Konstytucja Polska - jej historia

18 XI 1918 roku Moraczewski powołał Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej

22 XI 1918 roku Moraczewski i Piłsudski podpisali dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej RP.

• pełnię władzy do momentu powołania Sejmu Ustawodawczego / SU / przejął Piłsudski jako Tymczasowy Naczelnik Państwa
• powoływał rząd składający się z prezydenta i ministrów
• do niego i do rządu należała władza ustawodawcza
• wydawane przez rząd i Naczelnika dekrety miały być zatwierdzone przez wybrany z czasem SU

26 I 1919 roku Piłsudski wyznaczył wybory do SU

• po raz pierwszy mogły brać w nim udział kobiety
• prawo czynne i bierne od 21 lat

Na I posiedzeniu SU Piłsudski złożył swoją funkcje, otrzymał ją jednak z powrotem w zmienionej postaci, jako Naczelnik Państwa dzięki Małej Konstytucji z 20 II 1919 roku. Zakładała ona:

• niepodzielną władzę SU o charakterze suwerennym i nieokreślonym w czasie
• władza wykonawcza została uzależniona w dużej mierze od Sejmu
• Sejm uzyskał wyłączne prawo stanowienia ustaw
• Naczelnik i rząd podporządkowano Sejmowi
• Naczelnik reprezentował państwo na zewnątrz, stał na czele administracji wojskowej i cywilnej
• Każdy akt wydany przez Naczelnika wymagał kontrasygnaty właściwego ministra
• Naczelnik powoływał rząd, jednak w porozumieniu z Sejmem
• Rząd odpowiadał przed Sejmem solidarnie, ministrowie indywidualnie
• Wotum nieufności wobec ministra nie oznaczało dymisji całego rządu

Konstytucja Marcowa

Prace nad właściwą konstytucją trwały jeszcze dwa lata

Uchwalono ją dopiero 17 III 1921 roku – Konstytucja Marcowa

Oparto ją o zasady Konstytucji III Republiki Francuskiej z roku 1875

Konstytucję polska oparto o zasady

• ciągłości państwa polskiego
• republikańskiej formy ustroju
• podziału władz państwa liberalnego
• jednolitości państwa
• zwierzchnictwa narodu
• systemu rządów parlamentarnych
• systemu rządów wielopartyjnych

Władza Ustawodawcza

• Sejm – 444 posłów
• Senat – 111 senatorów
• Kadencje 5 letnie

Prawa wyborcze:

• Czynne – 21 lat do Sejmu i 30 do Senatu
• Bierne – 25 lat do Sejmu i 40 do Senatu

Parlament posiadał kompetencje

• ustrojodawcze – dokonywanie zmian w konstytucji
• ustawodawcze – wyłączność uchwalania ustaw
• kontrolne – odpowiedzialność konstytucyjna prezydenta i ministrów
• elekcyjne – wybór prezydenta, prezesa NIK, współudział w tworzeniu rządu

Prezydent

• wybierany przez Zgromadzenie Narodowe na kadencję 7 letnią
• funkcja reprezentacyjna
• zawieranie umów międzynarodowych
• wybór dyplomatów
• wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju – za zgodą Sejmu
• stał na czele władzy wykonawczej
• mianował rząd – przy poparciu Sejmu
• udzielał dymisji rządowi
• obsadzał wyższe urzędy państwowe
• był zwierzchnikiem sił zbrojnych
• posiadał minimum kompetencji ustawodawczych
• zwoływał i odraczał sesje parlamentu
• mógł rozwiązać Sejm za zgodą 3/5 senatu

Rada Ministrów

• premier stał na jej czele, przewodniczył obradom gabinetu i koordynował jego pracę
• rząd koordynował politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa
• posiadała inicjatywę ustawodawczą
• odpowiedzialność solidarna za działalność rządu, indywidualna za resort
• za działania niezgodne z konstytucją gabinet ponosił odpowiedzialność konstytucyjną
• Sejm stawiał ministra przed Najwyższym Trybunałem Administracyjnym

Na mocy konstytucji władza wykonawcza należała praktycznie do Sejmu i Senatu. W takiej sytuacji Piłsudski nie chciał kandydować na stanowisko prezydenta. Dlatego też zastąpił go Narutowicz

