Materiały na e-mail
┼Üci─ůgnij omówione tematy na now─ů matur─Ö z WOS-u (za darmo)

Email
Imi─Ö
 
Konstytucja z 1997 roku PDF Drukuj Email

Szczegó┼éowe problemy dotycz─ůce uchwalenia konstytucji (taki jak: jak─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éosów j─ů uchwali─ç, do kogo nale┼╝y inicjatywa ustawodawcza czy kwestia referendum) uregulowa┼éa ustawa konstytucyjna z 20 IV.92r. Powsta┼éa Komisja Konstytucyjna (sk┼éadaj─ůca si─Ö z 46 pos┼éów i 10 senatorów). To do niej zg┼éoszono projekty, które uzyska┼éy poparcie Zgromadzenia Narodowego. Prace jednak nie mog┼éy si─Ö rozpocz─ů─ç gdy┼╝ w roku 1993 prezydent rozwi─ůza┼é parlament.

Wybory z IX.1993r. zmieni┼éy uk┼éad si┼é. Przewodnicz─ůcym Komisji Konstytucyjnej zostawali kolejno A. Kwa┼Ťniewski, W. Cimoszewicz a w ko┼äcu powo┼éano Marek Mazurkiewicza (profesor prawa, pose┼é I, II i III Rzplitej). Komisja ta przyj─Ö┼éa, ┼╝e prace poprzednich parlamentów b─Öd─ů kontynuowane. Znowelizowano te┼╝ ustaw─ů konstytucyjn─ů. Powo┼éano 6 podkomisji tematycznych.

We wrze┼Ťniu 1994r. min─ů┼é termin zg┼éaszania projektów konstytucyjnych. Odby┼éo si─Ö wtedy pierwsze czytanie projektów. Nast─Öpnie na posiedzeniu Komisji Konstytucyjnej przedstawiono wzgl─Ödnie jednolity tekst konstytucji. PSL i UP wyra┼║nie lansowa┼éy swój projekt, co powodowa┼éo fakt szeregu przetargów politycznych. W Konstytucji znalaz┼éy si─Ö te┼╝ w wi─Ökszo┼Ťci postulaty rady sta┼éej Episkopatu Polski.

Przy drugim czytaniu komisja przesy┼éa wniosek do Zgromadzenia Narodowego. Rozpocz─Öto negocjacje z opozycj─ů pozaparlamentarn─ů. Najistotniejsze sprawy to:

  • Brzmienie inwokacji Konstytucji (naród czy obywatele, Bóg czy nie) – Invocatio Dei. Twórc─ů Preambu┼éy by┼é Tadeusz Mazowiecki
  • Prymat prawa naturalnego nad stanowionym
  • Ochrona ┼╝ycia pocz─Ötego
  • Reprywatyzacja i powszechne uw┼éaszczenie

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej sk┼éada si─Ö z preambu┼éy i 243 artyku┼éów, które znajduj─ů si─Ö w obr─Öbie trzynastu rozdzia┼éów.

Uchwalenie konstytucji w 1997 roku

Prace nad tekstem nowej konstytucji zako┼äczy┼éy si─Ö na pocz─ůtku 1997 roku.

  • 2 kwietnia 1997 roku, po d┼éugotrwa┼éej dyskusji, zosta┼éa ona przyj─Öta przez Zgromadzenie Narodowe (451 g┼éosów za, 40 przeciw, 6 wstrzymuj─ůcych si─Ö), które uwzgl─Ödni┼éo wi─Ökszo┼Ť─ç poprawek prezydenta.
  • 25 maja 1997 odby┼éo si─Ö referendum, w którym naród wi─Ökszo┼Ťci─ů 52,71% g┼éosów opowiedzia┼é si─Ö za przyj─Öciem Konstytucji. Frekwencja w referendum wynios┼éa 42,86%.
  • 16 lipca 1997 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwa┼Ťniewski podpisa┼é tekst konstytucji i zarz─ůdzi┼é jej opublikowanie w Dzienniku Ustaw.
  • 16 lipca 1997 roku ukaza┼é si─Ö Dziennik Ustaw Nr 78 z tekstem konstytucji.
  • 17 pa┼║dziernika 1997 roku Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wesz┼éa w ┼╝ycie po 3 miesi─ůcach od daty jej og┼éoszenia (art. 243 nowej konstytucji). Jednocze┼Ťnie straci┼éy moc obowi─ůzuj─ůce nadal niektóre przepisy Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 roku, Ma┼éa Konstytucja (Ustawa Konstytucyjna z 17 pa┼║dziernika 1992 roku o wzajemnych stosunkach mi─Ödzy w┼éadz─ů ustawodawcz─ů i wykonawcz─ů Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorz─ůdzie terytorialnym} i Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1992 roku o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 242 nowej konstytucji).

Preambuła

  • zwraca si─Ö uwag─Ö na donios┼éy dla narodu moment dziejowy, wi─ů┼╝─ůcy si─Ö z odzyskaniem w 1989 roku pe┼énej suwerenno┼Ťci.
  • daje si─Ö w niej wyraz bogatej tradycji narodowej, akcentuj─ůc szczególnie bogat─ů histori─Ö polskiej pa┼ästwowo┼Ťci.
  • okre┼Ťla warto┼Ťci priorytetowe dla polskiego spo┼éecze┼ästwa, które wprowadzone w ┼╝ycie decyduj─ů o harmonijnym funkcjonowaniu bytu pa┼ästwowego.
    • poszanowanie wolno┼Ťci i sprawiedliwo┼Ťci,
    • dialog spo┼éeczny,
    • rzetelno┼Ť─ç i sprawno┼Ť─ç dzia┼éania instytucji publicznych,
    • poszanowanie i umacnianie praw obywatelskich i ich wspólnot,
    • Warto┼Ťci te le┼╝─ů u podstaw wszystkich spisanych w Konstytucji praw.
  • podkre┼Ťla, i┼╝ wszyscy cz┼éonkowie narodu polskiego, rozumianego jako zbiór obywateli Rzeczypospolitej, s─ů równi wobec prawa, maj─ůc jednocze┼Ťnie jednakowe obowi─ůzki wobec pa┼ästwa, które okre┼Ťlane jest jako dobro wspólne.
  • odwo┼éuje si─Ö do chrze┼Ťcija┼äskiego dziedzictwa narodu, jednocze┼Ťnie jednak kwesti─Ö przekona┼ä religijnych pozostawia prywatn─ů spraw─ů ka┼╝dego obywatela, podkre┼Ťlaj─ůc, i┼╝ zarówno wierz─ůcy w Boga, jak i nie podzielaj─ůcy tej wiary s─ů wobec pa┼ästwa równouprawnieni. (Cho─ç nie do ko┼äca)

"odpowiedzialno┼Ťci przed Bogiem lub przed w┼éasnym sumieniem". To sformu┼éowanie sta┼éo sie przedmiotem krytyki, bowiem jak to argumentowano – mo┼╝e to prowadzi─ç do b┼é─Ödnego przekonania, ┼╝e obywatele wierz─ůcy s─ů odpowiedzialni tylko przed Bogiem a niewierz─ůcy tylko przed w┼éasnym sumieniem. Innymi s┼éowy: Konstytucja dokonuje tu ostrego rozdzielenia rodzajów ponoszonej odpowiedzialno┼Ťci poprzez zastosowanie w niej spójnika “lub” zamiast “i”. Osoba wierz─ůca w ┼Ťwietle zapisów preambu┼éy nie mo┼╝e czu─ç si─Ö odpowiedzialna przed w┼éasnym sumieniem, podobnie jak osoba niewierz─ůca nie mo┼╝e czu─ç si─Ö odpowiedzialna przed Bogiem.

  • W preambule, powo┼éuj─ůc si─Ö na tradycje I i II Rzeczypospolitej wzywa si─Ö, aby w III opierano si─Ö na poszanowaniu zasad w niej zapisanych.

Oprócz wspomnianych wcze┼Ťniej elementów preambu┼éa zawiera do┼Ť─ç poka┼║ny katalog celów stawianych sobie przez suwerena. Odnale┼║─ç tam mo┼╝emy wskazania co do wspó┼épracy na polu polityki mi─Ödzynarodowej “ze wszystkimi krajami dla dobra Rodziny Ludzkiej”. Preambu┼éa nie precyzuje jakimi priorytetami kierowa─ç powinny si─Ö w┼éadze Rzeczypospolitej Polskiej w prowadzeniu takiej polityki, ale uwa┼╝am i┼╝ mo┼╝na przyj─ů─ç, ┼╝e s─ů to zasady podobne zawartych we wst─Öpie: “wolno┼Ťci i sprawiedliwo┼Ťci” czy te┼╝ “zagwarantowaniu przestrzegania praw obywatelskich” co ma o tyle du┼╝e znaczenie, je┼Ťli we┼║mie si─Ö pod uwag─Ö niedawn─ů interwencj─Ö Stanów Zjednoczonych Ameryki w Iraku oraz silne zaanga┼╝owanie w nim tak┼╝e strony polskiej.

Skrytykowania wymaga stwierdzenie o wiecznym (“na zawsze”) zagwarantowaniu praw obywatelskich, bowiem jak wskazuje M. Kijowski, ┼╝adne uregulowania nie mog─ů mie─ç charakteru wieczystego, gdy┼╝ narusza to ich powag─Ö.

Rozdział I

W Rozdziale I Konstytucji, zatytu┼éowanym "Rzeczpospolita" sformu┼éowane s─ů zasady rozstrzygaj─ůce o kszta┼écie ustrojowym pa┼ästwa. Zawarte w nim unormowania stanowi─ů niejako podsumowanie procesu demokratyzacji, jaki zaszed┼é w Polsce po 1989 roku.

