Materia造 na e-mail
圭i庵nij omówione tematy na now matur z WOS-u (za darmo)

Email
Imi
 
Auschwitz widziany oczami m這dego cz這wieka PDF Drukuj Email
Nie mo積a czu si Polakiem, je瞠li przynajmniej raz w 篡ciu nie zobaczy si tego miejsca na w豉sne oczy – podobnie, jak nie jest muzu軛aninem ten, który nigdy nie odby pielgrzymki do 鈍i徠yni Allacha w Mekce. Mowa tu o KL (Konzentrationslager – z niem. „obóz koncentracyjny”) Auschwitz, znajduj帷ym si w niewielkim mie軼ie na po逝dniu Polski, tj. w O鈍i璚imiu niedaleko od Krakowa.

Z roku na rok przybywa tutaj coraz wi璚ej zagranicznych „turystów”, gównie 砰dów z Izraela, lecz nie tylko, bo równie Anglików, Niemców, Hiszpanów, W這chów czy Japo鎍zyków. Nacje, jakie codziennie tamt璠y przemykaj pomi璠zy poszczególnymi blokami, s obecnie bardzo ró積orodne, a wci捫 ich przybywa. Jest to powód do zadowolenia, 瞠 wielu cudzoziemców pragnie zaznajomi si z histori naszego kraju, jak równie przynajmniej cz窷ciowo uto窺ami z cierpieniem wszystkich tych, którzy w obozie tym zgin瘭i lub zostali trwale pokaleczeni fizycznie b康 psychicznie, lecz zastanawiaj帷e jest to, na ile ludzie ci traktuj swój pobyt na terenie Auschwitz jako niesamowite wewn皻rzne prze篡cie, odmieniaj帷e dotychczasowy 鈍iatopogl康 o sto osiemdziesi徠 stopni, a na ile jako zwyczajn wycieczk po miejscach ka幡i setek tysi璚y osób. Oby to pierwsze…

Najbardziej ponure zakamarki

Ju sama droga, która wiedzie do KL Auschwitz, napawa strachem. Id帷 pieszo z dworca PKP, 豉two si zgubi i pomyli obóz Auschwitz z Birkenau, czyli Auschwitz II, który to po這穎ny jest w malutkiej wiosce pod O鈍i璚imiem, tj. w Brzezince. Oznakowania zdecydowanie nie s najlepsze, dlatego te warto pyta si o drog miejscowych ludzi.

Birkenau bardzo 豉two rozpozna, i to ju z daleka. Przede wszystkim przybywa do niego o wiele mniej ludzi ni do Auschwitz, zapewne dlatego 瞠 pozostawiono go w du穎 bardziej surowym stanie. Ponadto charakterystyczny jest dla niego widok bramy, do której wiod 郵epe tory kolejowe – znany z wielu zdj耩 oraz obrazków w podr璚znikach historycznych. W Birkenau przestrze jest znacznie wyd逝穎na, przewa瘸j opuszczone baraki, niewiele jest 郵adów ingerencji pracowników obozu. I o ile Auschwitz jest bardziej miejscem muzealnym, o tyle Birkenau sta這 si ikon ka幡i ludzkiej, miejscem o wiele bardziej przygn瑿iaj帷ym, oddzielonym od reszty 鈍iata – takie odnosi si wra瞠nie, kiedy si tam przebywa.

Przed wej軼iem do Auschwitz I znajduje si ogromny parking, na którym zatrzymuje si mnóstwo samochodów oraz autokarów, cz瘰to z zagranicznymi rejestracjami. W dalszej kolejno軼i nale篡 uda si do zewn皻rznego budynku, w którym grupy wycieczkowe pobieraj specjalne s逝chawki oraz wynajmuj przewodnika (mog go wynaj望 równie osoby prywatne!). Wst瘼 na teren obozu jest bezp豉tny. Wystarczy przej嗆 kawa貫k, aby ujrze najs造nniejsz chyba bram na 鈍iecie, z jeszcze bardziej znacz帷ym napisem na niej wyrytym: „Arbeit macht frei” (niem. „Praca czyni wolnym”). Trudno uwierzy, 瞠 w豉郾ie takie has豉 g這szono przybywaj帷ym tutaj niegdy wi篥niom.