12 V 1926 roku miał miejsce wojskowy zamach stanu Piłsudskiego

31 V Sejm zalegalizował zamach stanu wybierając Piłsudskiego na prezydenta

Nowela sierpniowa

2 VIII 1926 roku miała miejsce pierwsza korekta ustrojowa zwana nowelą sierpniową

• prezydent
• wydawanie rozporządzeń z mocą ustawy
• prawo rozwiązania parlamentu przed upływem jego kadencji
• wprowadziło to w rezultacie pozaparlamentarny system rządów – tzw. Sanację

Konstytucja Kwietniowa

Po wyborach w 1928 roku większość w Sejmie uzyskał BBWR – Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem – zwolennicy Piłsudskiego. I to właśnie oni zajęli się tworzeniem nowej konstytucji

Prezydent podpisał projekt nowej konstytucji 23 IV 1935 roku – Konstytucja Kwietniowa.

• wprowadzała ona autorytarny system rządów
• podkreślała nadrzędność państwa ograniczając swobody obywatelskie
• uosobieniem władzy stał się prezydent odpowiedzialny jedynie przed Bogiem i historią

Prezydent

• odpowiadał przed Bogiem i historią
• wybierany przez Zgromadzenie Elektorów na kadencję 7 letnią

Zgromadzenie Elektorów

• 5 najwyższych dostojników państwa i 75 elektorów wyłonionych przez Sejm i w 1/3 przez Senat

prerogatywy – uprawnienia osobiste

• prawo do wskazania kandydata na swojego następcę w momencie ustępowania
• wydawanie dekretów z mocą ustawy
• prawo weta zawieszającego ustawy sejmowe
• pod jego zwierzchnictwem znalazły się
• rząd
• Sejm i Senat
• Siły zbrojne
• Sądy i kontrola państwowa

Rząd

• powoływany przez prezydenta
• ponosił przed nim odpowiedzialność
• rząd uniezależniono od Sejmu

Parlament

• Sejm - 208 posłów na kadencję 5 letnią
• Senat – 96 senatorów w 1/3 powoływanych przez prezydenta, resztę stanowiły elity – wybrani z tytułu zasług, wykształcenia, zaufania
• Prawa czynne do Sejmu – 24 lata; prawo bierne 30 lat
• Prawa czynne do Senatu – 30 lat; prawo bierne 40 lat

19 II 1947 roku podpisano w Polsce Małą Konstytucję sankcjonującą w zasadzie zdobycze Polski Ludowej

• zachowywać miała ona tradycyjny trójpodział władzy, który w praktyce łamało jednak powołanie do życia Rady Państwa funkcjonującej na wzór ZSRR

Najwyższą władzą ustawodawcza był jednoizbowy Sejm

• 444 posłów - w tym 372 z wyborów okręgowych i 72 z list państwowych
• kadencja 5 letnia
• uchwalanie nowej konstytucji
• uchwalanie ustaw zwykłych
• ustalanie polityki państwa
• kontrola rządu
• wybór prezydenta i Prezesa NIK

Najwyższą władzą wykonawczą był Prezydent

• wybierany przez Sejm większością głosów na kadencję 7 – letnią
• powoływał rząd
• zwoływał i odraczał sesje Sejmu
• miał prawo wydawania rozporządzeń wykonawczych
• reprezentował państwo na zewnątrz
• ratyfikował umowy międzynarodowe
• obsadzał ważniejsze stanowiska cywilne i państwowe
• odpowiadał wyłącznie konstytucyjnie – tzn. za łamanie prawa mógł być pociągnięty do odpowiedzialności przez Sejm i postawiony w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu

Rada Państwa

• łączyła w sobie funkcje ustawodawcze, wykonawcze i kontrolne
• skład:
• prezydent – z urzędu był jej przewodniczącym
• marszałek
• 3 wicemarszałków
• prezes NIK
• w czasie wojny Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych
• kompetencje:
• nadzór nad radami narodowymi
• nadzór nad prokuraturą
• nadzór nad NIK
• wprowadzanie stanu wyjątkowego i wojennego
• wykładnia prawa
• prawo inicjatywy ustawodawczej
• zatwierdzanie dekretów rządu

Rada Ministrów

• uzyskała oprócz standardowych szersze kompetencje – zwiększone o planowanie i organizowanie gospodarki narodowej
• samodzielność została wybitnie ograniczona poprzez wpływ najpierw PPR następnie zaś PZPR, oraz Rady Państwa i prezydenta