  • Rzeczpospolita ma by─ç demokratycznym pa┼ästwem prawnym (art. 2 i 7), w którym w┼éadza zwierzchnia nale┼╝y do narodu (art. 4).
  • Rzeczpospolita zapewnia wolno┼Ťci i prawa cz┼éowieka i obywatela oraz bezpiecze┼ästwo obywateli, strze┼╝e dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochron─Ö ┼Ťrodowiska, kieruj─ůc si─Ö zasad─ů zrównowa┼╝onego rozwoju (art. 5).
  • Wprowadzone zostaj─ů zasady prymatu Konstytucji (art. 8), przestrzegania prawa mi─Ödzynarodowego (art. 9), podzia┼éu w┼éadz (art. 10), pluralizmu politycznego (art. 11).
  • Zagwarantowane zostaj─ů prawa samorz─ůdu terytorialnego do sprawowania w┼éadzy (art. 15 i 16), a tak┼╝e prawa samorz─ůdów zawodowych i gospodarczych (art 17).
  • Ustrój gospodarczy ma opiera─ç si─Ö na gospodarce rynkowej, a w┼éasno┼Ť─ç ma by─ç chroniona przez prawo (art. 20, 21, 22).
  • Artyku┼é 25 wprowadza równouprawnienie wyzna┼ä i wolno┼Ť─ç kultu, wskazuj─ůc jednocze┼Ťnie na bezstronno┼Ť─ç ┼Ťwiatopogl─ůdow─ů pa┼ästwa.
  • Poza tym w rozdziale I okre┼Ťlono najbardziej podstawowe zasady dzia┼éania si┼é zbrojnych (art. 26), j─Özyk urz─Ödowy (art. 27), symbole pa┼ästwowe (art. 28) oraz stolic─Ö pa┼ästwa (art. 29).

Art. Wymagane - 4, 8, 10, 11, 13, 14, 18, 20, 25

Rozdział II

Wolno┼Ťci, prawa i obowi─ůzki cz┼éowieka i obywatela, zasady ogólne wolno┼Ťci, prawa osobiste, wolno┼Ťci i prawa polityczne, wolno┼Ťci i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne, ┼Ťrodki ochrony wolno┼Ťci i praw, obowi─ůzki

Rozdzia┼é II Konstytucji normuje sytuacj─Ö prawn─ů obywateli, okre┼Ťlaj─ůc ich wolno┼Ťci, prawa, a tak┼╝e obowi─ůzki wzgl─Ödem pa┼ästwa.

  • Podkre┼Ťla si─Ö wyra┼║nie, i┼╝ wszyscy ludzie s─ů równi wobec prawa.
  • Zabrania si─Ö dyskryminacji w ┼╝yciu politycznym, spo┼éecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32), tak┼╝e ze wzgl─Ödu na p┼ée─ç (art. 33).
  • Zapewnia si─Ö poszanowanie odr─Öbno┼Ťci obywateli nale┼╝─ůcych do mniejszo┼Ťci narodowych (art. 35).

Konstytucja przyznaje obywatelom wolno┼Ťci i prawa osobiste

  • ochrona ┼╝ycia,
  • wolno┼Ť─ç i nietykalno┼Ť─ç osobista,
  • wolno┼Ť─ç od tortur,
  • domniemanie niewinno┼Ťci,
  • prawo do sprawiedliwego procesu,
  • ochrony ┼╝ycia prywatnego,
  • decydowania o ┼╝yciu osobistym,
  • wolno┼Ť─ç sumienia i religii,
  • prawa dziecka i instytucja Rzecznika Praw Dziecka,
  • prawo do wychowania dzieci zgodnie z w┼éasnymi przekonaniami,
  • wolno┼Ť─ç my┼Ťli, zakaz cenzury prewencyjnej i koncesjonowania prasy

Konstytucja przyznaje obywatelom wolno┼Ťci i prawa polityczne

  • prawo do uczestniczenia w zgromadzeniach,
  • wolno┼Ť─ç zrzeszania si─Ö,
  • prawo do uczestnictwa w ┼╝yciu publicznym,
  • decydowaniu o sk┼éadzie instytucji w┼éadzy pa┼ästwowej poprzez uczestnictwo w wyborach,
  • prawo do sk┼éadania petycji,
  • skarg na dzia┼éanie przedstawicieli w┼éadzy

Konstytucja przyznaje obywatelom wolno┼Ťci i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

  • w┼Ťród nich prawo do w┼éasno┼Ťci, dziedziczenia, pracy, rodziny, godnego poziomu ┼╝ycia, ochrony zdrowia, zabezpieczenia spo┼éecznego,
  • prawo do nauki i obowi─ůzek szkolny, autonomia szkó┼é wy┼╝szych,
  • prawo dost─Öpu do dóbr kultury, wolno┼Ť─ç bada┼ä naukowych i twórczo┼Ťci artystycznej,
  • prawa konsumenta.

Okre┼Ťlone s─ů sposoby ochrony wolno┼Ťci i praw

  • s─ůdowa droga dochodzenia naruszonych wolno┼Ťci lub praw,
  • zaskar┼╝alno┼Ť─ç orzecze┼ä i decyzji,
  • skarga do Trybuna┼éu Konstytucyjnego,
  • wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Do wymienionych w Konstytucji obowi─ůzków obywatela wzgl─Ödem pa┼ästwa nale┼╝─ů

  • wierno┼Ť─ç Rzeczypospolitej Polskiej,
  • konieczno┼Ť─ç przestrzegania jej prawa
  • ponoszenia na jej rzecz ci─Ö┼╝arów i ┼Ťwiadcze┼ä publicznych,
  • a tak┼╝e obrona Ojczyzny.

