Materiały na e-mail
Ściągnij omówione tematy na nową maturę z WOS-u (za darmo)

Email
Imię
 
Naród PDF Drukuj Email


Pojęcie narodu

Według potocznego przekonania naród jest pierwotną i naturalną zbiorowością ludzi wywodzących się ze wspólnego rdzenia. W tym ujęciu naród jest traktowany jako jedna, wielka rodzina rodzin.

Przynależność narodowa

Zgodnie z tym przynależność narodową utożsamia się z więziami pokrewieństwa. Jednostka dziedziczy tę przynależność po swoich rodzicach, bez stosowania jakichkolwiek procedur przyjmowania do wspólnoty narodowej. Przy ustaleniu narodowości dziecka jest stosowane prawo krwi (ius sanguinis) uzależniające ją od narodowości rodziców. W niektórych społeczeństwach narodowo – państwowych, zwłaszcza ukształtowanych w wyniku procesów imigracyjnych, obowiązuje prawo ziemi (ius soli). Prawo ziemi reguluje nabycie obywatelstwa w oparciu o miejsca urodzenia. Prawo ziemi funkcjonuje np. w Brazylii.

Wspólnota językowa

W świadomości powszechnej upowszechnił się również pogląd, że o przynależności narodowej decyduje kryterium językowe. Na tej podstawie mówi się o narodzie jako o wspólnocie ludzi posługujących się tym samym językiem. Wspólnota języka daje ludziom możliwość bezpośredniego i ciągłego komunikowania się, co w konsekwencji prowadzi do kształtowania tożsamości narodowej. Na tej podstawie naród jest określany jako etniczna wspólnota językowa.

Należy jednak podkreślić, że kryterium utożsamiające naród z grupą językową według formuły – „jeden język – jeden naród” jest nieścisłe, ponieważ spotykane są liczne odstępstwa od tego wzoru. Są języki, którymi mówi wiele narodów.
odpowiednim przykładem jest język angielski, którym, poza Brytyjczykami, posługują się także mieszkańcy USA, Australii, część ludności Kanady. Podobnie wiele narodów posługuje się językami hiszpańskim, portugalskim, francuskim czy niemieckim. Istnieją narody, w których używa się kilka języków. Przykładem europejskim są Szwajcarzy mówiący językami: francuskim, włoskim, niemieckim i retoromańskim.

Terytorium a naród

Pojęcie narodu jest też stosowane w celu określenia ludności, która posiada stałe terytorium. Częsty jest pogląd, że terytorium warunkuje wspólnotę losów historycznych oraz poczucie bliskości psychicznej i kulturowej. Istniały jednak w przeszłości i nadal istnieją narody bez własnego terytorium, żyjące w rozproszeniu, czyli diasporze.

Diaspora

Diasporą nazywamy rozproszenie jakiejś narodowości wśród innej nacji lub innym narodzie. Diasporą określamy również rozproszenie wyznawców jakiejś religii wśród przedstawicieli innego wyznania lub wyznań. W węższym znaczeniu termin ten jest stosowany na oznaczenie rozproszenia Żydów poza Palestyną w okresach starożytności i średniowieczu. Jest to inaczej galut. Tradycyjna literatura żydowska wyróżnia cztery galuty:

- egipski;
- babiloński;
- grecki;
- rzymski;
- od zbudowania II świątyni w 70 r. n. e. do czasów obecnych.

W myśl tradycji biblijnej galut zakończy się wraz z przyjściem Mesjasza. W warunkach diaspory egzystował naród żydowski przed powstaniem państwa Izrael. Po całym świece rozproszeni są również Romowie. Niektóre narody (np. Kurdowie) walczą o utworzenie suwerennego państwa i ustanowienie własnego terytorium narodowego.
Definicje narodu, które odwołują się do kryterium posiadania własnego terytorium, formułowane są na gruncie politologicznym. Definicje te ujmują naród jako społeczeństwo zorganizowane w państwo, na terenie, którego obowiązuje suwerenna, niczemu ani nikomu nie podlegająca jurysdykcja. Natomiast ekonomiczna koncepcja narodu ujmuje naród jako zbiorowość ludzi, którzy należą do wspólnego układu ekonomicznego. Układ ekonomiczny obejmuje majątek narodowy i gospodarkę narodową.
Polityczna i ekonomiczna koncepcja narodu.
Naród w sensie ekonomicznym jest definiowany jako względnie autonomiczny system produkcji i cyrkulacji, czyli wymiany dóbr i usług. Elementami systemu produkcji i wymiany dóbr są produkt krajowy i rynek narodowy.
W teoriach politologicznych pojęcie narodu jest przede wszystkim definiowane jako zbiorowość ludzi, którzy należą do suwerennego państwa. Z tej racji państwo jest nazywane właśnie państwem narodowym. Teorie te uznają państwo narodowe za najlepszą formę organizacji wielkich wspólnot ludzkich. Celem państwa jest utrzymanie i umacnianie wspólnoty narodowej oraz zagwarantowanie jej bezpieczeństwa oraz terytorialnej integralności niezawisłości. W praktyce administracyjno – politycznej naród jest traktowany jako zbiorowość ludzi zamieszkujących dane terytorium. Według kryterium administracyjno – politycznego ludzie danego narodu uznają celowość wspólnej władzy państwowej. Naród zorganizowany w państwo jest suwerenną jednostką polityczną, którą kieruje rząd. Rząd reprezentuje i realizuje dążenia zbiorowości, która go wyłoniła. W państwie narodowym obok pojęcia narodowości występuje pojęcie obywatelstwa.
Instytucje narodowe
Na tej podstawie można przyjąć słuszność rozumienia narodu jako ogółu obywateli państwa, których łączą wspólne potrzeby i interesy. Urzeczywistnienie wspólnych potrzeb i interesów gwarantują ogólnonarodowe instytucje:

- władze i administracja państwowa;
- wojsko;
- służby porządkowe;
- wymiar sprawiedliwości;
- system edukacji narodowej;
- system opieki zdrowotnej;
- organizacje gospodarcze.

Państwo narodowe będące wynikiem historycznego rozwoju, samo staje się czynnikiem narodotwórczym na dalszych etapach ewolucji narodu. Oprócz państwa narodowego skupiającego jeden naród, który je utworzył, występują także państwa wielonarodowe, których ludność składa się z dwu lub więcej narodowości (np. Byłe Czechosłowacja, Jugosławia czy Związek Radziecki). Zdarza się też odwrotnie, kiedy jeden naród, podzielony politycznie, tworzy dwa odrębne, często wrogie sobie państwa. Niemcy w latach 1945 – 1989 stanowili jeden naród zamieszkujący dwa państwa. Obecnie w dwóch państwach żyje naród koreański. Są też narody bez własnego państwa, dążące do jego utworzenia. Przykładem takiego narodu są Kurdowie.
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »