Konstytucja Marcowa wprowadzenie

Konstytucję polską oparto o zasady:

• ciągłości państwa polskiego

• republikańskiej formy ustroju

• podziału władz państwa liberalnego

• jednolitości państwa

• zwierzchnictwa narodu

• systemu rządów parlamentarnych

• systemu rządów wielopartyjnych

Władza Ustawodawcza:

• Sejm – 444 posłów

• Senat – 111 senatorów

• Kadencje 5 letnie

• Prawa wyborcze:

  • Czynne – 21 lat do Sejmu i 30 do Senatu

  • Bierne – 25 lat do Sejmu i 40 do Senatu

Parlament posiadał kompetencje

• ustrojodawcze – dokonywanie zmian w konstytucji

• ustawodawcze – wyłączność uchwalania ustaw

• kontrolne – odpowiedzialność konstytucyjna prezydenta i ministrów

• elekcyjne – wybór prezydenta, prezesa NIK, współudział w tworzeniu rządu

• wybierany przez Zgromadzenie Narodowe na kadencję 7 letnią

• funkcja reprezentacyjna

  • zawieranie umów międzynarodowych

  • wybór dyplomatów

  • wypowiadanie wojny i zawieranie pokoju – za zgodą Sejmu

• stał na czele władzy wykonawczej

  • mianował rząd – przy poparciu Sejmu

  • udzielał dymisji rządowi

  • obsadzał wyższe urzędy państwowe

  • był zwierzchnikiem sił zbrojnych

• posiadał minimum kompetencji ustawodawczych

  • zwoływał i odraczał sesje parlamentu

  • mógł rozwiązać Sejm za zgodą 3/5 senatu

Rada Ministrów:

• premier stał na jej czele, przewodniczył obradom gabinetu i koordynował jego pracę

• rząd koordynował politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa

• posiadała inicjatywę ustawodawczą

• odpowiedzialność solidarna za działalność rządu, indywidualna za resort

• za działania niezgodne z konstytucją gabinet ponosił odpowiedzialność konstytucyjną

  • Sejm stawiał ministra przed Najwyższym Trybunałem Administracyjnym

Na mocy konstytucji władza wykonawcza należała praktycznie do Sejmu i Senatu. W takiej sytuacji Piłsudski nie chciał kandydować na stanowisko prezydenta. Dlatego też zastąpił go z czasem Narutowicz

Wystarczyło jednakże, by wojna i bezpośrednie zagrożenie się skończyło, a konflikty polityczne w Polsce odżyły z całą siłą. Najbardziej stało się to widoczne w okresie wyborów do Sejmu i wyborów prezydenckich w roku 1922

• 5 XI 1922 roku odbyły się wybory do Sejmu
• 12 XI 1922 roku zaś wybory do Senatu

• Prawica 28 %
• Centrum 30 %
• Lewica 22 %

9 XII 1922 zebrało się Zgromadzenie Narodowe, którego celem było wybranie nowego prezydenta. Kandydaci:

• Maurycy hrabia Zamoyski – prawica

• Gabriel Narutowicz – lewica

• Stanisław Wojciechowski – centrum

• Ignacy Daszyński – PPS

• Mniejszości – Courtenay

Do drugiej tury weszło dwóch kandydatów Zamoyski i Narutowicz

Wybrano Narutowicza, co spowodowało wrzenie prawicy

• wroga propaganda

• tarasowanie mu drogi, gdy jechał na przysięgę

• 16 XII 1922 roku na wystawie w Warszawskim Towarzystwie Sztuk Pięknych Zachęcie Eligiusz Niewiadomski dokonał udanego zamachu na nowego prezydenta

• funkcje prezydenckie przejął Mikołaj Rataj – Marszałek Sejmu

• powołał on do życia gabinet Sikorskiego, po czym przeprowadzono kolejne wybory prezydenckie, wynikiem których władzę tę objął Wojciechowski

• Sikorski zapowiedział, że celem jego polityki będzie normalizacja stosunków politycznych w Polsce, nie było to jednak takie proste

  • 17 V 1923 roku Endecja, Chadecja i PSL – Piast powołały do życia Pakt Lanckoroński

    • jako cel – powołanie do życia rządu większości parlamentarnej

    • zmniejszenie kompetencji Piłsudskiego

Wynikiem Paktu Lanckorońskiego było ustąpienie rządu Sikorskiego

• powołano nowy rząd Witosa – rząd większości parlamentarnej – tzw. Rząd Chjeno – Piasta

• był to niewątpliwy sukces Paktu

• drugim ich sukcesem było usunięcie się Piłsudskiego do Sulejówka po rezygnacji z życia politycznego

Największym problemem nowego rządu okazała się hiperinflacja

Tekę ministra skarbu w nowym rządzie objął Grabski, który postanowił wyprowadzić Polskę z kryzysu

Kryzys doprowadził również do upadku rządu Witosa, który zdecydował się wystąpienia ludności stłumić siłą

• 7 XI 1923 roku wybuchł w Polsce strajk powszechny

• wprowadzono stan wyjątkowy

• zmilitaryzowano kolej

• do największych rozruchów doszło w Krakowie

  • robotnicy ostrzelali wojsko

  • padli zabici

  • PPS załagodził sprawę

Rząd Grabskiego - 14 XII 1923 roku rząd Witosa upadł na jego miejsce powołano pozaparlamentarny rząd Grabskiego

• 11 I 1924 roku Sejm przyjął ustawę o Naprawie skarbu i reformie walutowej, dzięki czemu uzyskał on specjalne uprawnienia na okres 6 miesięcy

• waloryzacja podatków

• oszczędności walutowe

• nadzwyczajna danina majątkowa

• powołanie Banku Polskiego

• wymiana waluty 1,8 mln. marek polskich = 1 zloty

Kolejnym sukcesem było podpisanie przez rząd Grabskiego 10 II 1925 roku konkordatu

• rozmowy w tej kwestii trwały od roku 1921

• na mocy konkordatu

  • prawo nominacji biskupów i arcybiskupów przez papieża przy zgodzie rządu polskiego

  • uznano prawa majątkowe Kościoła w Polsce

  • odpowiedzialność cywilną i karną kleru katolickiego przed sądami duchownymi

  • wprowadzenie nowego podziału administracyjnego Kościoła

    • utworzenie arcybiskupstwa Wileńskiego i Krakowskiego

  • w 1926 roku na zasadach konkordatu wybrano nowego prymasa Augusta Hlonda – arcybiskupa poznańsko – gnieźnieńskiego

    • zastąpił on na tym stanowisku Adama Sapiehę