym powodzeniem zastosować do różnych społeczeństw i dodatkowo zagwarantować realizację oczekiwań obywateli państwa, które korzysta z dobrodziejstw systemu demokracji.
Demokracja jest najbardziej znaczącym przykładem udziału obywateli w zbiorowym podejmowaniu decyzji.
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
WSTECZ
© EDUCENTRUM biuro(at)wos.org.pl

Angielski Geografia Ciąża Rosyjski Projektowanie stron Warszawa