Start Materiały Arkusze maturalne Wypracowania Matura Kursy Ściągi

Testy z WOS-u WOS CD Geografia CD Angielski CD Kurs WOS Polski Rosyjski CD

Start

Auschwitz widziany oczami młodego człowieka

Wiadomości

	Sprawdzony sposób na zdanie matury z WOS-u

Materiały na e-mail

Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Auschwitz widziany oczami młodego człowieka

Nie można czuć się Polakiem, jeżeli przynajmniej raz w życiu nie zobaczy się tego miejsca na własne oczy – podobnie, jak nie jest muzułmaninem ten, który nigdy nie odbył pielgrzymki do świątyni Allacha w Mekce. Mowa tu o KL (Konzentrationslager – z niem. „obóz koncentracyjny”) Auschwitz, znajdującym się w niewielkim mieście na południu Polski, tj. w Oświęcimiu niedaleko od Krakowa.

Z roku na rok przybywa tutaj coraz więcej zagranicznych „turystów”, głównie Żydów z Izraela, lecz nie tylko, bo również Anglików, Niemców, Hiszpanów, Włochów czy Japończyków. Nacje, jakie codziennie tamtędy przemykają pomiędzy poszczególnymi blokami, są obecnie bardzo różnorodne, a wciąż ich przybywa. Jest to powód do zadowolenia, że wielu cudzoziemców pragnie zaznajomić się z historią naszego kraju, jak również przynajmniej częściowo utożsamić z cierpieniem wszystkich tych, którzy w obozie tym zginęli lub zostali trwale pokaleczeni fizycznie bądź psychicznie, lecz zastanawiające jest to, na ile ludzie ci traktują swój pobyt na terenie Auschwitz jako niesamowite wewnętrzne przeżycie, odmieniające dotychczasowy światopogląd o sto osiemdziesiąt stopni, a na ile jako zwyczajną wycieczkę po miejscach kaźni setek tysięcy osób. Oby to pierwsze…

Najbardziej ponure zakamarki

Już sama droga, która wiedzie do KL Auschwitz, napawa strachem. Idąc pieszo z dworca PKP, łatwo się zgubić i pomylić obóz Auschwitz z Birkenau, czyli Auschwitz II, który to położony jest w malutkiej wiosce pod Oświęcimiem, tj. w Brzezince. Oznakowania zdecydowanie nie są najlepsze, dlatego też warto pytać się o drogę miejscowych ludzi.

Birkenau bardzo łatwo rozpoznać, i to już z daleka. Przede wszystkim przybywa do niego o wiele mniej ludzi niż do Auschwitz, zapewne dlatego że pozostawiono go w dużo bardziej surowym stanie. Ponadto charakterystyczny jest dla niego widok bramy, do której wiodą ślepe tory kolejowe – znany z wielu zdjęć oraz obrazków w podręcznikach historycznych. W Birkenau przestrzeń jest znacznie wydłużona, przeważają opuszczone baraki, niewiele jest śladów ingerencji pracowników obozu. I o ile Auschwitz jest bardziej miejscem muzealnym, o tyle Birkenau stało się ikoną kaźni ludzkiej, miejscem o wiele bardziej przygnębiającym, oddzielonym od reszty świata – takie odnosi się wrażenie, kiedy się tam przebywa.

Przed wejściem do Auschwitz I znajduje się ogromny parking, na którym zatrzymuje się mnóstwo samochodów oraz autokarów, często z zagranicznymi rejestracjami. W dalszej kolejności należy udać się do zewnętrznego budynku, w którym grupy wycieczkowe pobierają specjalne słuchawki oraz wynajmują przewodnika (mogą go wynająć również osoby prywatne!). Wstęp na teren obozu jest bezpłatny. Wystarczy przejść kawałek, aby ujrzeć najsłynniejszą chyba bramę na świecie, z jeszcze bardziej znaczącym napisem na niej wyrytym: „Arbeit macht frei” (niem. „Praca czyni wolnym”). Trudno uwierzyć, że właśnie takie hasła głoszono przybywającym tutaj niegdyś więźniom.

Przewijając się pomiędzy blokami, ciężko jest przyzwyczaić się do myśli, że podczas II wojny światowej ginęło tutaj tyle ludzi. Że w miejscu, gdzie dziś są uliczki, wówczas znajdowały się specjalne place apelowe, na których kazano stać skazanym po kilka godzin na mrozie, w upale, w cienkich ubraniach, w niepełnych butach, w głodzie.