Przewijaj帷 si pomi璠zy blokami, ci篹ko jest przyzwyczai si do my郵i, 瞠 podczas II wojny 鈍iatowej gin窸o tutaj tyle ludzi. 疾 w miejscu, gdzie dzi s uliczki, wówczas znajdowa造 si specjalne place apelowe, na których kazano sta skazanym po kilka godzin na mrozie, w upale, w cienkich ubraniach, w niepe軟ych butach, w g這dzie.

Tylko nieliczne bloki pozostawiono w stanie surowym, nienaruszonym. Praktycznie w ka盥ym z nich znajduj si obecnie eksponaty, przerobiono je na pomieszczenia o charakterze stricte muzealnym. W paru miejscach znajduj si sale audio-video, gdzie odbywaj si projekcje filmów dokumentalnych, z mo磧iwo軼i wybrania j瞛yka, jakim pos逝guje si nagrany g這s lektora.

Jest wiele punktów, które przykuwaj tutaj uwag, zapadaj w pami耩. W jednym z bloków, przechodz帷 obok tablic informacyjnych, s造szy si w oddali echo jad帷ego poci庵u. G這s ten przybiera na sile, w miar poruszania si w kierunku do鈔odkowym. Ostatecznie dochodzi si do pomieszczenia, w którym umieszczony jest g這郾ik, który nieustannie wytwarza oryginalne d德i瘯i, przez co ma si wra瞠nie, jakby zbli瘸 si kolejny transport z wi篥niami. D德i瘯i te jeszcze d逝go dzwoni w uszach, nawet po opuszczeniu terenu obozu…

Niezwykle ponurym widokiem s galerie przedmiotów, które nale瘸造 kiedy do ma造ch dzieci, a wi璚 lalki, zabawki, ubranka, szczotki do w這sów. Nie mo積a zapomnie równie o „wystawie” skomponowanej z ludzkich w這sów. Do陰czone do niej informacje wykazuj, 瞠 軼inano je w celach przemys這wych – doskonale nadawa造 si one na przyk豉d do produkcji materaców, a tak瞠 innych produktów. Oprócz tego liczne zbiory skonfiskowanych dóbr, walizek, przedmiotów codziennego u篡tku, kosztowno軼i…

Pseudoeksperymenty w obozie

Blok nr 10 to miejsce niezwykle przygn瑿iaj帷e. Znajdowa si tu kiedy „szpital”, w którym przeprowadzano na kobietach nieludzkie eksperymenty pseudomedyczne. Podejmowa si ich Carl Clauberg, który w ten sposób chcia opatentowa nowe, ta雟ze i skuteczniejsze metody np. sterylizacji. Eksperymenty te doprowadza造 przewa積ie do trwa貫go kalectwa lub obra瞠, nierzadko do 鄉ierci pacjentek. Dzia豉nia te odbywa造 si pod pozorem badania ginekologicznego, a ko鎍zy造 si wprowadzeniem do narz康ów rodnych kobiet dra積i帷ych 鈔odków chemicznych.

Innym sposobem fizycznego okaleczania wi篥niarek w KL Auschwitz by這 na przyk豉d wstrzykiwanie fenolu, nak逝wanie rdzenia kr璕owego w鈔ód osób chorych na zapalenie opon mózgowych, silne oparzenia cia oraz narz康ów wewn皻rznych powodowane dzia豉niem promieni Roentgena, sterylizacja operacyjna, podawanie doustnie (b康 wstrzykiwanie w skór) 鈔odków toksycznych.

Do bada tych ch皻nie wybierano osoby m這de i zdrowe, jednak w momencie (na skutek tych w豉郾ie zbrodniczych pseudoekperymentów), gdy stawa造 si one nieprzydatne, niezdolne do pracy, niepotrzebne do dalszej serii bada, ch皻nie si ich pozbywano, masowo dokonuj帷 selekcji. Takie osoby trafia造 przewa積ie do komory gazowej, a dalej do pieca krematoryjnego.