Nowela

8 wrze┼Ťnia 2006 Sejm uchwali┼é ustaw─Ö o zmianie Konstytucji, dot. mo┼╝liwo┼Ťci wydania obywatela polskiego, który jest ┼Ťcigany za pope┼énienie czynu stanowi─ůcego przest─Öpstwo zarówno za granic─ů, jak i w Polsce nowelizacja wesz┼éa w ┼╝ycie z dniem og┼éoszenia 7 listopada 2006.

Zgodnie ze zmian─ů, obywatel polski mo┼╝e by─ç wydany innemu pa┼ästwu lub mi─Ödzynarodowemu organowi s─ůdowemu, o ile mo┼╝liwo┼Ť─ç taka wynika z ratyfikowanej przez Rzeczpospolit─ů Polsk─ů umowy mi─Ödzynarodowej lub ustawy stanowi─ůcej wykonanie aktu prawa stanowionego przez organizacj─Ö mi─Ödzynarodow─ů, której Rzeczpospolita Polska jest cz┼éonkiem.

Art. Wymagane – 32, 33, 34, 35, 40, 41, 42, 43, 45, 48, 49, 50, 51, 53, 55, 57, 65 (dzi┼Ť 1126 z┼é), 68, 70, 73, 75, 82 - 86

Rozdział III

W rozdziale III zatytu┼éowanym "┼╣ród┼éa prawa", okre┼Ťlona jest specyfika i hierarchia aktów prawnych, ustanawiaj─ůcych obowi─ůzuj─ůce w pa┼ästwie przepisy prawne.

Aktami prawnymi uznanymi za ┼║ród┼éo prawa na obszarze Rzeczypospolitej s─ů:

    • Konstytucja,
    • ustawy,
    • ratyfikowane umowy mi─Ödzynarodowe,
    • rozporz─ůdzenia - s─ů jedynym okre┼Ťlonym w Konstytucji rodzajem aktów wykonawczych.
    • oraz akty prawa miejscowego.

Wszystkie wy┼╝ej wymienione akty, oprócz aktów prawa miejscowego, maj─ů moc powszechnie obowi─ůzuj─ůcych w pa┼ästwie. Konstytucja wprowadza tak┼╝e poj─Öcie aktów wewn─Ötrznych, które nie mog─ů nak┼éada─ç na obywatela ┼╝adnych obowi─ůzków, ani ogranicza─ç jego praw, a ich adresatami s─ů tylko jednostki organizacyjne podleg┼ée wydaj─ůcemu je organowi administracji publicznej. Do aktów wewn─Ötrznych Konstytucja zalicza zarz─ůdzenia i uchwa┼éy

Uchwały

  • Pochodzi─ç mog─ů wy┼é─ůcznie od organów o charakterze kolegialnym,
    • stanowi─ç je mo┼╝e jedynie Rada Ministrów.
  • Uchwa┼éami regulowane s─ů ró┼╝ne sprawy nale┼╝─ůce do kompetencji Rady Ministrów, nie zastrze┼╝one jednocze┼Ťnie do regulacji w innej formie (ustawy, dekretu, rozporz─ůdzenia).

Zarz─ůdzenia

  • Zarz─ůdzenia mog─ů by─ç wydawane przez poszczególnych cz┼éonków Rady Ministrów i kierowników urz─Ödów centralnych.
  • Zarz─ůdzenia wydawane s─ů na podstawie ustaw i w celu ich wykonania.
  • W swym charakterze s─ů zbli┼╝one do uchwa┼é, jednak sw─ů tre┼Ťci─ů dotycz─ů spraw wa┼╝niejszych stanowi─ůcych przedmiot uregulowa┼ä ustawowych.

Art. Wymagane – 87, 88.

Rozdział IV - Sejm i senat, wybory i kadencja, posłowie i senatorowie, organizacja i działanie, referendum

W rozdziale IV Konstytucji mowa jest o strukturze, zasadach dzia┼éania i kompetencjach obu izb polskiego parlamentu – Sejmu i Senatu. Artyku┼éy rozdzia┼éu IV normuj─ů tak┼╝e zasady wyboru zasiadaj─ůcych w nich parlamentarzystów. Niektóre artyku┼éy odnosz─ů si─Ö do obowi─ůzków i praw, jakie ze wzgl─Ödu na pe┼éniony mandat posiadaj─ů pos┼éowie i senatorowie. Mowa jest tak┼╝e o trybie poci─ůgania pos┼éów i senatorów do odpowiedzialno┼Ťci przed Trybuna┼é Stanu. Artyku┼éy rozdzia┼éu IV normuj─ů równie┼╝ procedury stanowienia prawa, wyra┼║nie wskazuj─ůc podmioty, maj─ůce inicjatyw─Ö ustawodawcz─ů oraz drog─Ö, jak─ů powinien przeby─ç projekt ustawy do jego ostatecznego uchwalenia jako powszechnie obowi─ůzuj─ůcego aktu prawnego. Art. 125 okre┼Ťla ogólne zasady dotycz─ůce instytucji referendum ogólnokrajowego.