Tylko nieliczne bloki pozostawiono w stanie surowym, nienaruszonym. Praktycznie w każdym z nich znajdują się obecnie eksponaty, przerobiono je na pomieszczenia o charakterze stricte muzealnym. W paru miejscach znajdują się sale audio-video, gdzie odbywają się projekcje filmów dokumentalnych, z możliwością wybrania języka, jakim posługuje się nagrany głos lektora.

Jest wiele punktów, które przykuwają tutaj uwagę, zapadają w pamięć. W jednym z bloków, przechodząc obok tablic informacyjnych, słyszy się w oddali echo jadącego pociągu. Głos ten przybiera na sile, w miarę poruszania się w kierunku dośrodkowym. Ostatecznie dochodzi się do pomieszczenia, w którym umieszczony jest głośnik, który nieustannie wytwarza oryginalne dźwięki, przez co ma się wrażenie, jakby zbliżał się kolejny transport z więźniami. Dźwięki te jeszcze długo dzwonią w uszach, nawet po opuszczeniu terenu obozu…

Niezwykle ponurym widokiem są galerie przedmiotów, które należały kiedyś do małych dzieci, a więc lalki, zabawki, ubranka, szczotki do włosów. Nie można zapomnieć również o „wystawie” skomponowanej z ludzkich włosów. Dołączone do niej informacje wykazują, że ścinano je w celach przemysłowych – doskonale nadawały się one na przykład do produkcji materaców, a także innych produktów. Oprócz tego liczne zbiory skonfiskowanych dóbr, walizek, przedmiotów codziennego użytku, kosztowności…

Pseudoeksperymenty w obozie

Blok nr 10 to miejsce niezwykle przygnębiające. Znajdował się tu kiedyś „szpital”, w którym przeprowadzano na kobietach nieludzkie eksperymenty pseudomedyczne. Podejmował się ich Carl Clauberg, który w ten sposób chciał opatentować nowe, tańsze i skuteczniejsze metody np. sterylizacji. Eksperymenty te doprowadzały przeważnie do trwałego kalectwa lub obrażeń, nierzadko do śmierci pacjentek. Działania te odbywały się pod pozorem badania ginekologicznego, a kończyły się wprowadzeniem do narządów rodnych kobiet drażniących środków chemicznych.

Innym sposobem fizycznego okaleczania więźniarek w KL Auschwitz było na przykład wstrzykiwanie fenolu, nakłuwanie rdzenia kręgowego wśród osób chorych na zapalenie opon mózgowych, silne oparzenia ciał oraz narządów wewnętrznych powodowane działaniem promieni Roentgena, sterylizacja operacyjna, podawanie doustnie (bądź wstrzykiwanie w skórę) środków toksycznych.

Do badań tych chętnie wybierano osoby młode i zdrowe, jednak w momencie (na skutek tych właśnie zbrodniczych pseudoekperymentów), gdy stawały się one nieprzydatne, niezdolne do pracy, niepotrzebne do dalszej serii badań, chętnie się ich pozbywano, masowo dokonując selekcji. Takie osoby trafiały przeważnie do komory gazowej, a dalej do pieca krematoryjnego.

Komory gazowe znajdowały się na terenie obozu macierzystego (Auschwitz I), jak również później, w dalszej kolejności, zbudowano cztery kolejne oraz pięć krematoriów (planowano zbudować sześć) w Brzezince. Zanim jednak podjęto się realizacji tego sposobu, poprzedzono ją licznymi badaniami, na ile metoda ta okaże się skuteczna. Szybko się okazało, że nie ma szybszego ani bardziej „efektywnego” sposobu na masowe pozbycie się zwłok milionów ludzi, głównie pochodzenia żydowskiego, jak właśnie palenie ciał w piecach krematoryjnych, które wpierw szybko traciły ducha w komorach gazowych.

Nieludzkie kary…

Tych, którzy próbowali uciec lub w jakikolwiek inny sposób sprzeniewierzyć się administracji obozowej, traktowano jak ludzi najgorszej kategorii. Bez skrupułów więc zamykano takich „śmiałków” w bloku nr 11, gdzie też znajdowały się ciemnice. Tam też więźniowie zostawali zamykani w kilka osób w ciasnym pomieszczeniu, w którym nie było światła oraz stałego dopływu tlenu. Kary takie trwały od kilku do kilkunastu nocy, czasem nawet wymierzano ją na parę miesięcy, w zależności od „wagi” popełnionego czynu. Przeważnie skazywano ich tym samym na śmierć głodową lub na skutek uduszenia.