Komory gazowe znajdowa造 si na terenie obozu macierzystego (Auschwitz I), jak równie pó幡iej, w dalszej kolejno軼i, zbudowano cztery kolejne oraz pi耩 krematoriów (planowano zbudowa sze嗆) w Brzezince. Zanim jednak podj皻o si realizacji tego sposobu, poprzedzono j licznymi badaniami, na ile metoda ta oka瞠 si skuteczna. Szybko si okaza這, 瞠 nie ma szybszego ani bardziej „efektywnego” sposobu na masowe pozbycie si zw這k milionów ludzi, gównie pochodzenia 篡dowskiego, jak w豉郾ie palenie cia w piecach krematoryjnych, które wpierw szybko traci造 ducha w komorach gazowych.

Nieludzkie kary…

Tych, którzy próbowali uciec lub w jakikolwiek inny sposób sprzeniewierzy si administracji obozowej, traktowano jak ludzi najgorszej kategorii. Bez skrupuów wi璚 zamykano takich „鄉ia趾ów” w bloku nr 11, gdzie te znajdowa造 si ciemnice. Tam te wi篥niowie zostawali zamykani w kilka osób w ciasnym pomieszczeniu, w którym nie by這 鈍iat豉 oraz sta貫go dop造wu tlenu. Kary takie trwa造 od kilku do kilkunastu nocy, czasem nawet wymierzano j na par miesi璚y, w zale積o軼i od „wagi” pope軟ionego czynu. Przewa積ie skazywano ich tym samym na 鄉ier g這dow lub na skutek uduszenia.

Innym typem wymierzanej kary by豉 tzw. „kara s逝pka”, która polega豉 na wi您aniu wi篥niom r彗 do ty逝 i wieszaniu cia豉 na wysoko軼i, w wyniku czego przewa積ie mdleli oni na skutek bólu spowodowanego zerwaniem 軼i璕ien ramion. Po odbyciu takiej kary „numer” nie móg ju zazwyczaj pracowa, gdy jego r璚e stawa造 si bezw豉dne. Jako 瞠 by on ju nieprzydatny, niezdolny do robót, tote przewa積ie ko鎍zy swój 篡wot w komorze gazowej, gdzie gin掖 uduszony cyklonem B. 妃ier by豉 wówczas natychmiastowa.

Ci, których przy豉pano na ucieczce, wieszano publicznie. Mia豉 to by przestroga dla wszystkich tych, którzy chcieli spróbowa tego samego. By造 nieliczne przypadki, kiedy któremu z wi篥niów uda這 si wydosta z obozu, najcz窷ciej w momencie pracy poza jego terenem. Nie by這 to wówczas trudne, lecz wi您a這 si z licznymi negatywnymi konsekwencjami. W zamian za jednego uciekiniera karano na przyk豉d dziesi璚iu niewinnych ludzi, tylko dlatego, 瞠 pozwolono zbiec temu jednemu.

Na parterze bloku 11 znajduje si dziedziniec, który do dzi znany jest jako 圭iana 妃ierci. To tu dokonywano masowych egzekucji poprzez rozstrzelanie. Obecnie znajduj si tutaj tablice pami徠kowe, a zwiedzaj帷y pozostawiaj w tym miejscu liczne kwiaty, li軼iki i ró積e osobiste akcenty.

Do historii przesz造 równie s造nne kary ch這sty, które równie odbywa造 si publicznie, podczas apeli. Wi瞛ie (lub wi篥niarka), którego chciano w ten sposób ukara, musia nagi ustawi si w pozycji prostopad貫j, wyci庵aj帷 r璚e do przodu, a tuów opieraj帷 o specjalny kozio. Sam musia odlicza otrzymane razy po niemiecku, a kiedy si pomyli, baty zaczynano jeszcze raz, od nowa. Baty te wymierzano w po郵adki twardymi kijami lub tzw. bykowcami, czyli biczami (廝ód這: http://pl.auschwitz.org.pl – dzia: „Kary i egzekucje”).