Wymiar Sprawiedliwości

• zniesiono sądy grodzkie, okręgowe i apelacyjne
• wprowadzono sądy powiatowe i wojewódzkie
• wprowadzono udział ławników
• na czele prokuratury stał prokurator generalny, nadzorowany przez Radę Państwa

22 VII 1952 roku podpisana została Konstytucja Lipcowa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

Przyjęto w niej koncepcję klasowego charakteru państwa, a co za tym idzie odrzucono trójpodział władzy, na jego miejsce wprowadzając zasadę tzw. Centralizmu demokratycznego

• konstytucja podzieliła organy władzy na 4 grupy
• władzy państwowej
• administracji
• sądowe
• prokuratorskie
• z czasem dodano grupę 5 – NIK

Konstytucja lipcowa stała się ostoją propagandy ówczesnych władz Polski

• Polska jest państwem demokracji ludowej
• Władza należy do ludu pracującego miast i wsi
• Podstawą tej władzy jest sojusz robotniczo – chłopski
• Państwo ma stać na straży zdobyczy ludu pracującego, zabezpieczyć jego władzę i wolność przed wrogami ludu, oraz dążyć do likwidacji klas żyjących z wyzysku

Wprowadzał również nowe zasady ustroju gospodarczego

• miał się on opierać na uspołecznionych środkach produkcji
• gospodarce planowej
• monopolu państwa w dziedzinie handlu zagranicznego

Do organów władzy państwowej należały

• Sejm, Rada Państwa – jako organy naczelne
• Rady narodowe – jako organy terenowe

Sejm

• 444 posłów na kadencji 4 letniej
• stał się narzędziem do wdrażania do ustawodawstwa kolejnych uchwał PZPR
• kompetencje:
• zmiana konstytucji
• uchwalanie ustaw zgłaszanych przez Radę Państwa, rząd lub posłów
• uchwalanie planów gospodarczych i budżetu
• prawo powoływania organów wewnętrznych oraz innych organów państwowych
• Rady Państwa
• Rady Ministrów
• Prezesa NIK
• Miał prawo uchwalenia postanowienia o stanie wojennym

Rada Państwa:

• 15 członków wybieranych wyłącznie z grona posłów
• przewodniczący
• 4 zastępcy
• sekretarz i członkowie
• nie mogli piastować stanowisk w rządzie
• 4 grupy uprawnień
• organ uzupełniający Sejm
• prawo do zarządzania wyborów do Sejmu
• uchwalanie dekretów z mocą ustawy
• możliwość wykładni ustaw
• zwoływanie sesji parlamentu
• funkcje kolegialnej głowy państwa
• mianowanie i odwoływanie dyplomatów
• ratyfikacja umów międzynarodowych
• obsadzanie części stanowisk cywilnych i wojskowych
• funkcje nadzoru
• nadzór nad działalnością rad narodowych
• funkcje dodatkowe
• prawo wprowadzenia stanu wojennego
• kontrola działalności prokuratury

Funkcje NIK przejęło Ministerstwo Kontroli Państwowej

• w ten sposób organ kontroli podporządkowano rządowi

Rada Ministrów

• porównywalnie do roku 1947 bez praw do określania planów gospodarczych i budżetu

Rady Narodowe:

• terenowe organy władzy państwowej
• funkcja generalna
• kierowanie całokształtem rozwoju społeczno – gospodarczo – kulturalnego
• działalność propagandowa
• hegemonia proletariatu
• sojusz miasta z wsią
• jedność polityczno – moralna narodu

Nowele Konstytucyjne

1957 - likwidacja resortu kontroli państwowej – wprowadzenie NIK

1960 - podniesienie liczby posłów z 444 do 460

1961 - podniesienie liczby członków Rady Państwa z 9 do 11

1975 - nowelizacja konstytucji w związku z nowym podziałem administracyjnym, podniesienie liczby województw z 17 do 49

1976 - zmiana ogólnych zasad ustroju

• Polska jest krajem socjalistycznym
• Kierownicza rola PZPR w budowie socjalizmu
• Polityka zagraniczna umacnia przyjaźń i współpracę z ZSRR i innymi państwami socjalistycznymi
• Prezes NIK został członkiem rządu

1980 - NIK podporządkowana zostaje Sejmowi

1982 - określenie zasad działania Trybunału Stanu

1985 - określenie zasad działania Trybunału Konstytucyjnego

1987 - ustawa o stworzeniu stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich

1989 - restytuowanie instytucji Prezydenta – jego powoływanie i uprawnienia

• tworzyła druga izbę Parlamentu – Senat

29 XII 1989 - nastąpiła zmiana nazwy państwa z Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na Rzeczypospolitą Polską

1990 - zmiana wprowadzająca określenie demokratyczne państwo prawa

• do rangi konstytucyjnej wprowadzono zasady:
• suwerenności
• praworządności
• możliwości swobodnego tworzenia partii politycznych
• ochrony własności osobistej
• zmieniono zasady wyboru prezydenta

1993 - nowele sądownictwa państwowego

• utworzenie Sądu Najwyższego i Krajowej Rady Sądownictwa

Wraz z powołaniem do życia Małej Konstytucji 17 X 1992 roku, przestała obowiązywać konstytucja roku 1952

• w nowej konstytucji przywrócono zasadę trójpodziału władzy
• obie izby Parlamentu łączą się w tzw. Zgromadzenie Narodowe
• obradom ZN przewodniczy Marszałek Sejmu
• kompetencje
• zatwierdza wybór prezydenta
• ma prawo jego odwołania
• prawo postawienia prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu

Sejm

• funkcja ustrojodawcza
• wydawanie ustaw konstytucyjnych
• funkcja ustawodawcza
• określanie budżetu państwa
• wolności i prawa osobiste obywateli
• wolności i prawa polityczne
• funkcja kontrolna
• rząd musi przedkładać Sejmowi sprawozdania z wykonania budżetu
• po opinii NIK, izba musi udzielić rządowi absolutorium
• funkcja kreacyjna
• Sejm wybiera członków Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu
• Wybór prezesa NIK za zgodą Senatu
• Wybór Rzecznika Praw Obywatelskich za zgodą Senatu
• Wybór prezesa NBP na wniosek prezydenta
• funkcja wewnątrz organizacyjna
• wyłączne prawo do decydowania o strukturze Sejmu i trybie jego prac

Senat

• dzieli wraz z Sejmem wykonywanie funkcji ustawodawczych
• rozpatruje wraz z Sejmem uchwalone ustawy – może je przyjąć, zgłosić poprawki lub odrzucić
• Kadencja Sejmu i Senatu wynosi 4 lata

Prezydent

• według noweli z roku 1989 miał być wybierany przez Zgromadzenie Narodowe na okres 6 lat większością głosów
• zasady te zmieniono w roku 1990 i w takiej formie weszły one do Małej Konstytucji
• wybierany przez Naród na 5 lat
• wiek ponad 35 lat
• warunek 100 000 podpisów poparcia
• I tura wyborów – jeżeli uzyska większość absolutną, jeśli nie to
• II tura wyborów spośród 2 kandydatów
• pełni funkcję jednoosobowej głowy państwa
• powołuje i mianuje dyplomatów
• ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe
• jest zwierzchnikiem sił zbrojnych
• może wprowadzić stan wojenny
• prerogatywy
• prawo inicjatywy ustawodawczej
• prawo weta zawieszającego w stosunku do ustaw sejmowych
• powoływanie rządu
• prawo do rozwiązania Sejmu
• powołuje Prezesa Naczelnego Sadu Administracyjnego i Sądu Najwyższego
• ponosi wyłącznie odpowiedzialność konstytucyjną

Rada Ministrów

• musi być powołana w ciągu 21 dni od mianowania prezydenta – jeśli kandydatowi na premiera nie uda się stworzyć rządu to następnego kandydata wybiera Sejm
• uprawnienia standardowe
• prawo do sporządzania projektu budżetu

NIK

• działa na mocy ustawy z roku 1980 zmienionej w roku 1989
• kontrola działalności naczelnych, centralnych i terenowych organów władzy państwowej
• podejmuje kontrole na zlecenie sejmu, prezydenta, premiera lub własnej inicjatywy
• przedkłada Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności

Trybunał Stanu

• działa na podstawie ustawy z roku 1982
• przed TS odpowiedzialność konstytucyjna ponoszą prezydent, rząd, prezes NIK i NBP, Prokurator Generalny i kierownicy urzędów centralnych
• przed TS do odpowiedzialności przed TS pociąga Sejm
• TS powoływany jest przez Sejm na czas jego kadencji
• Skład – Przewodniczący i 22 członków

Trybunał Konstytucyjny

• działa na podstawie ustawy z roku 1985, zmienionej w roku 1991
• orzeka o zgodności z konstytucja ustaw sejmowych lub ustaw rządowych
• ustala powszechną wykładnię prawa
• skład – Prezes, wiceprezes i 10 sędziów powoływanych na kadencję 8 letnią