Art. Wymagane – 96 – 101, 103, 104, 105, 109, 113, 114, 116, 118 – 122, 125

Rozdział V - Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział V Konstytucji dotyczy urzędu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Okre┼Ťlony zostaje tryb wyboru prezydenta i obj─Öcia przez niego urz─Ödu.

  • Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpo┼Ťrednich i w g┼éosowaniu tajnym.
  • Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na pi─Öcioletni─ů kadencj─Ö i mo┼╝e by─ç ponownie wybrany tylko raz.
  • Na Prezydenta Rzeczypospolitej mo┼╝e by─ç wybrany obywatel polski, który najpó┼║niej w dniu wyborów ko┼äczy 35 lat i korzysta z pe┼éni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zg┼éasza co najmniej 100 000 obywateli maj─ůcych prawo wybierania do Sejmu.
  • Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat, który otrzyma┼é wi─Öcej ni┼╝ po┼éow─Ö wa┼╝nie oddanych g┼éosów. Je┼╝eli ┼╝aden z kandydatów nie uzyska wymaganej wi─Ökszo┼Ťci, czternastego dnia po pierwszym g┼éosowaniu przeprowadza si─Ö ponowne g┼éosowanie.
  • Wa┼╝no┼Ť─ç wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej stwierdza S─ůd Najwy┼╝szy
  • Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej zarz─ůdza Marsza┼éek Sejmu na dzie┼ä przypadaj─ůcy nie wcze┼Ťniej ni┼╝ na 100 dni i nie pó┼║niej ni┼╝ na 75 dni przed up┼éywem kadencji urz─Öduj─ůcego Prezydenta Rzeczypospolitej, wyznaczaj─ůc dat─Ö wyborów na dzie┼ä wolny od pracy przypadaj─ůcy w ci─ůgu 60 dni od dnia zarz─ůdzenia wyborów.

Konstytucja wskazuje tak┼╝e na ró┼╝ne sytuacje, które poci─ůgaj─ů za sob─ů przerwanie kadencji prezydenta, wyznaczaj─ůc jednocze┼Ťnie osoby maj─ůce sprawowa─ç obowi─ůzki prezydenta Rzeczypospolitej do czasu wyboru nowej g┼éowy pa┼ästwa.

  • Marsza┼éek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej, wykonuje obowi─ůzki Prezydenta Rzeczypospolitej w razie:
    • ┼Ťmierci Prezydenta Rzeczypospolitej,
    • zrzeczenia si─Ö urz─Ödu przez Prezydenta Rzeczypospolitej,
    • stwierdzenia niewa┼╝no┼Ťci wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej lub innych przyczyn nieobj─Öcia urz─Ödu po wyborze,
    • uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwa┼éej niezdolno┼Ťci Prezydenta Rzeczypospolitej do sprawowania urz─Ödu ze wzgl─Ödu na stan zdrowia, uchwa┼é─ů podj─Öt─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů co najmniej 2/3 g┼éosów ustawowej liczby cz┼éonków Zgromadzenia Narodowego,
    • z┼éo┼╝enia Prezydenta Rzeczypospolitej z urz─Ödu orzeczeniem Trybuna┼éu Stanu.
  • Je┼╝eli Marsza┼éek Sejmu nie mo┼╝e wykonywa─ç obowi─ůzków Prezydenta Rzeczypospolitej, obowi─ůzki te przejmuje Marsza┼éek Senatu.
Pozosta┼ée artyku┼éy rozdzia┼éu wymieniaj─ů kompetencje i prerogatywy prezydenta (art. 133, 134, 136-144) oraz ograniczenia wynikaj─ůce z pe┼énionej przez niego funkcji (art. 132).
  • Art. 137. - Prezydent Rzeczypospolitej nadaje obywatelstwo polskie i wyra┼╝a zgod─Ö na zrzeczenie si─Ö obywatelstwa polskiego
  • Art. 139 - Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo ┼éaski. Prawa ┼éaski nie stosuje si─Ö do osób skazanych przez Trybuna┼é Stanu.
  • Art. 141 - W sprawach szczególnej wagi Prezydent Rzeczypospolitej mo┼╝e zwo┼éa─ç Rad─Ö Gabinetow─ů. Rad─Ö Gabinetow─ů tworzy Rada Ministrów obraduj─ůca pod przewodnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej. Radzie Gabinetowej nie przys┼éuguj─ů kompetencje Rady Ministrów.

Art. 145 mówi o warunkach postawienia prezydenta w stan oskar┼╝enia przed Trybuna┼éem Stanu.

  • Postawienie Prezydenta Rzeczypospolitej w stan oskar┼╝enia mo┼╝e nast─ůpi─ç uchwa┼é─ů Zgromadzenia Narodowego podj─Öt─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů co najmniej 2/3 g┼éosów ustawowej liczby cz┼éonków Zgromadzenia Narodowego na wniosek co najmniej 140 cz┼éonków Zgromadzenia Narodowego

Art. Wymagane – 127 – 129, 131, 133, 137, 139, 141, 145

Rozdzia┼é VI - Rada ministrów i administracja rz─ůdowa

W rozdziale VI Konstytucji okre┼Ťlone s─ů kompetencje, sposób funkcjonowania oraz struktura Rady Ministrów.