Nie mo積a nie wspomnie s這wem o wielkim bohaterze, dzi uznanym za 鈍i皻ego. By nim Maksymilian Maria Kolbe, zakonnik katolicki, który w czasie apelu, podczas selekcji, zg這si si do odbycia kary za innego wspó逕i篥nia. Selekcji takich dokonywano przewa積ie w momencie, gdy komu z danego bloku b康 komanda (grupy robotniczej) uda這 si uciec, wówczas karano pozosta造ch mieszka鎍ów danego bloku lub cz這nków komanda. Kolbe zg這si si do odbycia takiej kary, wobec czego zamkni皻o go w ciemnicy bloku nr 11, gdzie nie by這 dost瘼u do 鈍ie瞠go powietrza, 鈍iat豉, wody ani po篡wienia. Kiedy po dwóch tygodniach zastano go wci捫 篡wego, wbito mu w serce zastrzyk fenolu, co spowodowa這 natychmiastowy zgon (廝ód這: http://pl.auschwitz.org.pl – dzia: „Kary i egzekucje”).

… i „nagrody”

Tych wi篥niów, którzy wykazywali si szczególnym pos逝sze雟twem i lojalno軼i wobec w豉dz obozu b康 niebywa造m okrucie雟twem w stosunku do wspó逕i篥niów, administracja KL Auschwitz ch皻nie promowa豉 i nagradza豉. Jednym z rodzajów takiej „premii” by這 awansowanie danego wi篥nia na stanowisko blokowego. Blokowy odpowiada za porz康ek w swoim budynku, a tak瞠 za wydawanie posi趾ów czy wyp璠zanie wszystkich na apele. Sam móg te wymierza kary b康 wedle uznania przyznawa np. wi瘯sz porcj jedzenia, je郵i uzna, 瞠 kto na to zas逝篡 (czyli by lojalny lub wyj徠kowo okrutny dla innych, podobnie jak on). Blokowy czu wyj徠kow nienawi嗆 dla wspó逕i篥niów, nigdy im nie wspó販zu, sam te by nienawidzony przez reszt „numerów”. W zamian jednak za odpowiedzialne podchodzenie do swoich obowi您ków, dostawa w豉sn cel do spania, lepsze ubranie, lepsze wy篡wienie, egzystowa wi璚 w znacznie korzystniejszych warunkach. W poszczególnych blokach panowa豉 bowiem zaraza, szerzy si tyfus, nie brakowa這 szczurów ani pche, a stan sanitarny pozostawia wiele do 篡czenia. Co prawda w ka盥ym znajdowa造 si umywalnie oraz ubikacje, ale ich liczba by豉 zbyt ma豉, dlatego mieszka鎍y stali nierzadko w d逝gich kolejkach, a ponadto wszelkie swoje potrzeby fizjologiczne musieli za豉twia na publicznym widoku. Poniewa w celach by這 ciasno oraz ciemno, tote cz瘰to deptano sobie w nocy po g這wach – i to butami brudnymi od ka逝, jak równie wszelkich innych nieczysto軼i.