Rzecznik Praw Obywatelskich

• działa na mocy ustawy z roku 1987 zmienionej w roku 1991
• stoi na straży wolności i praw obywatelskich
• może podjąć działania na wniosek obywateli, organizacji społecznych, organów samorządowych lub z własnej inicjatywy
• corocznie przedstawia obu izbom Parlamentu sprawozdanie ze swojej działalności
• powołuje go Sejm za zgodą Senatu na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy 35 posłów
• kadencja 4 lata
• jest niezawisły i odpowiada wyłącznie przed sejmem

Konstytucja z 2 IV 1997

Weszła w życie 17 IV 1997

Konstytucja ta potwierdza demokratyczny charakter państwa oraz trójpodział władzy

• ustawodawczą – Sejm i Senat
• wykonawczą – prezydent i rząd
• sądowniczą – sądy i trybunały

Zakazuje istnienia partii powiązanych z nazizmem, faszyzmem i komunizmem.

Wprowadza również równouprawnienie kościołów i związków wyznaniowych

Sejm i Senat

• Sejm składa się z 460 posłów.
• Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym
• Senat składa się ze 100 senatorów
• Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym
• Sejm i Senat są wybierane na czteroletnie kadencje. Kadencje Sejmu i Senatu rozpoczynają się z dniem zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie i trwają do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji.
• Wybory do Sejmu i Senatu zarządza Prezydent Rzeczypospolitej nie później niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu, wyznaczając wybory na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu.
• Wybrany do Sejmu może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat.
• Wybrany do Senatu może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat.
• Nie można kandydować równocześnie do Sejmu i Senatu.

• Nie można być równocześnie posłem i senatorem.
• Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.
• Posłowie są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instrukcje wyborców.
• Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania mandatu poselskiego ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu. Za taką działalność poseł odpowiada wyłącznie przed Sejmem, a w przypadku naruszenia praw osób trzecich może być pociągnięty do odpowiedzialności sądowej tylko za zgodą Sejmu.
• Poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.
• Za naruszenie zakazów, poseł, uchwałą Sejmu podjętą na wniosek Marszałka Sejmu, może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, który orzeka w przedmiocie pozbawienia mandatu.

Referendum

• W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe.
• Referendum ogólnokrajowe ma prawo zarządzić Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów lub Prezydent Rzeczypospolitej za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.
• Jeżeli w referendum ogólnokrajowym wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych do głosowania, wynik referendum jest wiążący

Prezydent Rzeczypospolitej

• Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym.
• Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz.
• Na Prezydenta Rzeczypospolitej może być wybrany obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zgłasza co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu
• Wybory turowe podobnie jak w roku 1992
• Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej rozpoczyna się w dniu objęcia przez niego urzędu.
• Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może przejściowo sprawować urzędu, zawiadamia o tym Marszałka Sejmu, który tymczasowo przejmuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej.
• Prezydent Rzeczypospolitej jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych
• Prezydent Rzeczypospolitej jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
• Prezydent Rzeczypospolitej, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe
• Prezydent Rzeczypospolitej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu
• Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskarżenia może nastąpić uchwałą Zgromadzenia Narodowego podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków Zgromadzenia Narodowego na wniosek co najmniej 140 członków Zgromadzenia Narodowego.
• Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Ministrów, który proponuje skład Rady Ministrów. Prezydent Rzeczypospolitej powołuje Prezesa Rady Ministrów wraz z pozostałymi członkami Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu – jeśli kandydatowi nie uda się stworzyć rządu prawo mianowania nowego premiera przejmuje Sejm

Trybunał Kontytucyjny

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach:

• zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,
• zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
• zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
• zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,

1. Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny.
2. Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
3. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji.

Trybunał Stanu

• Za naruszenie Konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą: Prezydent Rzeczypospolitej, Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów, Prezes Narodowego Banku Polskiego, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie ministerstwem oraz Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych
• Odpowiedzialność konstytucyjną przed Trybunałem Stanu ponoszą również posłowie i senatorowie
• Trybunał Stanu składa się z przewodniczącego, 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu
• Zastępcy przewodniczącego Trybunału oraz co najmniej połowa członków Trybunału Stanu powinni mieć kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego
• Przewodniczącym Trybunału Stanu jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego

Autor: dr Andrzej Żygadło