Materia造 na e-mail
圭i庵nij omówione tematy na now matur z WOS-u (za darmo)

Email
Imi
 
Ochrona praw cz這wieka w Polsce PDF Drukuj Email

Konstytucja Rzeczpospolitej a Prawa Cz這wieka

- Demokratyczna Polska zapewnia swoim obywatelom poszanowanie praw cz這wieka oraz praw obywatelskich. Gwarancje takie zawarte s w aktach prawnych, spo鈔ód których najwi瘯sze znaczenie ma Konstytucja RP, uchwalona w 1997 roku. Zgodnie z ni, "przyrodzona i niezbywalna godno嗆 cz這wieka stanowi 廝ód這 wolno軼i i praw cz這wieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowi您kiem w豉dz publicznych". Konstytucja RP zapewnia tak瞠 obywatelom nale膨cym do mniejszo軼i narodowych i etnicznych "wolno嗆 zachowania i rozwoju w豉snego j瞛yka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju w豉snej kultury".

- Regulacja konstytucyjna po鈍i璚ona problematyce praw cz這wieka jest bardzo rozbudowana. Przede wszystkim uj皻a zosta豉 w rozdziale II Konstytucji RP. Jednak przepisy odnosz帷e si bezpo鈔ednio do statusu jednostki zawarte s równie we wst瘼ie (preambule), rozdziale I (Rzeczpospolita) oraz XI (Stany nadzwyczajne).

- Prawa o wolno軼i zapisane w Konstytucji RP zosta造 podzielone na prawa i wolno軼i cz這wieka – przys逝guj帷e wszystkim ludziom oraz prawa i wolno軼i obywatela – przys逝guj帷e tylko obywatelom polskim.

Zaskar瞠nie na drodze s康owej

- Ka盥y obywatel ma prawo zastosowania 鈔odka odwo豉wczego w postaci rewizji czy za瘸lenia.

- S康y rejonowe rozstrzygaj wi瘯szo嗆 spraw karnych, cywilnych, rodzinnych, opieku鎍zych, gospodarczych z zakresu prawa pracy i ubezpiecze spo貫cznych.

- S康y okr璕owe stanowi pierwsz instancj w sprawach o zbrodnie, o ochron praw autorskich, dóbr osobistych, rozwodów itp. Oraz kontroluj i rozpatruj prawid這wo嗆 podj皻ych rozstrzygni耩 s康ów rejonowych, jako II instancja.

- Od orzecze s康ów okr璕owych mo積a si odwo豉 do s康u apelacyjnego.

- Rozpoznawanie kasacji orzecze s康owych oraz nadzór nad dzia豉lno軼i innych s康ów w zakresie orzekania nale篡 do S康u Najwy窺zego.

Skarga do Trybuna逝 Konstytucyjnego

- Prawo do wyst徙ienia ze skarg konstytucyjn przewiduje artyku 79 ustawy 1 Konstytucji RP.

- Szczegó這we uregulowania zawiera ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 o Trybunale Konstytucyjnym.

- Skarg konstytucyjn sporz康zi dla skar膨cego wy陰cznie adwokat lub radca prawny.

- Jej przedmiotem mo瞠 by wy陰cznie akt normatywny. W skardze konstytucyjnej mo積a kwestionowa tylko regulacj prawn, która by豉 podstaw danego orzeczenia.

- Trybuna konstytucyjny rozpoznaje takie skargi konstytucyjne, które zwi您ane s z naruszeniem praw lub wolno軼i okre郵onych w Konstytucji RP

- Skarg nale篡 z這篡 do Trybuna逝 Konstytucyjnego po wyczerpaniu drogi prawnej w ci庵u 3 miesi璚y od dnia dor璚zenia skar膨cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygni璚ia.

- Skarga musi zawiera informacje ogólne (miejsce i dat sporz康zenia, imi, nazwisko i adres skar膨cego oraz jego pe軟omocnika), okre郵enie przedmiotu skargi konstytucyjnej (dok豉dne okre郵enie skar穎nego aktu normatywnego oraz wskazanie przepisów konstytucji, które zosta造 naruszone), okre郵enie podstawy skargi konstytucyjnej (m. in. Wskazanie orzeczenia organu w豉dzy publicznej, z którym skar膨cy 陰czy naruszenie przys逝guj帷ych mu praw oraz wolno軼i osobistych, przedstawienie argumentów wskazuj帷ych na ostateczny charakter orzeczenia oraz dowodz帷ych i skar膨cy wyczerpa wszystkie przys逝guj帷e mu 鈔odki zaskar瞠nia i odwo豉wcze) oraz uzasadnienie zarzutu niezgodno軼i z konstytucj.