Szczegó┼éowo okre┼Ťlona jest procedura powo┼éywania rz─ůdu oraz tryb uchwalania wotum nieufno┼Ťci, zarówno Radzie Ministrów jako ca┼éo┼Ťci, jak i poszczególnym ministrom.

  • Art. 154.
    • 1.Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Ministrów, który proponuje sk┼éad Rady Ministrów w ci─ůgu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyj─Öcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów
    • 2.Prezes Rady Ministrów, w ci─ůgu 14 dni od dnia powo┼éania przez Prezydenta Rzeczypospolitej, przedstawia Sejmowi program dzia┼éania Rady Ministrów z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Wotum zaufania Sejm uchwala bezwzgl─Ödn─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éosów w obecno┼Ťci co najmniej po┼éowy ustawowej liczby pos┼éów.
    • 3.W razie niepowo┼éania Rady Ministrów w trybie ust. 1 lub nieudzielenia jej wotum zaufania w trybie ust. 2 Sejm w ci─ůgu 14 dni od up┼éywu terminów okre┼Ťlonych w ust. 1 lub ust. 2 wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego cz┼éonków Rady Ministrów bezwzgl─Ödn─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éosów w obecno┼Ťci co najmniej po┼éowy ustawowej liczby pos┼éów.

W celu zapobie┼╝enia zbyt pochopnemu odwo┼éywaniu rz─ůdu przez parlament Konstytucja wprowadza tzw. konstruktywne wotum nieufno┼Ťci, które polega na tym, i┼╝ wniosek o udzielenie wotum nieufno┼Ťci Radzie Ministrów musi jednocze┼Ťnie wskazywa─ç imiennie alternatywnego kandydata na nowego prezesa Rady Ministrów (art. 158).

Art. Wymagane - 152, 154, 155, 157

Rozdzia┼é VII - Samorz─ůd terytorialny

Rozdzia┼é VII zawiera podstawowe zasady rz─ůdz─ůce instytucj─ů samorz─ůdu terytorialnego, którego podstawow─ů jednostk─ů jest gmina.

  • Konstytucja zezwala jednocze┼Ťnie na wprowadzenie ustaw─ů innych jednostek samorz─ůdu terytorialnego i regionalnego.
  • Konstytucja porusza równie┼╝, w ogólnym zarysie, problem dochodów jednostek samorz─ůdu terytorialnego oraz wspomina o ich organach stanowi─ůcych i wykonawczych.
    • dochody w┼éasne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe z bud┼╝etu pa┼ästwa
  • Art. 172 zezwala jednostkom samorz─ůdu terytorialnego na zrzeszanie si─Ö i wspó┼éprac─Ö, równie┼╝ ze spo┼éeczno┼Ťciami lokalnymi innych pa┼ästw.

Art. Wymagane – 164

Rozdzia┼é VIII - S─ůdy i trybuna┼éy, trybuna┼é konstytucyjny, trybuna┼é stanu

Rozdzia┼é VIII Konstytucji reguluje ustrój w┼éadzy s─ůdowniczej i trybuna┼éów.

  • Sprawowa─ç j─ů maj─ů S─ůd Najwy┼╝szy, s─ůdy powszechne, administracyjne i wojskowe.
  • Dzia┼éanie s─ůdów Konstytucja nakazuje opiera─ç na zasadach niezawis┼éo┼Ťci s─Ödziów oraz co najmniej dwuinstancyjno┼Ťci post─Öpowania.
  • Kolejne artyku┼éy dotycz─ů ró┼╝nych kwestii zwi─ůzanych ze sprawowaniem urz─Ödu s─Ödziego.
  • Oprócz scharakteryzowania kompetencji S─ůdu Najwy┼╝szego oraz Naczelnego S─ůdu Administracyjnego, Konstytucja powo┼éuje do ┼╝ycia instytucj─Ö Krajowej Rady S─ůdownictwa, która ma sta─ç na stra┼╝y niezale┼╝no┼Ťci s─ůdów oraz niezawis┼éo┼Ťci s─Ödziów.

Krajowa Rada S─ůdownictwa sk┼éada si─Ö z

  • Pierwszego Prezesa S─ůdu Najwy┼╝szego, Ministra Sprawiedliwo┼Ťci, Prezesa Naczelnego S─ůdu Administracyjnego i osoby powo┼éanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej,
  • pi─Ötnastu cz┼éonków wybranych spo┼Ťród s─Ödziów S─ůdu Najwy┼╝szego, s─ůdów powszechnych, s─ůdów administracyjnych i s─ůdów wojskowych,
  • czterech cz┼éonków wybranych przez Sejm spo┼Ťród pos┼éów oraz dwóch cz┼éonków wybranych przez Senat spo┼Ťród senatorów.
  • Krajowa Rada S─ůdownictwa wybiera spo┼Ťród swoich cz┼éonków przewodnicz─ůcego i dwóch wiceprzewodnicz─ůcych.
  • Kadencja wybranych cz┼éonków Krajowej Rady S─ůdownictwa trwa cztery lata.
  • Przewodnicz─ůcy Rady – Stanis┼éaw D─ůbrowski

Artyku┼éy 188-197 dotycz─ů Trybuna┼éu Konstytucyjnego. Okre┼Ťlaj─ů jego sk┼éad i kompetencje. Wskazuj─ů podmioty, jakie mog─ů zwróci─ç si─Ö do tego trybuna┼éu z wnioskiem o rozpocz─Öcie odpowiednich procedur.