Specyficzn form nagradzania by豉 przepustka do tzw. puffu. Puff mie軼i si w bloku nr 24 i by domem publicznym. Kobiety ch皻nie si do niego zg豉sza造, gdy niczego przewa積ie nie鈍iadome, szuka造 pracy lekkiej i niewyczerpuj帷ej, w zamian za dobre warunki, a w taki w豉郾ie sposób j rozreklamowywano. Wszystkie jednak musia造 przej嗆 bardzo dok豉dn selekcj. Równie m篹czy幡i, którzy przychodzi造 korzysta z ich us逝g (a mogli tylko ci, którzy zostali do tego upowa積ieni, by豉 to w豉郾ie swoista forma nagradzania najbardziej lojalnych wi篥niów), równie przechodzili szczegó這we badania. By這 to jedno z nielicznych miejsc w obozie, gdzie pilnie strze穎no, aby nie narodzi豉 si 瘸dna zaraza czy epidemia. M篹czyznom wyznaczano czas, w którym mogli korzysta w us逝g kobiet, jak równie dostawali szereg polece co do stosowanych pozycji seksualnych, do czego te musieli si pilnie dostosowywa, poniewa byli podgl康ani przez specjalnie wyprofilowane otwory w drzwiach. Kobiety, które pracowa造 w puffie, traktowane by造 na zupe軟ie innych zasadach. Zawsze dostawa造 jedzenie, by造 czyste i dobrze ubrane, tote z czasem zg豉sza這 si do niego coraz wi璚ej ch皻nych ochotniczek. Wiele z nich wykrada這 si nocami ze swojego bloku i udawa這 do m篹czyzn, z którymi mia造 romans, który nawi您ywa si z klientami jeszcze w puffie. Je郵i taki romans wyszed na jaw, surowo karano, gdy restrykcyjnie pilnowano czysto軼i oraz zasad higieny (w bloku nr 24 m篹czy幡i dostawali zazwyczaj kondomy, które uniemo磧iwia造 zaj軼ie tym kobietom w ci捫y oraz przenoszenie chorób wenerycznych drog p販iow). Do kobiet tych inne wi篥niarki 篡wi造 szczególn odraz, poniewa – jak ju wspomniano powy瞠j – by造 one o wiele lepiej traktowane. One jednak rzadko kiedy narzeka造 na swoj sytuacj.
Kilka sów podsumowania…
Ka盥y cz這wiek, na którym zastane tu eksponaty i widoki nie zrobi najmniejszego wra瞠nia, jest niezwykle pusty i zdegradowany poprzez swój wrodzony egoizm. I nie chodzi tu bynajmniej o to, by ostentacyjnie wyra瘸 przy innych zwiedzaj帷ych swój 瘸l poprzez p豉cz czy gesty okazuj帷e odczuwany wielki smutek. Tego rodzaju empati i wspó販zucie nale篡 prze篡wa gdzie w 鈔odku swej duszy. Pami皻ajmy jednak, 瞠 jednorazowa zaduma nigdy nie wskazuje na prawdziw szczero嗆 naszego emocjonalnego zaanga穎wania, gdy je郵i pobyt w Auschwitz chocia瘺y minimalnie nie wp造nie na nasz dalsz egzystencj, sposób postrzegania ludzi czy chocia瘺y reagowania na g逝pie dowcipy na temat 砰dów, to znak, 瞠 powinni鄉y tam wróci – i to tyle razy, dopóty dopóki nie poczujemy si mocniejsi, inni, lepsi. Tylko wówczas nasze 篡cie stanie si bogatsze, bo jakby mniej ja這we – o ile narodzimy si na nowo, buduj帷 wszystko na podwalinach wra磧iwo軼i na ludzk krzywd i ch璚i odkrywania wszelkich mrocznych b康 makabrycznych u豉mków historii naszego kraju. Nawet, je瞠li jest ona w wielu miejscach bolesna i nie do poj璚ia, jak bardzo – cytuj帷 Zofi Na趾owsk - „ludzie ludziom zgotowali ten los”…


OPRACOWANIE: Marta Akuszewska

BIBLIOGRAFIA:

1. Oficjalna strona KL Auschwitz: http://pl.auschwitz.org.pl/m/ ; dzia „Historia”: „Szpitale obozowe”, „Kary i egzekucje”, „Eksperymenty”, „Zag豉da”.
2. Irena Strzelecka „Oddzia kobiecy (Frauenabteilung) w m瘰kim obozie macierzystym w O鈍i璚imiu”, [w:] „Zeszyty O鈍i璚imskie – 20”, Wydawnictwo Pa雟twowego Muzeum w O鈍i璚imiu, O鈍i璚im 1993, s. 34-37.
 
« poprzedni artyku   nast瘼ny artyku »