Wniosek o pomoc do Rzecznika Praw Obywatelskich

- Ka盥y obywatel ma prawo wyst徙ienia do Rzecznika Praw Obywatelskich, z wnioskiem o pomoc w obronie swoich wolno軼i lub praw naruszonych przez organy w豉dzy publicznej.

- O pomoc mo瞠 zwróci si obywatel, cudzoziemiec, który znajduje si na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tak瞠 osoba prawna, organizacje spo貫czne i organ samorz康u.

- Rzecznik Praw Obywatelskich mo瞠 tak瞠 podj望 czynno軼i z w豉snej inicjatywy.
- Rzecznik mo瞠 wybra jeden z trzech trybów dzia豉nia: samodzielnie prowadzi post瘼owanie wyja郾iaj帷e, zwróci si o zbadanie sprawy do organów nadzoru lub prokuratury lub zwróci si do Sejmu o zlecenie NIK-owi przeprowadzenia kontroli okre郵onej sprawy.

- Prowadz帷 w豉sne post瘼owanie, rzecznik ma prawo zbada ka盥 spraw na miejscu, za膨da z這瞠nia wyja郾ie i przedstawienia akt ka盥ej sprawy prowadzonej przez organy administracji pa雟twowej, organizacje spo貫czne, samorz康owe, osoby prawne itd.

- Zakres uprawnie RPO nie obejmuje podejmowania decyzji w sprawie naruszenia praw obywatelskich.

- Rola rzecznika polega na zwracaniu uwagi na przypadki naruszania praw i wolno軼i obywateli oraz wszczynania przewidzianych przez prawo trybów post瘼owania, zmierzaj帷ych do usuni璚ia nieprawid這wo軼i

- Mo瞠 on wyst瘼owa do w豉軼iwych organów z wnioskiem o podj璚ie odpowiedniej inicjatywy ustawodawczej b康 wydanie lub zmian aktów prawnych ni窺zych ni ustawa.

- Rzecznik Praw Obywatelskich ma równie prawo zwróci si do Trybuna逝 konstytucyjnego o uznanie aktu normatywnego lub przepisu za sprzeczny z Konstytucj.
-
Mo瞠 tak瞠 formu這wa i przedstawia odpowiednim organom opinie i wnioski dotycz帷e ich dzia豉lno軼i, je郵i s one zwi您ane ze sfer praw i wolno軼i cz這wieka.

- Wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich powinien zawiera: informacje ogólne (imi i nazwisko, adres), okre郵enie przedmiotu wniosku oraz potwierdzenie zasadno軼i zarzutów.
Polska przed Europejskim Trybuna貫m Praw Cz這wieka w Strasburgu
- Prawo wniesienia skargi indywidualnej ma ka盥a osoba fizyczna, organizacja pozarz康owa lub grupa osób, które s ofiarami naruszenia praw zawartych w Konwencji i protoko豉ch.

- Skarga do Europejskiego Trybuna逝 Praw Cz這wieka w Strasburgu powinna zawiera strony post瘼owania (skar膨cy oraz przeciwko komu kierowana jest skarga), o鈍iadczenie dotycz帷e stanu faktycznego, o鈍iadczenie o domniemanych naruszeniach konwencji wraz z uzasadnieniem, o鈍iadczenie dotycz帷e 鈔odków odwo豉wczych podj皻ych przed w豉dzami pa雟twowymi, o鈍iadczenie dotycz帷e 膨da skar膨cego, o鈍iadczenie dotycz帷e post瘼owania przed innymi organami mi璠zynarodowymi jak równie wykaz za陰czonych dokumentów, dat oraz podpis.

Skarga do Komitetu Praw Cz這wieka ONZ

- Ka盥y obywatel, którego pa雟two ratyfikowa這 Mi璠zynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz pierwszy artyku protoko逝 fakultatywnego, mo瞠 zwróci si do Komitetu Praw Cz這wieka z indywidualn pro軸 o rozpatrzenie skargi dotycz帷ej naruszenia jego praw

- W razie stwierdzenia dopuszczalno軼i, czy zasadno軼i skargi, komitet mo瞠 za膨da wyja郾ie od pozwanego pa雟twa oraz zwróci si z pro軸 o naprawienie szkody.

- Komitet nie posiada jednak 瘸dnych mo磧iwo軼i prawnych, by wyegzekwowa respektowanie praw zapisanych w paktach.