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach

  • zgodno┼Ťci ustaw i umów mi─Ödzynarodowych z Konstytucj─ů,
  • zgodno┼Ťci ustaw z ratyfikowanymi umowami mi─Ödzynarodowymi, których ratyfikacja wymaga┼éa uprzedniej zgody wyra┼╝onej w ustawie,
  • zgodno┼Ťci przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy pa┼ästwowe, z Konstytucj─ů, ratyfikowanymi umowami mi─Ödzynarodowymi i ustawami,
  • zgodno┼Ťci z Konstytucj─ů celów lub dzia┼éalno┼Ťci partii politycznych,
  • Orzeczenia Trybuna┼éu Konstytucyjnego maj─ů moc powszechnie obowi─ůzuj─ůc─ů i s─ů ostateczne
  • orzeczenie og┼éasza si─Ö w Dzienniku Urz─Ödowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
  • Trybuna┼é Konstytucyjny sk┼éada si─Ö z 15 s─Ödziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat
  • Prezesa i Wiceprezesa Trybuna┼éu Konstytucyjnego powo┼éuje Prezydent Rzeczypospolitej
  • od 6 XI 2006 – Jerzy St─Öpie┼ä

Artyku┼éy 188-201 dotycz─ů Trybuna┼éu Stanu. Wskazuj─ů podmioty, które mog─ů zosta─ç postawione w stan oskar┼╝enia przed tym trybuna┼éem, okre┼Ťlaj─ů jego sk┼éad oraz zakres immunitetu jego cz┼éonków w sprawach karnych.

  • Trybuna┼é Stanu sk┼éada si─Ö z przewodnicz─ůcego, 2 zast─Öpców przewodnicz─ůcego i 16 cz┼éonków wybieranych przez Sejm spoza grona pos┼éów i senatorów na czas kadencji Sejmu.
  • Przewodnicz─ůcym Trybuna┼éu Stanu jest Pierwszy Prezes S─ůdu Najwy┼╝szego.
  • Pierwszym Prezesem SN jest prof. Lech Gardocki

Art. Wymagane – 175, 176, 178 – 181, 183, 184, 187, 191, 194, 196, 198 - 200

Rozdział IX - Organy kontroli państwowej i ochrony prawa, najwyższa izba kontroli, rzecznik praw obywatelskich, krajowa rada radiofonii i telewizji

Przepisy rozdzia┼éu IX powo┼éuj─ů ró┼╝ne organy kontroli pa┼ästwowej i ochrony prawa. Wskazane zostaj─ů ich kompetencje oraz najwy┼╝sze w┼éadze. Do tego typu ustanowionych przez Konstytucj─Ö Rzeczypospolitej Polskiej organów nale┼╝─ů

Najwy┼╝sza Izba Kontroli

  • Prezes Najwy┼╝szej Izby Kontroli jest powo┼éywany przez Sejm za zgod─ů Senatu, na 6 lat i mo┼╝e by─ç ponownie powo┼éany tylko raz
  • Jacek Jezierski (2007 - obecnie)
  • Najwy┼╝sza Izba Kontroli przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdanie ze swojej dzia┼éalno┼Ťci

Rzecznik Praw Obywatelskich

  • Janusz Kochanowski - od 15 lutego 2006
  • Rzecznik Praw Obywatelskich jest powo┼éywany przez Sejm za zgod─ů Senatu, na 5 lat.
  • Rzecznik Praw Obywatelskich nie mo┼╝e zajmowa─ç innego stanowiska, z wyj─ůtkiem stanowiska profesora szko┼éy wy┼╝szej ani wykonywa─ç innych zaj─Ö─ç zawodowych.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

  • Od 23 pa┼║dziernika 2007 r. – Witold Ko┼éodziejski
  • Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na stra┼╝y wolno┼Ťci s┼éowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji
  • Cz┼éonkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji s─ů powo┼éywani przez Sejm, Senat i Prezydenta Rzeczypospolitej
  • Zasady i tryb dzia┼éania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, jej organizacj─Ö oraz szczegó┼éowe zasady powo┼éywania jej cz┼éonków okre┼Ťla ustawa.
  • W sk┼éad Rady wchodzi (po nowelizacji ustawy ustaw─ů 29 grudnia 2005 roku) 5 cz┼éonków wybieranych przez: Sejm - 2 cz┼éonków, Senat - 1, Prezydenta RP - 2. Kadencja cz┼éonków KRRiT trwa 6 lat.

Rozdział X - Finanse publiczne

Artyku┼éy rozdzia┼éu X zawieraj─ů ró┼╝ne przepisy dotycz─ůce finansów publicznych. Artyku┼éy 219-226 ustanawiaj─ů tryb uchwalania ustawy bud┼╝etowej.

