Proces dekolonizacji

Szacuje się, że na początku XX wieku system kolonialny obejmował 73 mln. km2 – 55 % powierzchni całej Ziemi, w tym 35 % ludności świata

Po II wojnie światowej obszar ten zmalał do 38 mln km2 i 670 mln ludności, głównie pod zarządem 12 państw

Australii, Belgii, Danii, Francji, Hiszpanii, Holandii, Japonii, Nowej Zelandii, Portugalii, Związku Południowej Afryki, Wielkiej Brytanii i USA
Proces dekolonizacji rozpoczął się wraz z likwidacją Faszyzmu i zmianą struktury świata po II wojnie światowej wspieranej przez deklaracje ONZ

w roku 1970 poparła to kolejna deklaracja mówiąca, że utrzymanie systemu kolonialnego jest przestępstwem

Etapy dekolonizacji

Wyróżniamy 4 etapy dekolonizacji, poniżej zostanie opisany każdy z nich.

Dekolonizacja I etap – lata 1945 – 1955

• Objął on 12 krajów azjatyckich
• Wietnam, Korea, Indonezja – 1945
• Filipiny i Jordania  - 1946
• Indie i Pakistan - 1947
• Cejlon i Birma – 1948
• Libia – 1951
• Kambodża – 1953
• Laos – 1954

Etap ten zakończyła konferencja w Bandungu 18-24 IV 1955 roku, w której Indonezja oświadczyła „kolonializm we wszelkich jego przejawach stanowi zło, któremu należy szybko położyć kres”

Dekolonizacja II etap – lata 1956 – 1965

• Wolność uzyskały 42 państwa, w tym 30 z Afryki
• W roku 1960 niepodległość uzyskało 15 państwa afrykańskich – rok ten nazwano Rokiem Afryki
• 14 XII 1960 roku ONZ wydało deklaracje o przyznaniu niepodległości krajom i narodom kolonialnym

Dekolonizacja III etap – lata 1966 – 1975

• Głównie rozpad angielskiego i portugalskiego imperium kolonialnego w Afryce i na Bliskim Wschodzie
• 16 XII 1966 roku – ONZ przyjęła Pakty Praw Człowieka „Wszystkie ludy mają prawo do samostanowienia...”

Dekolonizacja IV etap – lata 1976 – 1990

• Dekolonizacja na peryferiach
• Zimbabwe – 1980
• Namibia - 1990

Pod koniec lat ’90 tych ze 190 istniejących państw – 98 uzyskało niepodległość po II wojnie światowej, przy czym większość z nich zachowała kontakty z byłą metropolią

Wspólnota narodów

• Powstanie Commonwealth – Wspólnoty Narodów od 1949 roku – wcześniej istniała jako Brytyjska Wspólnota Narodów od roku 1867

Od 1967 działa w Londynie Stały Sekretariat.

W skład Wspólnoty Narodów wchodzi W. Brytania (wraz z terytoriami zależnymi) oraz państwa:

• Dawne dominia, np. Australia, Jamajka, Kanada, Nowa Zelandia, Papua-Nowa Gwinea;    
• Republiki, np. Bangladesz, Indie, Kenia, Nigeria, Tanzania;
• Samodzielne monarchie, np. Lesotho, Malezja, Suazi.

Niektóre państwa po uzyskaniu niepodległości nie przyłączyły się do Wspólnoty Narodów, np. Birma; wiele państw wystąpiło ze Wspólnoty Narodów, np.: Irlandia, Fidżi, a także RPA, Pakistan (które z czasem powróciły do Wspólnoty Narodów).

Wspólnota Francuska

Ustanowiona na mocy konstytucji francuskiej 1958 w miejsce dawnej  Unii Francuskiej tworzyły ją:

• Francja metropolitarna,    
• departamenty zamorskie – Gujana Francuska, Martynika i Gwadelupa
• terytoria zamorskie – Polinezja Francuska, Nowa Kaledonia. Wyspy Saint Piere, Miquelin, Wallis i Futana

Autonomia wewnętrzna

W stanie zależności pozostaje wciąż jeszcze około 40 terytoriów, posiadając różne formy autonomii wewnętrznej

• Gibraltar – Wielka Brytania
• Makau – Portugalia
• Antyle Holenderskie – Holandia
• Martynika - Francja 
  

1 VII 1997 roku Chińska Republika Ludowa objęła zarząd na Hongkongiem – nadając mu status Specjalnego Regionu Autonomicznego

Autor: Andrzej Żygadło