Innym typem wymierzanej kary była tzw. „kara słupka”, która polegała na wiązaniu więźniom rąk do tyłu i wieszaniu ciała na wysokości, w wyniku czego przeważnie mdleli oni na skutek bólu spowodowanego zerwaniem ścięgien ramion. Po odbyciu takiej kary „numer” nie mógł już zazwyczaj pracować, gdyż jego ręce stawały się bezwładne. Jako że był on już nieprzydatny, niezdolny do robót, toteż przeważnie kończył swój żywot w komorze gazowej, gdzie ginął uduszony cyklonem B. Śmierć była wówczas natychmiastowa.

Ci, których przyłapano na ucieczce, wieszano publicznie. Miała to być przestroga dla wszystkich tych, którzy chcieli spróbować tego samego. Były nieliczne przypadki, kiedy któremuś z więźniów udało się wydostać z obozu, najczęściej w momencie pracy poza jego terenem. Nie było to wówczas trudne, lecz wiązało się z licznymi negatywnymi konsekwencjami. W zamian za jednego uciekiniera karano na przykład dziesięciu niewinnych ludzi, tylko dlatego, że pozwolono zbiec temu jednemu.

Na parterze bloku 11 znajduje się dziedziniec, który do dziś znany jest jako Ściana Śmierci. To tu dokonywano masowych egzekucji poprzez rozstrzelanie. Obecnie znajdują się tutaj tablice pamiątkowe, a zwiedzający pozostawiają w tym miejscu liczne kwiaty, liściki i różne osobiste akcenty.

Do historii przeszły również słynne kary chłosty, które również odbywały się publicznie, podczas apeli. Więzień (lub więźniarka), którego chciano w ten sposób ukarać, musiał nagi ustawić się w pozycji prostopadłej, wyciągając ręce do przodu, a tułów opierając o specjalny kozioł. Sam musiał odliczać otrzymane razy po niemiecku, a kiedy się pomylił, baty zaczynano jeszcze raz, od nowa. Baty te wymierzano w pośladki twardymi kijami lub tzw. bykowcami, czyli biczami (źródło: http://pl.auschwitz.org.pl – dział: „Kary i egzekucje”).

Nie można nie wspomnieć słowem o wielkim bohaterze, dziś uznanym za świętego. Był nim Maksymilian Maria Kolbe, zakonnik katolicki, który w czasie apelu, podczas selekcji, zgłosił się do odbycia kary za innego współwięźnia. Selekcji takich dokonywano przeważnie w momencie, gdy komuś z danego bloku bądź komanda (grupy robotniczej) udało się uciec, wówczas karano pozostałych mieszkańców danego bloku lub członków komanda. Kolbe zgłosił się do odbycia takiej kary, wobec czego zamknięto go w ciemnicy bloku nr 11, gdzie nie było dostępu do świeżego powietrza, światła, wody ani pożywienia. Kiedy po dwóch tygodniach zastano go wciąż żywego, wbito mu w serce zastrzyk fenolu, co spowodowało natychmiastowy zgon (źródło: http://pl.auschwitz.org.pl – dział: „Kary i egzekucje”).

… i „nagrody”

Tych więźniów, którzy wykazywali się szczególnym posłuszeństwem i lojalnością wobec władz obozu bądź niebywałym okrucieństwem w stosunku do współwięźniów, administracja KL Auschwitz chętnie promowała i nagradzała. Jednym z rodzajów takiej „premii” było awansowanie danego więźnia na stanowisko blokowego. Blokowy odpowiadał za porządek w swoim budynku, a także za wydawanie posiłków czy wypędzanie wszystkich na apele. Sam mógł też wymierzać kary bądź wedle uznania przyznawać np. większą porcję jedzenia, jeśli uznał, że ktoś na to zasłużył (czyli był lojalny lub wyjątkowo okrutny dla innych, podobnie jak on). Blokowy czuł wyjątkową nienawiść dla współwięźniów, nigdy im nie współczuł, sam też był nienawidzony przez resztę „numerów”. W zamian jednak za odpowiedzialne podchodzenie do swoich obowiązków, dostawał własną celę do spania, lepsze ubranie, lepsze wyżywienie, egzystował więc w znacznie korzystniejszych warunkach. W poszczególnych blokach panowała bowiem zaraza, szerzył się tyfus, nie brakowało szczurów ani pcheł, a stan sanitarny pozostawiał wiele do życzenia. Co prawda w każdym znajdowały się umywalnie oraz ubikacje, ale ich liczba była zbyt mała, dlatego mieszkańcy stali nierzadko w długich kolejkach, a ponadto wszelkie swoje potrzeby fizjologiczne musieli załatwiać na publicznym widoku. Ponieważ w celach było ciasno oraz ciemno, toteż często deptano sobie w nocy po głowach – i to butami brudnymi od kału, jak również wszelkich innych nieczystości.