- Skuteczno嗆 wyst瘼owania do komitetu wynika jednak z wysokiego autorytetu jego opinii na arenie mi璠zynarodowej.
Pocz徠ki dzia豉lno軼i organizacji obywatelskich
Procesy demokratycznych przemian w Polsce, które mia造 miejsce pocz患szy od roku 1989 umo磧iwi造 Polsce, pe軟 akceptacj mi璠zynarodowych regulacji w dziedzinie ochrony praw cz這wieka. Efektem tych zmian by這 ratyfikowanie wielu umów oraz przyj璚ie mi璠zynarodowych procedur kontrolnych. Pierwsze organizacje i ruchy obywatelskie, stawiaj帷e sobie za cel dzia豉nia, obron praw cz這wieka, zacz窸y powstawa po uchwaleniu aktu ko鎍owego KBWE w 1975 roku. Jednym z nich by Komitet Obrony Robotników (KOR), powsta造 w reakcji na represje w豉dz pa雟twowych wobec uczestników protestu robotniczego w czerwcu 1976 roku. Gównym zadaniem KOR by這 finansowe i prawne wspieranie prze郵adowanych robotników. Kolejnym ugrupowaniem opozycyjnym by Ruch Obrony Praw Cz這wieka i Obywatela (ROPCiO), dzia豉j帷y w latach 1977-1981. Ruch widzia mo磧iwo嗆 realizacji stawianych sobie celów poprzez zmiany ustrojowe, zmierzaj帷e do budowy pa雟twa obywatelskiego oraz uniezale積ienie Polski od wp造wów ZSRR. Spo鈔ód powsta造ch wówczas organizacji dzia豉 do chwili obecnej Komitet Helsi雟ki w Polsce, który od momentu powo豉nia w 1982 roku kontroluje przestrzeganie praw cz這wieka i podstawowych wolno軼i, gwarantowanych w przyj皻ych przez Polsk umowach mi璠zynarodowych oraz dokumentach KBWE/OBWE. Pogarszaj帷a si pod koniec lat 70. sytuacja polityczna i ekonomiczna kraju doprowadzi豉 m.in. do utworzenia przez opozycyjnych dzia豉czy Wolnych Zwi您ków Zawodowych. W rezultacie kierowanego przez zwi您ki strajku w Stoczni Gda雟kiej w 1980 roku by這 utworzenie, za zgod w豉dz, Niezale積ego Samorz康nego Zwi您ku Zawodowego "Solidarno嗆". Prowadzenie w Polsce stanu wojennego w grudniu 1981 roku zahamowa這 oficjaln aktywno嗆 organizacji obywatelskich i pracowniczych, zmuszaj帷 je do prowadzenia w podziemiu dzia豉lno軼i na rzecz praw cz這wieka. Wyrazem uznania spo貫czno軼i mi璠zynarodowej dla poczyna opozycji demokratycznej w Polsce by這 przyznanie w 1983 roku Pokojowej Nagrody Nobla przywódcy "Solidarno軼i" i pó幡iejszemu prezydentowi Rzeczypospolitej - Lechowi Wa喚sie.
Organizacje pozarz康owe dzia豉j帷e na rzecz ochrony praw cz這wieka w Polsce
- Polska struktura Amnesty International, b璠帷a cz窷ci 鈍iatowego ruchu dzia豉j帷ego
w oparciu o idee Powszechnej Deklaracji Praw Cz這wieka.
- Helsi雟ka Fundacja Praw Cz這wieka w Polsce - niezale積y instytut edukacyjno-badawczy.
Sposób dochodzenia w豉snych praw w kraju
- W Polsce gwarancje ochrony wolno軼i i praw zosta造 okre郵one w Konstytucji w podrozdziale o takim samym tytule. Na podstawie art. 77 ust. 2, podstawowym 鈔odkiem dochodzenia w豉snych praw i wolno軼i jest niczym nieograniczona oraz przed nikim nie zamkni皻a droga s康owa.

- W polskim systemie s康owym i administracyjnym obowi您uje dwuinstancyjno嗆. Oznacza to, 瞠 wszystkim obywatelom przys逝guje prawo zaskar瞠nia orzecze i decyzji wydanych przez organ pierwszej instancji.

- Równocze郾ie ka盥y obywatel mo瞠 zwróci si do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich praw i wolno軼i naruszonych przez organy w豉dzy publicznej.

- Poszkodowani maj równie prawo wnoszenia skargi do Trybuna逝 Konstytucyjnego, w sprawie zgodno軼i z Konstytucj ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego s康 lub organ administracyjny orzek lub podj掖 decyzj naruszaj帷 ich prawa lub wolno軼i.

- Obywatelowi przys逝guje prawo do rekompensaty, je瞠li organ w豉dzy publicznej poprzez dzia豉nia niezgodne z prawem wyrz康zi mu szkod.


Autor: Karol Macios
 
« poprzedni artyku   nast瘼ny artyku »