  • Sejm uchwala bud┼╝et pa┼ästwa na rok bud┼╝etowy w formie ustawy bud┼╝etowej
  • Je┼╝eli w ci─ůgu 4 miesi─Öcy od dnia przed┼éo┼╝enia Sejmowi projektu ustawy bud┼╝etowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej mo┼╝e w ci─ůgu 14 dni zarz─ůdzi─ç skrócenie kadencji Sejmu.

Artykuł 227 umieszcza w strukturach państwowych instytucje

  • Narodowego Banku Polskiego
  • Przys┼éuguje mu wy┼é─ůczne prawo emisji pieni─ůdza oraz ustalania i realizowania polityki pieni─Ö┼╝nej. Narodowy Bank Polski odpowiada za warto┼Ť─ç polskiego pieni─ůdza
  • Organami Narodowego Banku Polskiego s─ů: Prezes Narodowego Banku Polskiego (S┼éawomir Skrzypek), Rada Polityki Pieni─Ö┼╝nej oraz Zarz─ůd Narodowego Banku Polskiego

Art. Wymagane - 216, 222 - 227

Rozdział XI - Stany nadzwyczajne

Rozdzia┼é XI zwiera przepisy dotycz─ůce stanów nadzwyczajnych, które wed┼éug art. 228 mog─ů zosta─ç wprowadzone w sytuacjach szczególnych zagro┼╝e┼ä, je┼╝eli zwyk┼ée ┼Ťrodki konstytucyjne s─ů niewystarczaj─ůce.

Konstytucja zezwala na wprowadzenia takich stanów nadzwyczajnych jak

Stan wojenny

stan wojenny mo┼╝e by─ç wprowadzony przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów w formie rozporz─ůdzenia na cz─Ö┼Ťci albo na ca┼éym terytorium pa┼ästwa, w razie zewn─Ötrznego zagro┼╝enia pa┼ästwa, zbrojnej napa┼Ťci na terytorium RP lub gdy z umowy mi─Ödzynarodowej wynika zobowi─ůzanie do wspólnej obrony przeciwko agresji.

Stan wyj─ůtkowy

Stan wyj─ůtkowy mo┼╝e wprowadzi─ç prezydent na czas oznaczony, lecz nie d┼éu┼╝szy ni┼╝ 3 miesi─ůce, na cz─Ö┼Ťci albo na ca┼éym terytorium Polski, je┼Ťli zagro┼╝one zosta┼éo bezpiecze┼ästwo wewn─Ötrzne pa┼ästwa. Prezydent mo┼╝e przed┼éu┼╝y─ç ten stan tylko raz (na okres nie d┼éu┼╝szy ni┼╝ 2 miesi─ůce) za zgod─ů Sejmu.

Stan klęski żywiołowej

W celu zapobie┼╝enia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych nosz─ůcych znamiona kl─Öski ┼╝ywio┼éowej oraz w celu ich usuni─Öcia Rada Ministrów mo┼╝e wprowadzi─ç na czas oznaczony, nie d┼éu┼╝szy ni┼╝ 30 dni, stan kl─Öski ┼╝ywio┼éowej na cz─Ö┼Ťci albo na ca┼éym terytorium pa┼ästwa. Przed┼éu┼╝enie tego stanu mo┼╝e nast─ůpi─ç za zgod─ů Sejmu.

Okre┼Ťlone zostaj─ů tryb ich wprowadzenia, mo┼╝liwy czas ich trwania, zasady dzia┼éania najwy┼╝szych w┼éadz publicznych w czasie stanu nadzwyczajnego, zakres ewentualnych ogranicze┼ä wolno┼Ťci i praw cz┼éowieka i obywatela.

Rozdział XII - Zmiana konstytucji

Rozdzia┼é XII po┼Ťwi─Öcony jest procedurom zwi─ůzanym ze zmian─ů Konstytucji. Analiza poszczególnych artyku┼éów pozwala okre┼Ťli─ç Konstytucj─Ö Rzeczypospolitej Polskiej jako konstytucj─Ö sztywn─ů z uwagi na ró┼╝ne utrudnienia, jakimi proces ten zostaje obwarowany.

  • Projekt ustawy o zmianie Konstytucji mo┼╝e przed┼éo┼╝y─ç co najmniej 1/5 ustawowej liczby pos┼éów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.
  • Szczególnie potraktowane zostaj─ů rozdzia┼éy I, II i XII Konstytucji, których zmiana mo┼╝e zale┼╝e─ç od zgody narodu, wyra┼╝onej w ogólnonarodowym referendum zatwierdzaj─ůcym.
  • Z wnioskiem w tej sprawie podmioty te zwracaj─ů si─Ö do Marsza┼éka Sejmu, który zarz─ůdza niezw┼éocznie przeprowadzenie referendum w ci─ůgu 60 dni od dnia z┼éo┼╝enia wniosku

Rozdział XIII

Rozdzia┼é XIII po┼Ťwi─Öcony jest przepisom przej┼Ťciowym i przepisom ko┼äcowym.

Autor dr Andrzej Żygadło

 
« poprzedni artyku┼é   nast─Öpny artyku┼é »