Specyficzną formą nagradzania była przepustka do tzw. puffu. Puff mieścił się w bloku nr 24 i był domem publicznym. Kobiety chętnie się do niego zgłaszały, gdyż niczego przeważnie nieświadome, szukały pracy lekkiej i niewyczerpującej, w zamian za dobre warunki, a w taki właśnie sposób ją rozreklamowywano. Wszystkie jednak musiały przejść bardzo dokładną selekcję. Również mężczyźni, którzy przychodziły korzystać z ich usług (a mogli tylko ci, którzy zostali do tego upoważnieni, była to właśnie swoista forma nagradzania najbardziej lojalnych więźniów), również przechodzili szczegółowe badania. Było to jedno z nielicznych miejsc w obozie, gdzie pilnie strzeżono, aby nie narodziła się żadna zaraza czy epidemia. Mężczyznom wyznaczano czas, w którym mogli korzystać w usług kobiet, jak również dostawali szereg poleceń co do stosowanych pozycji seksualnych, do czego też musieli się pilnie dostosowywać, ponieważ byli podglądani przez specjalnie wyprofilowane otwory w drzwiach. Kobiety, które pracowały w puffie, traktowane były na zupełnie innych zasadach. Zawsze dostawały jedzenie, były czyste i dobrze ubrane, toteż z czasem zgłaszało się do niego coraz więcej chętnych ochotniczek. Wiele z nich wykradało się nocami ze swojego bloku i udawało do mężczyzn, z którymi miały romans, który nawiązywał się z klientami jeszcze w puffie. Jeśli taki romans wyszedł na jaw, surowo karano, gdyż restrykcyjnie pilnowano czystości oraz zasad higieny (w bloku nr 24 mężczyźni dostawali zazwyczaj kondomy, które uniemożliwiały zajście tym kobietom w ciąży oraz przenoszenie chorób wenerycznych drogą płciową). Do kobiet tych inne więźniarki żywiły szczególną odrazę, ponieważ – jak już wspomniano powyżej – były one o wiele lepiej traktowane. One jednak rzadko kiedy narzekały na swoją sytuację.

Kilka słów podsumowania…

Każdy człowiek, na którym zastane tu eksponaty i widoki nie zrobią najmniejszego wrażenia, jest niezwykle pusty i zdegradowany poprzez swój wrodzony egoizm. I nie chodzi tu bynajmniej o to, by ostentacyjnie wyrażać przy innych zwiedzających swój żal poprzez płacz czy gesty okazujące odczuwany wielki smutek. Tego rodzaju empatię i współczucie należy przeżywać gdzieś w środku swej duszy. Pamiętajmy jednak, że jednorazowa zaduma nigdy nie wskazuje na prawdziwą szczerość naszego emocjonalnego zaangażowania, gdyż jeśli pobyt w Auschwitz chociażby minimalnie nie wpłynie na naszą dalszą egzystencję, sposób postrzegania ludzi czy chociażby reagowania na głupie dowcipy na temat Żydów, to znak, że powinniśmy tam wrócić – i to tyle razy, dopóty dopóki nie poczujemy się mocniejsi, inni, lepsi. Tylko wówczas nasze życie stanie się bogatsze, bo jakby mniej jałowe – o ile narodzimy się na nowo, budując wszystko na podwalinach wrażliwości na ludzką krzywdę i chęci odkrywania wszelkich mrocznych bądź makabrycznych ułamków historii naszego kraju. Nawet, jeżeli jest ona w wielu miejscach bolesna i nie do pojęcia, jak bardzo – cytując Zofię Nałkowską - „ludzie ludziom zgotowali ten los”…

OPRACOWANIE: Marta Akuszewska

BIBLIOGRAFIA:

1. Oficjalna strona KL Auschwitz: http://pl.auschwitz.org.pl/m/ ; dział „Historia”: „Szpitale obozowe”, „Kary i egzekucje”, „Eksperymenty”, „Zagłada”.
2. Irena Strzelecka „Oddział kobiecy (Frauenabteilung) w męskim obozie macierzystym w Oświęcimiu”, [w:] „Zeszyty Oświęcimskie – 20”, Wydawnictwo Państwowego Muzeum w Oświęcimiu, Oświęcim 1993, s. 34-37.

« poprzedni artykuł		następny artykuł »

WSTECZ